Catalog
Publication
- Anneler Günü
- Atatürk Kitapları
- Babalar Günü
- Bilgisayar
- Bilim Teknik
- Cumhuriyet
- Cumhuriyet 19 Mayıs
- Cumhuriyet 23 Nisan
- Cumhuriyet Akademi
- Cumhuriyet Akdeniz
- Cumhuriyet Alışveriş
- Cumhuriyet Almanya
- Cumhuriyet Anadolu
- Cumhuriyet Ankara
- Cumhuriyet Büyük Taaruz
- Cumhuriyet Cumartesi
- Cumhuriyet Çevre
- Cumhuriyet Ege
- Cumhuriyet Eğitim
- Cumhuriyet Emlak
- Cumhuriyet Enerji
- Cumhuriyet Festival
- Cumhuriyet Gezi
- Cumhuriyet Gurme
- Cumhuriyet Haftasonu
- Cumhuriyet İzmir
- Cumhuriyet Le Monde Diplomatique
- Cumhuriyet Marmara
- Cumhuriyet Okulöncesi alışveriş
- Cumhuriyet Oto
- Cumhuriyet Özel Ekler
- Cumhuriyet Pazar
- Cumhuriyet Sağlıklı Beslenme
- Cumhuriyet Sokak
- Cumhuriyet Spor
- Cumhuriyet Strateji
- Cumhuriyet Tarım
- Cumhuriyet Yılbaşı
- Çerçeve Eki
- Çocuk Kitap
- Dergi Eki
- Ekonomi Eki
- Eskişehir
- Evleniyoruz
- Güney Dogu
- Kitap Eki
- Özel Ekler
- Özel Okullar
- Sevgililer Günü
- Siyaset Eki
- Sürdürülebilir yaşam
- Turizm Eki
- Yerel Yönetimler
Years
- 2026
- 2025
- 2024
- 2023
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
- 2015
- 2014
- 2013
- 2012
- 2011
- 2010
- 2009
- 2008
- 2007
- 2006
- 2005
- 2004
- 2003
- 2002
- 2001
- 2000
- 1999
- 1998
- 1997
- 1996
- 1995
- 1994
- 1993
- 1992
- 1991
- 1990
- 1989
- 1988
- 1987
- 1986
- 1985
- 1984
- 1983
- 1982
- 1981
- 1980
- 1979
- 1978
- 1977
- 1976
- 1975
- 1974
- 1973
- 1972
- 1971
- 1970
- 1969
- 1968
- 1967
- 1966
- 1965
- 1964
- 1963
- 1962
- 1961
- 1960
- 1959
- 1958
- 1957
- 1956
- 1955
- 1954
- 1953
- 1952
- 1951
- 1950
- 1949
- 1948
- 1947
- 1946
- 1945
- 1944
- 1943
- 1942
- 1941
- 1940
- 1939
- 1938
- 1937
- 1936
- 1935
- 1934
- 1933
- 1932
- 1931
- 1930
Our Subscribers Can Login And Read Original Page
I Want To Register And Read The Whole Archive
I Want To Buy The Page
29 EKİM 2026 PERŞEMBE
16 CUMHURİYET 103 YAŞINDA
Bayramdan öte:
Cumhuriyeti yaşatmak
Kurucu değerleri savunan kimi
MaHMUT aslaN
kesimler demokratikleşmeyi tehdit
YAZAR
sayıyor, demokratikleşme isteyen
kimi kesimler ise kurucu değerleri
umhuriyeti savunmak, onun
yük olarak görüyor. İkisi de
ne getirdiğini hatırlamakla
yanılıyor. Laiklik, bağımsızlık, halk
Cbaşlar. 103 yıl önce 29
egemenliği ve yurttaşlık birbirini
Ekim’de ilan edilen Cumhuriyet, bir
tamamlar. Farklılıkları yurttaşlık
yönetim biçiminin değişmesinden
temelinde bir arada yaşatmak
ibaret değildir. Egemenliğin
mümkündür. Cumhuriyetin görevi
kaynağını değiştirdi. Hanedanın
ayrıştırmak değil, eşit haklarla ortak
yerini halk, kulun yerini yurttaş,
bir gelecek kurmaktır.
doğuştan ayrıcalığın yerini hukuk
önünde eşitlik aldı. Cumhuriyet bu
29 Ekim’in görEvi
yüzden hanedanın değil, halkın,
Bayraklar asılsın, törenler yapılsın,
ayrıcalıklının değil, yurttaşın
Cumhuriyet coşkuyla kutlansın.
güvencesidir. Bu kazanımları
Ama Cumhuriyet yalnızca bayrakla,
savunmak, onları yalnızca anmakla
törenle ve nutukla yaşamaz.
değil, yaşatmakla mümkündür.
