Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 3 NİSAN 2026 CUMA 2 olaylar ve görüşler isyanlarla başlamıştı. Terakkiperver Ya 3 Nisan 1930 olmasaydı? Cumhuriyetçi Fırka, iç isyanlar AV. MELdA ALtInOĞLU genele genişleyen haklar ve Demokrat silsilesi, bir anayasal evrim Parti’yle devam ADD SArAyköy Şube modelidir. etti. bAŞkAn yArDımcıSı. ‘Aydının’ Bütün ülke Bu, tepeden inme değil; sorunlarını 924 Anayasası’nın 1. sağlam adımlar atılarak, devlet günümüzdeki çözebilecek olan maddesinde yer alan ve toplumsal talep neticesinde eşitlikçi, özgürlükçü, 1“Türkiye Devleti bir doğru zamanda ortaya çıkmış görevi (3) çağdaş 1961 Cumhuriyettir.” hükmü, bir karardır. Bir çocuğun Anayasası, kabul ydın, insanlığa, yalnızca bir yönetim biçiminin sağlıklı büyümesi için izlenen edildiği andan itibaren aynı topluma yol ilanı olmayıp aynı zamanda bir doğal gelişim sürecidir. güçlerin saldırısıyla sürekli Agösteren kişi imparatorluğun küllerinden olarak erozyona uğratıldı demektir. Eşi benzeri yok doğan yepyeni bir yaşamın ilk ve sonunda 1980 darbesi Aydın, kendi kişisel Peki, 3 Nisan 1930’da çıkan nefesidir. Cumhuriyet, o yıllarda ve onun sonucu olan 1982 menfaatini değil, bu yasa olmasaydı, ne olurdu? adeta bir bebek gibi korunmaya Anayasası ile ülkeyi 16 insanlığın, toplumun tamamlamamışken, Nezihe Mustafa Kemal Atatürk. Kadına muhtaçtır; ancak geleceği Bu yasayı yalnızca “verilen Nisan 2017’de kurulan çıkarlarını düşünen kişi Muhiddin’in kuruluşuna verdiği değeri yaşamı boyunca “Şahsım Devleti” yapısına dönüştürme kudretini de bir hak” olarak yorumlamak, demektir. taşıdı. önderlik ettiği parti olan söz ve eylemlerinde defalarca içinde taşımaktadır. Bu bebek, doğru değildir; asıl mesele, bu Aydın, Doğru’yu İyi’yi “Şahsım Devleti”, 2023 “Kadınlar Halk Fırkası”, kuruluş göstermiş olan Atatürk’ün ve Güzel’i, sadece bir gecede büyümemiştir; her adımın neyi önlediğidir. Bu yasa ve 2024 seçimlerinde kendisi için, kendi grubu dilekçesini vermiştir. “Kadınlar bu süreçte sessiz kaldığını hak, kazanım ve adımı özenle, çıkmamış olsaydı, “kademeli iktidarı kesin olarak için değil, her zaman, Halk Fırkası”, Cumhuriyet düşünmek yanlış olur. sabırla ve bilinçli bir iradeyle modernleşme”nin yerelden yitirdiğini görünce 19 her yerde, herkes için Atatürk, bilinçli bir devrimci inşa edilmiştir. Cumhuriyet, tarihinin ilk siyasal partisi genele uzayan ayağı aksayacağı Mart 2025 Darbesi’ni savunan kişidir. gibi “kademeli modernleşme” önce varlığını sağlamlaştırmış, olacakken “1909 tarihli seçim için, kadının toplumda başlattı. HHH ardından toplumsal yapıyı kanununa göre kadınların siyasi stratejisini izlemiştir. hak ettiği yerde olması çok Ve ülke bu darbe “Aydın”ın çok önemli dönüştürmüş, nihayet temsilinin mümkün olmadığı” Bu bağlamda; 1924’te Tevhid-i gecikecekti. sonunda CHP’nin bir özelliği daha vardır: bireyin hak ve özgürlüklerini gerekçesiyle ret yanıtı almıştır. Tedrisat Kanunu ile kadın ve 96 yıl önce “yerel” için atılan Cumhurbaşkanı Ayrıntıda kaybolmaz; genişletmiştir. erkeğe eşit eğitim hakkının Adayı’na, CHP’ye, “Kadınlar Halk Fırkası”, bunun adım da, 92 yıl önce “genel” için ana sorunu, temel çelişkiyi CHP’li belediyelere ve 1924 Anayasası’nın tanınmasında, 1926’da Medeni üzerine “Türk Kadınlar Birliği” atılan adım da, hâlâ sürüyor. görür! belediye başkanlarına hazırlanması esnasında en çok adlı derneğe dönüşmesiyle Kanun ile kadın ve erkeğin eşit Yürüyüşün tamamlandığını Atatürk’ün Cumhuriyet karşı gerçekleştirilen konuşulan konulardan biri de Devrimi’nin ve çağdaş varlığını sürdürebilmiştir. haklara sahip olmasında, büyük söyleyemeyiz. Kurtuluş yargı uygulamalarıyla reformlarının, kısaca Cumhuriyet rejiminin ayrılmaz Kadınların siyasal alanda pay sahibidir. Bu yasalarla