17 Kasım 2026 Salı Türkçe Subscribe Login

Catalog

Months
Days
Pages
29 EKİM 2026 PERŞEMBE 16 CUMHURİYET 103 YAŞINDA Bayramdan öte: Cumhuriyeti yaşatmak Kurucu değerleri savunan kimi MaHMUT aslaN kesimler demokratikleşmeyi tehdit YAZAR sayıyor, demokratikleşme isteyen kimi kesimler ise kurucu değerleri umhuriyeti savunmak, onun yük olarak görüyor. İkisi de ne getirdiğini hatırlamakla yanılıyor. Laiklik, bağımsızlık, halk Cbaşlar. 103 yıl önce 29 egemenliği ve yurttaşlık birbirini Ekim’de ilan edilen Cumhuriyet, bir tamamlar. Farklılıkları yurttaşlık yönetim biçiminin değişmesinden temelinde bir arada yaşatmak ibaret değildir. Egemenliğin mümkündür. Cumhuriyetin görevi kaynağını değiştirdi. Hanedanın ayrıştırmak değil, eşit haklarla ortak yerini halk, kulun yerini yurttaş, bir gelecek kurmaktır. doğuştan ayrıcalığın yerini hukuk önünde eşitlik aldı. Cumhuriyet bu 29 Ekim’in görEvi yüzden hanedanın değil, halkın, Bayraklar asılsın, törenler yapılsın, ayrıcalıklının değil, yurttaşın Cumhuriyet coşkuyla kutlansın. güvencesidir. Bu kazanımları Ama Cumhuriyet yalnızca bayrakla, savunmak, onları yalnızca anmakla törenle ve nutukla yaşamaz. değil, yaşatmakla mümkündür. Atatürk, 1 Kasım 1936’da Meclis’i Cumhuriyet bir zafer anıtı değil, açarken Toprak Kanunu’nun her kuşağın yeniden sahip çıkması sonuçlandırılmasını istedi. Her çiftçi gereken bir iddiadır. ailesinin geçinebileceği toprağa türkiye Cumhuriyeti’nin 10. yıldönümü kutlamaları (29 Ekim 1933). sahip olması gerektiğini vurguladı. soldan sağa: genelkurmay Başkanı mareşal Fevzi Çakmak, Cumhurbaşkanı EgEmEnlik kimdE? gazi mustafa kemal a tatürk, tBmm Başkanı k âzım özalp, Başbakan ismet inönü. Cumhuriyet böyle bir iradedir: Türkiye, cumhuriyetin ilanından Sorunları görmezden gelen değil, de kayyım uygulamaları da önce de yaklaşık dört yıl fiilen savunan aydınlara yönelen saldırılar, sermayeye bağımlı kılmıştı. üzerine giden. bunun sonucudur. Muhalefet cumhuriyetle yönetiliyordu. düşünce ve demokrasi yaşamında Lozan bu ayrıcalıkları tasfiye etti. Milli egemenliği savunmak belediyelerine yönelik operasyonlar Egemenlik saraydan alınıp Meclis’e derin yaralar açtı. Mali bağımsızlık olmadan siyasi yalnızca bayrak sallamak değildir. ve seçilmiş yöneticilerin görevden taşınmıştı. Savaşın en zor günlerinde Laiklik dine düşmanlık değildir. bağımsızlık, siyasi bağımsızlık Ekonomik bağımsızlığı, üretimi, uzaklaştırılması, yargı bağımsızlığı bile Birinci Meclis’te başkomutan Devlet kimseyi inancına göre olmadan milli egemenlik tarımı ve sanayiyi savunmaktır. tartışmalarını derinleştiriyor. eleştirildi, hesap soruldu. Mustafa ayırmaz, hiçbir inancı üstün kurulamazdı. Üretimden kopan, dış Halkın emeğiyle yarattığı zenginliğin Suç iddiaları bağımsız yargı Kemal için demokrasi, savaş tutmaz. Laiklik, yurttaşlığın kaynağa bağımlı bir ekonomi bu adil paylaşılmasını, gençlerin önünde kanıtlanmalı. Ancak siyasi sonrasına ertelenecek bir lüks güvencesidir. İnancı ne olursa olsun zinciri taşıyamaz. geleceğe güvenle bakmasını müdahaleler yargısal süreçlerin değildi. Nitekim “Artık bugün, herkes devlet karşısında eşittir. Ekonomik bağımsızlık yalnızca sağlamaktır. yerini alıyorsa ortada hukukun demokrasi fikri, daima yükselen bir Herkesin inanmama ve inancını dışa bağımlılıktan kurtulmak Cumhuriyet ikinci yüzyılında yol değil iktidarın üstünlüğü vardır. denizi andırmaktadır. Yirminci asır, özgürce yaşama hakkı güvence değildir. Üretilen zenginliğin nasıl ayrımında. Bir yanda onu törenlere Esenyurt’ta seçilmiş başkanın birçok despot hükümetin, bu denizde altındadır. Zorunlu din dersleri paylaşılacağı da