Atatürk, 1 Kasım 1936’da Meclis’i
Cumhuriyet bir zafer anıtı değil,
açarken Toprak Kanunu’nun
her kuşağın yeniden sahip çıkması
sonuçlandırılmasını istedi. Her çiftçi
gereken bir iddiadır.
ailesinin geçinebileceği toprağa
türkiye Cumhuriyeti’nin 10. yıldönümü kutlamaları (29 Ekim 1933).
sahip olması gerektiğini vurguladı.
soldan sağa: genelkurmay Başkanı mareşal Fevzi Çakmak, Cumhurbaşkanı
EgEmEnlik kimdE?
gazi mustafa kemal a tatürk, tBmm Başkanı k âzım özalp, Başbakan ismet inönü.
Cumhuriyet böyle bir iradedir:
Türkiye, cumhuriyetin ilanından
Sorunları görmezden gelen değil,
de kayyım uygulamaları da
önce de yaklaşık dört yıl fiilen savunan aydınlara yönelen saldırılar, sermayeye bağımlı kılmıştı.
üzerine giden.
bunun sonucudur. Muhalefet
cumhuriyetle yönetiliyordu. düşünce ve demokrasi yaşamında Lozan bu ayrıcalıkları tasfiye etti.
Milli egemenliği savunmak
belediyelerine yönelik operasyonlar
Egemenlik saraydan alınıp Meclis’e derin yaralar açtı. Mali bağımsızlık olmadan siyasi
yalnızca bayrak sallamak değildir.
ve seçilmiş yöneticilerin görevden
taşınmıştı. Savaşın en zor günlerinde Laiklik dine düşmanlık değildir. bağımsızlık, siyasi bağımsızlık
Ekonomik bağımsızlığı, üretimi,
uzaklaştırılması, yargı bağımsızlığı
bile Birinci Meclis’te başkomutan Devlet kimseyi inancına göre olmadan milli egemenlik
tarımı ve sanayiyi savunmaktır.
tartışmalarını derinleştiriyor.
eleştirildi, hesap soruldu. Mustafa ayırmaz, hiçbir inancı üstün kurulamazdı. Üretimden kopan, dış
Halkın emeğiyle yarattığı zenginliğin
Suç iddiaları bağımsız yargı
Kemal için demokrasi, savaş tutmaz. Laiklik, yurttaşlığın kaynağa bağımlı bir ekonomi bu
adil paylaşılmasını, gençlerin
önünde kanıtlanmalı. Ancak siyasi
sonrasına ertelenecek bir lüks güvencesidir. İnancı ne olursa olsun zinciri taşıyamaz.
geleceğe güvenle bakmasını
müdahaleler yargısal süreçlerin
değildi. Nitekim “Artık bugün, herkes devlet karşısında eşittir. Ekonomik bağımsızlık yalnızca
sağlamaktır.
yerini alıyorsa ortada hukukun
demokrasi fikri, daima yükselen bir Herkesin inanmama ve inancını dışa bağımlılıktan kurtulmak
Cumhuriyet ikinci yüzyılında yol
değil iktidarın üstünlüğü vardır.
denizi andırmaktadır. Yirminci asır, özgürce yaşama hakkı güvence değildir. Üretilen zenginliğin nasıl
ayrımında. Bir yanda onu törenlere
Esenyurt’ta seçilmiş başkanın
birçok despot hükümetin, bu denizde altındadır. Zorunlu din dersleri paylaşılacağı da Cumhuriyetin
indirgeyen, kuruluş programını
görevine dönememesi, kayyımın
boğulduğunu görmüştür” sözü, onun gibi uygulamalar, inanç özgürlüğü meselesidir. Cumhuriyetin
unutan bir anlayış var. Öte yanda
atadığı başkan yardımcısı Yusuf
demokrasiye bakışını özetler. ve hukuk önünde eşitlik açısından toplumsal içeriğini halkçılık
kazanımlarını demokrasiyle,
Ulutaş’ın tutuklanması, demokratik
Bugünün Meclis’i ise yürütme verir. Mustafa Kemal’in halkçılık
tartışılmalıdır. Bu, bir topluluğun
laiklikle, üretimle ve sosyal
meşruiyet ve hesap verebilirlik
karşısında etkili denetim gücünü anlayışı, düzenin emeğe ve
değil, herkesin yurttaş olabilmesinin
adaletle buluşturacak bir seçenek.
sorununu gözler önüne seriyor.
büyük ölçüde yitirmiştir. Gensoru hukuka dayanması hedefini
gereğidir.
