Catalog

SADIK USTA’DAN ‘ŞAMANLAR, TANRILAR, ATEİSTLER: İNANCIN VE İNANÇSIZLIĞIN HİÇ DE KISA OLMAYAN TARİHİ’ Bir bilgi hamalı üzerine! Benim bildiğim, insanı kendi be- ÖZDEMİR İNCE deni ve beyni yaratmıştır. Ama bu tuhaf yaratık kendi var- İNANÇLA İNANÇSIZLIĞIN ZİHİNSEL, lığından ve içinde bitki ve hayvan ANTROPOLOJİK, TOPLUMSAL VE birlikte var olduğu dünya ve ev- FELSEFİ KÖKENLERİNİN İZİNİ SÜRÜYOR! renden ürküp Tanrı’yı ve dinleri Sadık Usta’nın Kafka Kitap tarafından yayımlanan Şaman- başımıza bela etmiştir. lar, Tanrılar, Ateistler: İnancın ve İnançsızlığın Hiç de Kı- Din kitapları mı? Hepsi tarih ve sa Olmayan Tarihi kitabının arka kapağındaki sunum yazısı- coğrafyadan sınıfta kalır. Astro- nı okuyalım: nomiden belge alıp okuldan atılır. “İnsanlık tarihi boyunca en karmaşık, en zorlu, en irrasyo- Tevrat’ın Tekvin Bölümü, Bap nel olan hiç kuşkusuz inanç alanıdır. Peki insan neden inanmayı 1’de Allah’ın önce gökleri ve gerekli gördü? İnançsız yapamaz mıydı? yeri yarattığı yazar. Denizleri, Sadık Usta, hazır ezberlerden ve ideolojik önyargılardan arı- akarsuları daha sonra yaratmıştır. narak bizi 50 bin yılı aşan bir kültürel ve düşünsel yolculuğa çı- İyi de nasıl oluyor da dağlarda karıyor: Rota, insanın evrimsel sürecinde ölüm bilincinin orta- deniz hayvanı fosilleri ve balık ya çıkmasından zihinsel yaratıcılığın bir yanardağ gibi patladı- kılçıkları var. Demek ki önce ğı ilk anlara kadar ilerliyor. denizler varmış; dağlar ve kara denizlerin içinde oluşup Homo Sapiens’in ilk yaratıcı zihinsel patlamasını yaşadığı Şamanist yükselmiş. Kitabın 10. sayfasından aktarıyorum: çağa, mağara resimlerine, ölü gömme törenlerine, Göbeklitepe’ye “Son yıllarda birçok araştırmacı tarafından uygarlık ve ve çoktanrılı dinlerin köklerine inen yazar, inançla inançsızlığın dinler tarihinin Göbeklitepe’yle başladığı iddia ediliyor. Hatta (teizm, deizm, ateizm ve agnostisizm) zihinsel, antropolojik, top- Göbeklitepe keşfedildiğinde bazı yazarlar, insanlık tarihinin lumsal ve felsefi kökenlerinin izini sürüyor. yeniden yazılması gerektiğini de ileri sürmüşlerdi. İlk Şaman kahramanlardan, uğruna milyonlarca insanın kanının Kuşkusuz Göbeklitepe, yerleşik hayatta tutunmaya çalışan akıtıldığı öfkeli tanrılara ve inançlara meydan okuyarak şüpheyi, avcı-toplayıcı toplulukların kültür ve inanç tarihindeki son sorgulamayı, aklı öğreten korkusuz Ateistler... Şamanlar, Tanrı- zirveydi. Ancak kültür tarihimizin İspanya ve Fransa’da, Irak’ta 238 KAYNAK VE 14 İNTERNET BAĞLANTISI VAR. lar, Ateistler, hepimizi derinden etkileyen bu karmaşık alanın kö- ve İtalya’da başlayan çok daha eski, en az 50 bin yıllık bir BİLGİ HAMALLIĞI HİÇ DE KÖTÜ BİR ŞEY DEĞİL! kenlerini yalın bir dille ve bilimsel ahlakla anlama davetidir.” geçmişi var. Bunlar, yazdıklarım felsefe defterine girer mi? Sözlük tanımı Dolayısıyla bu kitapta sizi çok daha gerilere, kültür ve İNSAN NEDEN BİR TANRIYA İNANIR? şöyle: “Var olanların varlığı, kaynağı, anlamı ve nedeni üze- inançlar tarihinin en eskiye dayanan