Cumhuriyetin indirgeyen, kuruluş programını görevine dönememesi, kayyımın boğulduğunu görmüştür” sözü, onun gibi uygulamalar, inanç özgürlüğü meselesidir. Cumhuriyetin unutan bir anlayış var. Öte yanda atadığı başkan yardımcısı Yusuf demokrasiye bakışını özetler. ve hukuk önünde eşitlik açısından toplumsal içeriğini halkçılık kazanımlarını demokrasiyle, Ulutaş’ın tutuklanması, demokratik Bugünün Meclis’i ise yürütme verir. Mustafa Kemal’in halkçılık tartışılmalıdır. Bu, bir topluluğun laiklikle, üretimle ve sosyal meşruiyet ve hesap verebilirlik karşısında etkili denetim gücünü anlayışı, düzenin emeğe ve değil, herkesin yurttaş olabilmesinin adaletle buluşturacak bir seçenek. sorununu gözler önüne seriyor. büyük ölçüde yitirmiştir. Gensoru hukuka dayanması hedefini gereğidir. Cumhuriyeti yaşatmanın yolu, onu Asıl konu kimin görevde olduğu ve sözlü soru kaldırıldı, yazılı soru içeriyordu. Halkçılık bir slogan Laik Cumhuriyet kendiliğinden halkçı, bağımsızlıkçı ve demokratik değil, halkın seçme iradesinin ise etkisiz bir mekanizma olarak değil, düzenin emeğe dayanması kurulmadı. Niyazi Berkes’in de sol bir programla güçlendirmekten korunmasıdır. kaldı. Bakanların Meclis’te hesap talebidir. Halkçılık çıkarılırsa belirttiği gibi, Kemalist devrim geçiyor. Cumhuriyet egemenliği verme mekanizması fiilen işlemez Cumhuriyet’ten geriye bayrak ve muhafazakâr dirençle mücadele Cumhuriyet daha güçlü hanedandan alıp halka verdi. hale geldi. Böylece parlamenter tören kalır. içinde aşama aşama gerçekleşti. Onu kutlanmalı, yaşatılmalı ve Bu egemenlik, tek bir kişiye denetim ciddi biçimde zayıfladı. Bugün gelir dağılımı bozuk, korumak da sürekli bir toplumsal güçlendirilmelidir. Halkın iradesi veya zümreye devredilmek için Devlet Bahçeli’nin “Yürütmede çalışma güvencesiz, gençler gelecek irade gerektiriyor. Son dönemde belirleyici olduğunda, emekçinin kazanılmadı. Erdoğan, yasamada MHP” sözü, kaygısıyla karşı karşıya, barınma yaşanan aşınmalar, kurucu iradenin hakkı korunduğunda, laiklik siyasal gücün nasıl paylaştırılmak lüks haline gelmiş durumda. yüzyıl önce ne büyük bir iş yaptığını ve yurttaşlık güvence altına l aiklik olmadan istendiğini özetliyor. Oysa Meclis’in Hukuken eşit iki yurttaşın yaşam gösteriyor. alındığında, hukuk iktidardan yurttaşlık olmaz görevi iktidar ortakları arasında güç koşulları arasında derin uçurumlar bağımsız işlediğinde Cumhuriyet yaşamda Eşitsiz... paylaşmak değil, yürütmeyi halk Ahmet Taner Kışlalı laikliği iki varsa eşitlik kâğıt üzerinde kalır. güçlenir. Aksi halde geriye her adına denetlemektir. Halkın iradesi, gerekçeyle açıklıyordu: Farklı Cumhuriyetin kurucuları siyaseti Cumhuriyet’in iddiası, yurttaşların yıl tekrarlanan törenler ve içi iktidar ortakları arasındaki güç inançlardan insanların barış içinde ekonomiden ayırmadı. Mustafa yalnızca kanun önünde değil, boşalan sözler kalır. Cumhuriyet hesabına indirgenemez. yaşaması ve değişen koşullara aklın Kemal, 1922’de tam bağımsızlığın insanca yaşam koşullarına erişimde kimsesizlerin kimsesidir. Tek adam sisteminin mantığı ve bilimin ışığında çözüm aranması. ancak mali bağımsızlıkla de eşitliğe yaklaşmasını gerektirir. Kimsesizlerin kimsesi olduğu sürece bu: Meclis denetleyemeyince Kışlalı, 21 Ekim 1999’da evinin mümkün olduğunu vurguladı. Cumhuriyet’i savunmak, geçmişi yaşar. hesap soran kalmıyor. Fon krizi önünde katledildi. Laik Cumhuriyeti Kapitülasyonlar Osmanlı’yı yabancı eleştiriden uzak tutmak değildir. Bu büyük bayram kutlu olsun! Bağımsızlık, laik demokratik Doç. Dr. HÜNEr TUNCEr seçilir. Diğer vekiller, başbakan tarafından yine Meclis üyeleri