ilk Savaşı’nda dünyada eşi benzeri 20 küsur yıldır yoksulluk Atatürk’ün dehasının, sırrı parçası olan kadınların olarak kadının toplumdaki görülmemiş bir şekilde “var” sesini duyurmakta kararlı ve adaletsizlik yaratan burada yatıyor: toplumdaki rolleri olmuştur. görünürlüğünün arttırılması olan Türk kadını, siyasal olan Nezihe Muhiddin, 1925 politikaların sonuçlarının Osmanlı Kadınların milletvekili seçme haklarını kullanma ve temsil seçimlerinde Halide Edip ile amaçlanmıştır. Kadın haklarının doruğa ulaştıkları İmparatorluğu’nun ve seçilme hakkına sahip hakkını kullanma konusunda birlikte Türk Kadınlar Birliği sembolik olmaktan öteye günümüzdeki boğucu çöküş nedeninin, olması gündeme gelmiş; TBMM tarafından milletvekili adayı geçerek, uygulanabilir olması “varlık” gösteremiyor. ortama getirildi. Endüstri Devrimi’ni HHH Genel Kurulu’nda karşı görüş ve kadınların siyaset dahil 2026 “yerel”inde 78 belediye gösterilmiştir; ancak bu girişim yakalayamamış, Din- Bugünkü “Ana Sorun”, bildirenlerin sayısal çokluğu tüm sosyolojik kurumlarda var başkanı, kadın. Yani, yüzde de, İçişleri Bakanlığı tarafından Tarım Dönemi’nde “Temel Çelişki” gözden nedeniyle kadınlara siyasal 5.5... yasaların buna izin vermemesi olabilmesi içindir. kalmış olmasından kaçırılmamalıdır: haklar sağlanamamıştır. 2026 “genel”inde 115 nedeniyle reddedilmiştir. Ve 3 Nisan 1930 tarihli kaynaklandığını Sorun ne Ekrem milletvekili, kadın. Bu da, yüzde görmüştü. Burada aydın kadınlarca Belediye Kanunu’ndaki ilgili İmamoğlu ne Özgür ‘Kadınlar Halk Fırkası’ 19.1 demek. Bütün öteki çöküş maddelerle Türk kadını, amaçlanan, eşit temsil hakkına Özel ne CHP’nin geçmiş Oysaki Türk kadınının siyasal nedenleri, askeri “Nitelikli kadın belediye seçimlerinde oy dikkat çekmektir; o anki seçim kurultayları ne de CHP’li güçsüzlük, üretimde haklarını alabilmek için verdiği bulunamadığı” gibi utanç kullanma, belediye başkanı ve sonucu olarak değilse de belediyeler veya belediye gerilik, yoksulluk, eğitimin mücadele, bunun da öncesine, verici bir bahanenin arkasına belediye meclis üyesi olmak başkanlarıdır: sürecek mücadelenin sonucu yetersizliği ve okur 1923 yılına dayanmaktadır. Sorun üniter ve hakkını elde etmiştir. Bu sığınılan ortamda; asıl düşünüldüğünde başarılı yazarlığın olmaması, çağdaş nitelikli Türkiye Nezihe Muhiddin önderliğinde yasa, 5 Aralık 1934’te çıkan sorun, kadınların “eksikliği” olmuştur. insan haklarının yokluğu, Cumhuriyeti’nin hâlâ 13 kadın tarafından ilk kadın ve kadınlarımızın milletvekili değil, kapıları tutanların hepsi, insanlığın eriştiği direnen “Demokratik, partisi olan “Kadınlar Halk Kademeli modernleşme seçilmek dahil tüm siyasal isteksizliğidir. Bunda az da olsa, Sanayi Devrimi’nin ve Laik ve Sosyal Hukuk Fırkası” kurularak kadınların O günlerde kadınlara önce haklarını elde ettiği yasanın haklarının değerini bilmeyen ve bu devrimin gerektiği Devleti” yapısı ile bu siyasal yaşama katılması yerel, ardından ulusal düzeyde önünü de açmıştır. Yıllarca kendini geri çeken ya da geride siyasal, ekonomik, yapıyı yıkmak isteyen istemiştir. 1923’te Mustafa siyasal hakların tanınmasını verilen her mücadele, “hukuk tutan kadınların da payı var. sosyal ve kültürel yapının Emperyalistlerin, Kemal, henüz Halk Fırkası’nın isteyen ve bunun için mücadele zinciri”nin bir halkasıdır. Bu Unutmayalım; haklar zor gerisinde kalmış olmaktan dincilerin ve ırkçıların kurulması çalışmalarını eden bir isim daha vardı: zincir de kadınlara yerelden kazanılır, kolay kaybedilir. kaynaklanıyordu. ittifakı arasındaki çelişki Cumhuriyet Devrimi ve mücadele sorunudur. ve onu izleyen “Devrim Türkiye’deki “Aydınlar”, Yasaları”, bütün bu günümüzdeki bu temel sorunları kökünden çelişkiyi görmek ve çözecek bir yapının ona