Cumhuriyeti yaşatmanın yolu, onu
Asıl konu kimin görevde olduğu
ve sözlü soru kaldırıldı, yazılı soru içeriyordu. Halkçılık bir slogan
Laik Cumhuriyet kendiliğinden
halkçı, bağımsızlıkçı ve demokratik
değil, halkın seçme iradesinin
ise etkisiz bir mekanizma olarak değil, düzenin emeğe dayanması
kurulmadı. Niyazi Berkes’in de
sol bir programla güçlendirmekten
korunmasıdır.
kaldı. Bakanların Meclis’te hesap talebidir. Halkçılık çıkarılırsa
belirttiği gibi, Kemalist devrim
geçiyor.
Cumhuriyet egemenliği
verme mekanizması fiilen işlemez Cumhuriyet’ten geriye bayrak ve
muhafazakâr dirençle mücadele Cumhuriyet daha güçlü
hanedandan alıp halka verdi.
hale geldi. Böylece parlamenter tören kalır.
içinde aşama aşama gerçekleşti. Onu kutlanmalı, yaşatılmalı ve
Bu egemenlik, tek bir kişiye
denetim ciddi biçimde zayıfladı. Bugün gelir dağılımı bozuk,
korumak da sürekli bir toplumsal güçlendirilmelidir. Halkın iradesi
veya zümreye devredilmek için
Devlet Bahçeli’nin “Yürütmede çalışma güvencesiz, gençler gelecek
irade gerektiriyor. Son dönemde belirleyici olduğunda, emekçinin
kazanılmadı.
Erdoğan, yasamada MHP” sözü, kaygısıyla karşı karşıya, barınma
yaşanan aşınmalar, kurucu iradenin hakkı korunduğunda, laiklik
siyasal gücün nasıl paylaştırılmak lüks haline gelmiş durumda.
yüzyıl önce ne büyük bir iş yaptığını ve yurttaşlık güvence altına
l aiklik olmadan
istendiğini özetliyor. Oysa Meclis’in Hukuken eşit iki yurttaşın yaşam
gösteriyor. alındığında, hukuk iktidardan
yurttaşlık olmaz
görevi iktidar ortakları arasında güç koşulları arasında derin uçurumlar
bağımsız işlediğinde Cumhuriyet
yaşamda Eşitsiz...
paylaşmak değil, yürütmeyi halk Ahmet Taner Kışlalı laikliği iki varsa eşitlik kâğıt üzerinde kalır. güçlenir. Aksi halde geriye her
adına denetlemektir. Halkın iradesi, gerekçeyle açıklıyordu: Farklı Cumhuriyetin kurucuları siyaseti Cumhuriyet’in iddiası, yurttaşların yıl tekrarlanan törenler ve içi
iktidar ortakları arasındaki güç inançlardan insanların barış içinde ekonomiden ayırmadı. Mustafa yalnızca kanun önünde değil, boşalan sözler kalır. Cumhuriyet
hesabına indirgenemez. yaşaması ve değişen koşullara aklın Kemal, 1922’de tam bağımsızlığın insanca yaşam koşullarına erişimde kimsesizlerin kimsesidir.
Tek adam sisteminin mantığı ve bilimin ışığında çözüm aranması. ancak mali bağımsızlıkla de eşitliğe yaklaşmasını gerektirir. Kimsesizlerin kimsesi olduğu sürece
bu: Meclis denetleyemeyince Kışlalı, 21 Ekim 1999’da evinin mümkün olduğunu vurguladı. Cumhuriyet’i savunmak, geçmişi yaşar.
hesap soran kalmıyor. Fon krizi önünde katledildi. Laik Cumhuriyeti Kapitülasyonlar Osmanlı’yı yabancı eleştiriden uzak tutmak değildir. Bu büyük bayram kutlu olsun!
Bağımsızlık, laik demokratik
Doç. Dr. HÜNEr TUNCEr seçilir. Diğer vekiller, başbakan
tarafından yine Meclis üyeleri
ustafa Kemal Atatürk, I.
arasından seçildikten sonra,
Dünya Savaşı ertesinde
hepsi cumhurbaşkanı tarafından
Mülkemizin topraklarını
Meclis’in onayına sunulur. Meclis
işgal eden yabancı devletlere ve
toplantı halinde değilse, onay
Padişah ve şeriat yanlılarına karşı
işlemi Meclis toplanana kadar
gerçekleştirdiği Ulusal Kurtuluş
ertelenir.