ustafa Kemal Atatürk, I. arasından seçildikten sonra, Dünya Savaşı ertesinde hepsi cumhurbaşkanı tarafından Mülkemizin topraklarını Meclis’in onayına sunulur. Meclis işgal eden yabancı devletlere ve toplantı halinde değilse, onay Padişah ve şeriat yanlılarına karşı işlemi Meclis toplanana kadar gerçekleştirdiği Ulusal Kurtuluş ertelenir. Savaşı’nı kazanmakla yetinmemiş; Mustafa Kemal Nutuk’ta, 29 Ekim 1923’te, köhnemiş ve Cumhuriyetin ilanını, “Meclisçe çağdışı kalmış Osmanlı Devleti cumhuriyet kararı 29/30 Ekim yerine Türkiye Cumhuriyeti’ni 1923 gecesi saat 8.30’da verildi. kurmuş ve 1923-1938 yıllarında On beş dakika sonra, yani 8.45’te yaptığı devrimlerle Türkiye reisicumhur seçildi. Bu durum Cumhuriyeti’nin çağdaş devletler aynı gece bütün memlekete topluluğunda yer alabilmesini duyuruldu ve her tarafta gece sağlamıştı. yarısından sonra yüz bir pare top Mustafa Kemal’in, Cumhuriyeti atılarak ilan olundu” sözleriyle nasıl ilan ettiğini kendi ağzından ifade etmektedir. dinleyelim: “Milli Savunma Bakanı Tam bağımsız, laik, demokratik, Kâzım Paşa’yı, İsmet Paşa’yı, çağdaş ve Atatürkçü bir Türkiye’de Fethi Bey’i, Kemalettin Sami ve arkadaşlarımı davete ve onlarla hükümet şekli Cumhuriyet’tir’ Türkiye Büyük Millet Meclisi yaşamak, bugün her bilinçli Türk müzakere ve münakaşaya asla cümlesini ilave ettim. Üçüncü Genel Kurulu tarafından ve kendi Halit Paşaları akşam (28 Ekim) insanının hedefi olmalıdır. Bu lüzum ve ihtiyaç görmedim. Çünkü maddeyi şu yolda değiştirdim: üyeleri arasından bir seçim Çankaya’ya yemeğe davet ettim. hedefi kendimiz benimsediğimiz onların zaten ve tabiaten benimle ‘Türkiye Devleti, Büyük Millet dönemi için seçilir. Başkanlık Çankaya’da beni görmek için gibi, gençlerimize ve bu hususta hemfikir olduklarına Meclisi tarafından idare olunur. görevi, yeni cumhurbaşkanı bekleyen Rize Milletvekili Fuat çocuklarımıza da benimsetmeliyiz. şüphe etmiyordum. (...) Meclis, hükümetin bölündüğü seçilene kadar devam eder. ile Afyonkarahisar Milletvekili Dünyada saygı duyulmak ve itibar O gece yalnızca İsmet Paşa, idare şubelerini İcra Vekilleri Yeniden seçilmek mümkündür. Ruşen Eşref Beyleri de yemeğe görmek istiyorsak Atatürkçü vasıtasıyla idare eder.” Madde: Türkiye cumhurbaşkanı, alıkoydum. Çankaya’da misafir idi. Onunla düşünce biçiminden hiçbir zaman Yemek esnasında, ‘Yarın bir kanun tasarısı taslağı Bundan başka Teşkilat-ı Esasiye devletin başıdır. Bu sıfatla gerekli sapmamalı, onun düşüncelerini Cumhuriyet ilan edeceğiz!’ dedim. hazırladık. Bu taslakta, 20 Ocak Kanunu’nun esas maddelerinin gördüğü zamanlarda Meclis’e ve rehber edinmeliyiz! Hazır bulunan arkadaşlar derhal 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye sekizinci ve dokuzuncu Bakanlar Kurulu’na başkanlık Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet fikrime katıldılar. (...) Kanunu’nun devlet şeklini tespit maddeleri de değiştirilip açıklığa eder. Devleti, Atatürk’e ve onun yaptığı Efendiler, görüyorsunuz ki, eden maddelerini şu suretle kavuşturularak şu maddeler Madde: Başbakan, devrimlere yürekten inanan Türk Cumhuriyet ilanına karar vermek değiştirmiştim: Birinci maddenin yazıldı: cumhurbaşkanı tarafından ulusunca önümüzdeki yüzyıllarda için, Ankara’da bulunan bütün sonuna, ‘Türkiye Devleti’nin Madde: Türkiye cumhurbaşkanı, Meclis üyeleri arasından da yaşatılacaktır!
Subscribe Login
Home Subscription Packages Publications Help Contact Türkçe
x
Find from the following publications
Select all
|
Clear all
Find articles published in the following date range
Find articles containing words via the following methods
and and
and and
Clear