göre, Cumhuriyet’i, temellerini atıyordu. Anayasa’yı, Adaleti, Barışı Ebru Teğmen… HHH ve özellikle “Bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’ne Yargı”ya dayanan “Hukuk ErEndiz AtAsü adlı film kimilerinin sevdiği kimin ilk karşı çıkış İstiklal Devleti”ni, savunan bir deyimle “eski Türkiye’de” askeridir? Savaşı sırasındaki tavır almak zorundadırlar! YAZAR çekilmişti. Hani şu bedeni Bu gerçeği ereden nereye sevgili hırpalanmış ama ruhu hâlâ ifade etmek Nokur, ‘’Fatmagül’ün diri “eski Türkiye” var ya niçin mutlu olaylarda da kılıç çeker. suçu ne?’’ sorusunu hemen orada. Gençleri bilgilendirip, ve nasıl ordumuzu küçük Örneğin düğünlerde genç tanıdınız değil mi? Belki unutkan ihtiyarlara düşürebilir? Bir deyiş, bir çift arkadaşlarının çattığı nereden hatırladığınızı hatırlatalım: “Eski Türkiye” dönem iktidarı eleştirmek kılıçların altından geçerek unuttunuz... Vedat Türkali’nin öyle masalsı bir cennet için kullanıldıysa, sonsuza nikâh masasına yürür. Bu senaryosundan Süreyya filan değildi; orada da akla dek sakıncalı mı kalır? geleneği büyüklerimiz benden Duru’nun 1986’da çektiği durgunluk veren, değme Gene “eski Türkiye’de”, bir öğrenecek değiller herhalde. O sinema filmi. İfade o kadar polisiye yazarını imrendirecek Osmanlı marşının, Plevne halde mesele nedir? benimsenmiş ki yıllar sonra “kurgusal” davalar vardı. Marşı’nın dizeleri hükümeti Görevlerine son verilen aynı adla bir televizyon dizisi Örneğin 1971’deki “uçak eleştirmek için hem de nasıl ve göreve iade için açtıkları kaçırma davası”... Davada kullanılmıştı: “Olur mu böyle de çekilmiş. Niye takılır davayı gerek kazanan gerek birkaç Kemalist ve sosyalist olur mu, kardeş kardeşi vurur bazı sözler aklımıza? Doğru kaybeden gençlerimizin aydın, olayla ilgisiz ve mu?” Kimsenin aklına marşı olduğunu için için bildiğimiz kafaları aynı eğitim olaydan tamamen habersiz sakıncalı saymak gelmedi. ama bilmezden gelmek kurumlarında şekillenmiş, bir arkadaş grubu, sırf arada Diyelim ki “Mustafa istediğimiz olguları bilinçli hassasiyetleri aynı; sırada buluşup sohbet ettikleri olarak belleğimizden sileriz de Kemal’in askerleri” sözleri üniformaları ayni askeri için şüphe çekmişler ve uçak o sildiğimize işaret eden sözler sakıncalıdır, o zaman bu dikimevinde dikilmiş, kılıçları kaçırma fiilinin failleri olarak nedense takılır kalır usumuza. sözleri haykıran stadyum aynı silah fabrikasında apar topar hapse atılmışlardı! Fatmagül’ün suçunu aslında üretilmiş. Söyledikleri dolusu erkek futbolseverin de Ancak “eski Türkiye”de bu hepimiz biliyoruz: Kadın sözler, duruşları, jestleri soruşturulması gerekmez mi? gençler beraat edebildiler; aynı. Öyleyse... Hukukta olmaktır onun suçu. Ataerkil Hukukta emsal teşkili hapiste geçen kırk küsur gün emsal teşkili, eş eyleme eş gelenekselliğin gölgesinden ve yedikleri dayak yanlarına Harbiye mezuniyetinde, ceza ya da eş beraat kamu sıyrılamayanlar, iki türlü kâr kaldı. tören sona ermiş, onur vicdanınca özümsenmiş bir kadını asla affetmezler: Gelelim “yeni konukları dahil herkes ilkeyken…. Hâl böyleyken, üç Güçsüz ve korunmasız olanı ve Türkiye”de kimi asker- dağılmak üzere, bir grup delikanlı teğmen isabetli bir erkekten başarılı olanı. sivil sayın büyüklerimizi genç mezun subay ülkemizi kararla göreve iade edilirken, İlkini ezmek kolaydır; kızdıran “Atatürk’ün felaketten kurtaran ve Harbiye mezuniyet birincisi ikincisi o kadar kolay ezilmez askerleriyiz”deyişine. devletimizi kuran kahramanı Teğmen Ebru Eroğlu niye ama çelmelenir. Türkiye Cumuriyeti Ordusu, mezuniyet sevinci ve reddedilmiştir? ‘Kurgusal dava’ devletimizin kurucusu heyecanıyla anmışlarsa ne Soru kamu vicdanında “Fatmagül’ün Suçu Ne?” Atatürk’ün askeri değilse, olmuş? Subaylar sevinçli ve yankılanmaktadır.