köklerine götürmek Çok iyi bir sunum, tanıtım yazısı. İnsan neden bir tanrıya rine düşünme ve bilginin bilimsel olarak araştırılması”; “Bir istiyorum.” inanır? Bu soruyu bana soruyorsanız benim yanıtım daha siz bilgi alanının ya da bilimin temelini oluşturan ilkeler bütünü.” sormadan, yıllar önceden hazır(dı). (Sanat felsefesi, bütün sanatlarla ilgilenir). ‘ŞAMAN BİLGELİĞİ’ Ben insanların inandığı bir tanrıya hiçbir zaman inanmadım. Yazımın başlığındaki “bilgi hamalı” ben değilim, keşke ol- Ben de en çok Şamanlar’ı merak ediyorum. Bir zamanlar ba- Ben babamın ablası Kevser Hala’ma inandım; beni paratifo- saydım. Adını verdiğim kitabın yazarı Sadık Usta. na da nedense “Şaman” derlerdi. nun, beyin humması hastalıklarının elinden alan halama. Kendi- Zorlu tahsil-terbiye sahibi biri. 1960’ta (Ben 24 yaşınday- Hamal, taşınabilir yükleri, omuzda veya sırtta bir arkalık ni verip beni ölümün elinden aldı. Eşekarısı kovanının saldırısı- dım. 27 Mayıs devrimi olmuştu), Kahramanmaraş’ta doğmuş. üzerinde; bir küfede, sırık ve iple, semerle veya bir çekçekte, na uğrayıp neredeyse bir yıl komada yatmamın, ayak tabanları- 16 yıl Almanya’da yaşamış. bir el arabasında bir ücret karşılığında taşıyan ve sadece bu iş mın mantar bağlamasının ardından… Stuttgart Üniversitesi ile Frankfurt Goethe Üniversitesi’nde ile geçinen kişidir. Doğrusunu isterseniz aile içinde ne babam ne annem, kendi- (tarih ve siyasal bilimler) okumuş. 2003’te İngilizce öğrenmek Yazı bitmek üzere: Okuduğunuz metni düşünüp “Yahu bu leri oruç tutup özel günlerde namaz kıldıkları halde beni inanç için İngiltere’ye gidip Londra’da 9 ay yaşamış. 2012’de Goethe herif hani Sadık Usta’nın kitabını tanıtacaktı” diyeceksiniz, konusunda hiç zorlamadılar. Üstelik annemin babası dedem bir Üniversitesi’nde “Ütopya ve Devrim, Türkiye’de Modernleşme “Kitap yerine kendinden söz ediyor!” imamdı. Hamleleri (1908-1938)” başlıklı yüksek lisans tezi vermiş. Çok haklısınız! Haklısınız ama bu yazıyı ben, Sadık Usta’nın 1936 doğumluyum, 1940’lardan söz ediyorum. Demek ki Kitabın sonunda yer alan kaynakçayı saydım: 238 kaynak ve kitabından öğrendiklerimle yazdım. Filozof yazar Sadık 1940’ların bir çocuğu ağaçtan inen ilk insana benzemiyormuş. 14 internet bağlantısı var. Bilgi hamallığı hiç de kötü bir şey Usta’nın yazının adını onaylayacağını düşünüyorum! Benim gereksinimim yoktu ama ağaçtan inen ilk insan tan- değil: Bilgiyi sırtınızda değil beyninizde taşıyorsunuz. İnsan Yazıyı kitabın sonunda yer alan “Şaman Bilgeliği”yle bitirelim. rıları keşfetmek, bulmak, yaratmak ve onlara sığınmak zorun- beyni yaman bir aşçıdır. Yeter ki ona malzeme sağla. “Evrende, doğada hiçbir şey kendisi için yaşamaz. Nehirler daydı. Maymun evresinde, hiçbir düşünsel sorunu yoktu; içgü- kendi suyunu içemez. Ağaçlar kendi meyvelerini yiyemez. YAZARIN ELİNE SAĞLIK. YARARLI BİR KİTAP... dü ile idare ediyordu. Beyni geliştikçe bilinçli korkuyu keşfetti. Güneş kendisi için ısıtmaz. Ay kendisi için parlamaz. Çiçekler Ben ateist biriyim. Ama Tanrı