Catalog

‘Sodom ve Gomore’... Yine mi? Cumhuriyetimizin yüzüncü yılını kutlayalı ne geçti; ama o günlerde yaşananlara dönem romanları okuması üzerinden göz atıldığında, doğrusu yüzyıl sonra bile şaşırmamak elde değil. Bunlara günümüzün kimi yazarları aracılığıyla yüzyıl öncekilerin benzeşiği yeni romanlar eklendiği de dikkate alınırsa bu olgusal çakışmada “anakronik” bir imden pekâlâ söz edilebilir... urtuluştan kuruluşa ölüm-kalım kavgası halinde ya- tanbul’daki bu bunaltıcı, kahredici, ezici işgal basıncı şadığımız kızılca kıyamet yıllar öne çekilip de eğer altında sergilediği günahlarıyla okutuyor bütün romanı, K o hengâmede yazılan romanlara getirilirse söz, Ankara’dan aralıklarla gelen güzel haberlerin ferahlatıcı hem de bu 29 Ekim’de gelin, derim, hadi Yakup Kadri üs- esintisine karşın okuru germekten asla vazgeçmiyor. tadın Sodom ve Gomore’sini alalım, bu yapıt üzerinden Üstadın amacı, yaşanan işgal olgusunu, roman gerçek- yürüyelim. (Alıntılar için: Bilgi, 1972 / Yeni basımlar: İleti- liği içinde yeniden kurup bunu unutulmaz kılarak Kurtuluş şim) Savaşı’nın “ney”lere karşı kazanılıp başarıldığını kafasına Edebiyatımızın kurucu yazarlarından Yakup Kadri roman- çaka çaka okurda sarsılmaz bir yere oturtmak belli ki. da “giriş” yerine “prolog” bağlamında şu satırları düşüyor: Bu nedenle enikonu “acımasız”, “çıplak” diyebileceği- “Sodom ve Gomore, Tevrat’tan aldığımız bilgiye göre, miz “elim” bir gerçekçilik anlayışına dayalı anlatı kurulu- Lût ve İbrahim devrinde, Filistin diyarının türlü ahlâk bo- mu getiriyor yazarımız. zukluklarıyle Tanrının gazabına uğramış iki büyük şehridir Oysa otuzlarında, henüz gencecik sevgili Yakup ve ‘Tekvin’in on sekizinci bölümünde onların bahsi şöyle Kadri’miz romancılığın başlarında bir delikanlı. Ama işgali geçer: öylesine bir tanıklık halinde aktarıyor ki okuru inim inim / ‘Ve Rab, Sodom ve Gomore’nin feryadı çoğalıp on- kıvrandırmayı başarıyor doğrusu. ların günahı pek büyük olduğu için şimdi yere inip bana Nitekim adeta kaotik bir cehennem kâbusu halinde gelen feryada göre hareket edip etmediklerini göreyim, çevrimsel bir çalkantının içine alıyor anlatısıyla, almak da etmediler ise bileyim dedi. değil sayfalar arasına çekip yutuyor, baskılıyor, eziyor. O zaman İbrahim yaklaşıp iyileri de kötülerle beraber Böylelikle okurun, işgal yıllarında yaşanan bu havayı helâk edecek misin? duygudaşlık paydasında kavramasının önünü açıp birebir Belki şehrin içinde elli altmış iyi kimse bulunur. İmdi elli solumasını sağlıyor. altmış iyi için o mahalli affetmeyip de helâk eder misin? Bu amaçla tutup kolundan okuru, İstanbul’a, özellikle Hâşâ ki sen iyi ile kötüyü bir arada öldüresin.’ / “İşte İs- Beyoğlu, Şişli, boğaz yöresiyle, yer yer buna eklediği başka tanbul düşman işgali altında iken romanın yazarına böyle anlatı yerlemleri çevresinde bir zaman tüneline sürüklüyor. görünmüştü.” Bunun için ne yapıyor peki sevgili üstat? Gelin, roman- dan içeri girelim. Yakup Kadri’nin, 1927-28’de kaleme aldığı Sodom ve Gomore, Harf Devrimi’nin hemen öncesinde 1928’de ‘SODOM’, ‘GOMORE’ İMGELEMİNDEN Arap abecesiyle (eski yazıyla) yayımlanıyor ilk olarak. ‘İŞGAL KÜLTÜRÜ’NE... İlginçtir, aradan tam yüzyıl geçtikten sonra bir yeni Yakup Kadri, yukarıda alıntıladığım “Sodom”, “Gomo- ortasına taşıyor, bu kan gölü içinde bir silkeleme getiriyordu. kuşak yazarı, Nevra Bucak da 2024’te kaleme getirdiği re” imgelemleriyle açıyor perdeyi, okuduk. Ayşe Kulin de Veda / Esir Şehirde Bir Konak (2007) adlı