Savaşı’nı kazanmakla yetinmemiş;
Mustafa Kemal Nutuk’ta,
29 Ekim 1923’te, köhnemiş ve
Cumhuriyetin ilanını, “Meclisçe
çağdışı kalmış Osmanlı Devleti
cumhuriyet kararı 29/30 Ekim
yerine Türkiye Cumhuriyeti’ni
1923 gecesi saat 8.30’da verildi.
kurmuş ve 1923-1938 yıllarında
On beş dakika sonra, yani 8.45’te
yaptığı devrimlerle Türkiye
reisicumhur seçildi. Bu durum
Cumhuriyeti’nin çağdaş devletler
aynı gece bütün memlekete
topluluğunda yer alabilmesini
duyuruldu ve her tarafta gece
sağlamıştı.
yarısından sonra yüz bir pare top
Mustafa Kemal’in, Cumhuriyeti
atılarak ilan olundu” sözleriyle
nasıl ilan ettiğini kendi ağzından
ifade etmektedir.
dinleyelim: “Milli Savunma Bakanı
Tam bağımsız, laik, demokratik,
Kâzım Paşa’yı, İsmet Paşa’yı,
çağdaş ve Atatürkçü bir Türkiye’de
Fethi Bey’i, Kemalettin Sami ve arkadaşlarımı davete ve onlarla hükümet şekli Cumhuriyet’tir’ Türkiye Büyük Millet Meclisi
yaşamak, bugün her bilinçli Türk
müzakere ve münakaşaya asla cümlesini ilave ettim. Üçüncü Genel Kurulu tarafından ve kendi
Halit Paşaları akşam (28 Ekim)
insanının hedefi olmalıdır. Bu
lüzum ve ihtiyaç görmedim. Çünkü maddeyi şu yolda değiştirdim: üyeleri arasından bir seçim
Çankaya’ya yemeğe davet ettim.
hedefi kendimiz benimsediğimiz
onların zaten ve tabiaten benimle ‘Türkiye Devleti, Büyük Millet dönemi için seçilir. Başkanlık
Çankaya’da beni görmek için
gibi, gençlerimize ve
bu hususta hemfikir olduklarına Meclisi tarafından idare olunur. görevi, yeni cumhurbaşkanı
bekleyen Rize Milletvekili Fuat
çocuklarımıza da benimsetmeliyiz.
şüphe etmiyordum. (...) Meclis, hükümetin bölündüğü seçilene kadar devam eder.
ile Afyonkarahisar Milletvekili
Dünyada saygı duyulmak ve itibar
O gece yalnızca İsmet Paşa, idare şubelerini İcra Vekilleri Yeniden seçilmek mümkündür.
Ruşen Eşref Beyleri de yemeğe
görmek istiyorsak Atatürkçü
vasıtasıyla idare eder.” Madde: Türkiye cumhurbaşkanı,
alıkoydum. Çankaya’da misafir idi. Onunla
düşünce biçiminden hiçbir zaman
Yemek esnasında, ‘Yarın bir kanun tasarısı taslağı Bundan başka Teşkilat-ı Esasiye devletin başıdır. Bu sıfatla gerekli
sapmamalı, onun düşüncelerini
Cumhuriyet ilan edeceğiz!’ dedim. hazırladık. Bu taslakta, 20 Ocak Kanunu’nun esas maddelerinin gördüğü zamanlarda Meclis’e ve rehber edinmeliyiz!
Hazır bulunan arkadaşlar derhal 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye sekizinci ve dokuzuncu Bakanlar Kurulu’na başkanlık Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet
fikrime katıldılar. (...) Kanunu’nun devlet şeklini tespit maddeleri de değiştirilip açıklığa eder. Devleti, Atatürk’e ve onun yaptığı
Efendiler, görüyorsunuz ki, eden maddelerini şu suretle kavuşturularak şu maddeler Madde: Başbakan, devrimlere yürekten inanan Türk
Cumhuriyet ilanına karar vermek değiştirmiştim: Birinci maddenin yazıldı: cumhurbaşkanı tarafından ulusunca önümüzdeki yüzyıllarda
için, Ankara’da bulunan bütün sonuna, ‘Türkiye Devleti’nin Madde: Türkiye cumhurbaşkanı, Meclis üyeleri arasından da yaşatılacaktır!