inancına da dinlere de karşı Ceylan, aslanı görünce korkar; insan onu görmeden de korkar. kendileri için kokmaz. Toprak kendisi için doğurmaz. Rüzgâr Bilgi insanı korkutur. değilim. Kendi düşen ağlamaz. kendisi için esmez. Bulutlar kendi yağmurlarından ıslanmaz. Oğlum Tan (MD. Ph D.) beş ya da altı yaşında, bir gün ba- Bu niteliğimle Sadık Usta’nın Şamanlar, Tanrılar, Ateistler Doğa yasasının ilk maddesi şudur: Her şey birbiri için na “Baba ben nasıl oldum” diye sordu. Çoğu insan gibi “Seni kitabını bilgilenerek dikkatle okudum, tekrar okuyorum. Yaza- yaşar. Birbiri için yaşamak, birlik ve bütünlüğü sağlar. Eski kargalar getirdi” demedim. “Seni annenle ben birlikte yaptık” rın eline sağlık; verimli, yararlı bir kitap. çağlardan beri gelen bir prensiptir bu: Beni sen yapar, sonra dedim. “O zaman çok iyi” dedi. Belki de “Çingeneler getirdi” 130. sayfadan bir örnek vereceğim: “Taş balta, henüz taş beni ve seni birleştirip ‘biz’ yapar...” n demediğim için! Ama “Peki nasıl yaptınız” diye sormadı. balta olmadan önce insan da ‘insan’ değildi. İnsan taş balta- Şamanlar, Tanrılar, Ateistler: İnancın ve İlk insanoğlu “Ben nasıl oldum” sorusunu kendisine sorduğu yı icat ederek insan oldu.” Bu cümle bana Jean-Paul Sartre’ın İnançsızlığın Hiç de Kısa Olmayan Tarihi / zaman hapı yuttu ve bu sorunun kölesi oldu. Çok büyük bir ço- “Varlık özden önce gelir” cümlesini anımsattı. Sadık Usta / Kafka Kitap / ğunluğu hâlâ köle. Bazen kendimin dışına çıkar kendimi seyre- Dinlere göre tam tersidir: 340 s. / 2025. derim. Siz de yapabilirseniz deneyin. Gerçeklik yitiyor. “Tanrı insanı tasarlarlayarak yaratmıştır” derler. Desinler. LOUISE ERDRICH’TEN ‘KUTSAL GEYİĞİ VURMAK’ 999 yılının yaz sonu, Kuzey Dakota… Land- ki oğlu LaRose’un en iyi arkadaşıdır. rafından yayımlanan Kutsal Geyiği Vurmak, reaux Iron, arazisinin sınırındaki bir geyiği av- İki aile her zaman yakın olmuş, ellerindeki yi- 2021’de kazandığı Pulitzer’le birlikte pek çok 1 lamak üzere takiptedir. Uygun anı bulup ken- yecek, giyecek ve hemen her şeyi paylaşmış- prestijli ödülün sahibi Louise Erdrich’in Ameri- dinden emin bir şekilde tetiğe bastığındaysa lardır. Alkolizmden yeni kurtulan ve dehşete kan yerli kültürünün eski köklerine dayanan bir gördüğü şey, geyiğin kaçışı ve kurşunun bulanık düşen Landreaux’yu, üyesi olduğu Ojibwa ka- kefaret eylemini unutulmaz anlatımıyla ölüm- bir görüntüyle buluşması olur. bilesinin geleneklerine uygun bir bedel bekle- süzleştirdiği; kayıp, adalet ve kırgın kalplerin mektedir şimdi: Kendi oğlu LaRose’u, oğullarını Şaşkınlık ve panikle neyi vurduğunu anlamak doğası üzerine güçlü bir anlatı. n katlettiği ebeveynlere vermek. Ne var ki acı ve için hedefe yaklaştığında arkadaşı ve komşu- sarsıntı, bunlarla sınırlı kalmayacaktır. Kutsal Geyiği Vurmak / Louise Erdrich / Çeviren: su Peter Ravich’in beş yaşındaki oğlu Dusty Ravich’i öldürdüğünü anlar. Dusty, beş yaşında- Püren Özgören’in çevirisiyle Kafka Kitap ta- Püren Özgören / Kafka Kitap / 455 s. / 2025. 4 8 Ocak 2026 VEDAT ARIK