Boğaz’da Kara Gölgeler’de (Artshop, 2025) İstanbul’un Ayrıca romanın hemen başlarında bu imgelemin roma- çok bilinen romanında İstanbul’u, yaşanan işgal yıllarının işgaliyle açıyor romanı. nın ana karakterleri Leylâ’yla Necdet eğretilemesi üze- örtük ama derinlikli bir karakteri olarak işlemişti görece. Ne ki Yakup Kadri, Anadolu’da adeta cehennem yalım- rinden toplumsal bir kent topografyası halinde önümüze (Yapıtlar üzerine yazdım: 22.08.2024; 24.07.2008) ları arasında geçen Kurtuluş Savaşı’nı, can alıcı yanlarıyla getirildiğini görüyoruz. Nevra Bucak, andığım romanın ilk yarısını Yakup paylaşıp örneğin Sakarya zaferi sonrasında, “Her gün ku- Onları kuşatan çevredeki ad yaklaşımıyla “Lili”yle “Neci”dir Kadri gibi özellikle Beyoğlu, Şişli yörelerini öne çekerek laktan kulağa bir umumi taarruz haberi fısıldanıp duruyor- ikili (13, 64). Bu küçültmenin aralıklarla kullanılışı, içerdiği İstanbul’a ayırıyor. du,” (285) diye yazsa da işgal İstanbul’u dışına çıkmıyor. yakınlıktan kaynaklanıyor görünse de bunu kullananlardan Ondan farklı hem işgale hem Kurtuluş Savaşı’na kadın Nevra, yüzyıl sonra, üstadın izinde, farklı bir Yakup Kadri yansıyan özentiyi, yozlaşmayı ele verir aynı zamanda. gözüyle bakmayı yeğlerken bu doğrultuda örtüşük bir değer değişkesi halinde, işgal İstanbul’unun amansız gerçekliğini Öyle ya; işgal, buna alkış tutan çevrenin algısını, nasıl çifti olarak aşkla özgürlüğün altını çiziyor belirgin biçimde. ortaya koyup Anadolu’ya da kaydırıyor anlatısını bir çalım. bir beklenti eşiği içinde olduklarını gösterir. Çünkü işbir- Her iki yapıt için de “belgesel roman” nitelemesi getire- likçi çevrenin işgalle edindiği bir kültür söz konusudur; o İŞGAL YILLARINDA İSTANBUL CEHENNEMİ... biliriz. Nevra, kaynakçasında gösterdiği yapıtlardan kalkıp köklü, Osmanlı’da gözlenen içe sinik derindeki kolay et- İşgal yılları yaşanırken Anadolu’daki Kuvayı Milliye ha- bilişsel veriler de kullanabiliyor bu yönde. kilenme olgusunun bir değişkesidir aslında yaşanan ama reketini, Kurtuluş Savaşı odağında olguyu işleyen roman- Sözgelimi Kuvayı Milliye’den yana Sultan torunu Pren- pekişmeye de başlamıştır bir çabuk: “işgal kültürü”. lar var elbette. Nitekim son olarak buna özgülenmiş bir ses Mevhibe Celalettin böyle, Beyoğlu bölümlerinde yıllar “ilk roman”dan söz etmiştim. Demek ki Yakup Kadri, Sodom ve Gomore’de ge- önceki verimi Beyoğlu’nun Eski Ustaları (1995) adlı öykü Didem Koç, Yüzyıllık Yolculuk (2022) adlı yapıtında, ro- rek saray çevresinden gerekse farklı kesimlerinden toplamından beslendiği de açık. man kişisi genç kızı sağlam bir çatılama eşliğinde günümüz İstanbul’un işgalini kendileri için neredeyse fırsat gören Yakup Kadri, kendi kapanlarına kısılıp işgalcinin zamanından düşsel, oyunsal geçişle Sakarya Savaşı’nın insanlar aracılığıyla bu örtüşmenin yol açtığı toplumbilim- neredeyse yemliğine dönmüş işbirlikçi güruhunun, İs- sel eğilimleri, giderek yönelimleri ele veren ipuçlarını da sergiliyor böylelikle. İşgal, toplumda distopik kaygıya yol açarken bu kişilerde adeta olumlu yön- de bir ütopya algısı yaratmıştır. Bu nedenle de söz konusu çevre- ler, işgalin Batılılaşma, çağdaşlaşma, modernleşme, sonuçta bir gelişme imi olduğunu gösterme evecenliği, telaşı, acelesi sergileyip yansıtır. “İşgal kültürü” işte bu anlayışa dayalı yapı üzerine kurulacaktır. Bunun yer- leşip kısa sürede yayılması, pekişme eğilimi göstermesi kaçınılmaz biçimde bir “işbirlikçi kültürü”nün de önünü açacaktır sonuçta. >> 29 Ekim 2026 12