Katalog

MERHABA ‘Türkçeyi vatanı kabul ümünün 90. yılında büyük devrimci, anıt yazar Maksim Gorki (1868 / 1936) kapağımızda. Ö Rus halkının, işçi sınıfının, yoksulların, emekçi- edip ömrünce sınırlarında lerin, köylülerin, yani proletaryanın devrimci mü- cadelesini; ölümsüz roman, öykü ve oyunlarında işleyen Gorki, sosyalist gerçekçilik akımının ku- rucusu, Sovyet edebiyatında devrimci, sosyalist nöbet tutan’ dil devrimcisi: akımın başlatıcısıydı. Genç yaşlarda devrimcilerin arasında yer aldı. Sosyalizmin mücadelesinde işçi sınıfının yanında saf tuttu. Şiirle başladı edebiyat yolculuğuna. Ya- zarlık yolunda el aldığı kişi Korolenko’ydu. Yaşam onun için ekmeğini kazanırken öğren- Ömer Asım Aksoy! dikleriyle doluydu: “Okumuş olduğum kitaplardan, hedeflerine varmakta sonuna kadar ayak direyen insanlara saygı göstermeyi, ruhsal dayanıklılığa ve dilde de Atatürkçü olur” ülküsüyle Dil ÖNER YAĞCI sebatkârlığa değer vermeyi öğrenmiştim.” Devriminin 30. Yılı, Dil Devrimi Üze- Sovyetler Birliği’nin kurulmasıyla devlet ideolo- rine, Türk Dil Kurumunun 40 Yılı gibi jisinin önemli bir temsilcisi oldu. Yazdıklarıyla hep DİLİ KENDİ HALİNE kitapların yayımlanmasına öncülük etti. “fırtınanın habercisi” olmaya çalıştı. BIRAKMADI! Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü (TDK, Rusya’yı bir baştan bir başa dolaşarak işçilerin, 26 Eylül Dil Bayramı’nı Kurtuluş 1965; Atasözleri Sözlüğü, Deyimler ezilenlerin, yoksulların yaşam koşullarını gözlem- Savaşımızın vazgeçilmez devamı ola- Sözlüğü, son basım İnkılâp) uzun yıl- ledi. Pek çok yapıtında halkın sorunlarına ve çara rak gören Ömer Asım Aksoy (1898 / lar boyunca ilk ve ortaokul öğrenci- karşı direniş mücadelelerine yer verdi. 1993), ömrünü Dil Devrimi’ne ada- lerinin vazgeçilmez ilk kaynağı oldu. “Acı” anlamına gelen ismini benimseyen Gor- yan bir Türkçe bilgesiydi: 1961 Anayasası’na kılavuzluk eden ki, yapıtlarında halkın mücadelesi ve acısı kadar “Kurtuluş Savaşımızın 26 Ağustos gi- Anayasa Sözlüğü’nü (TTK, 1962) ha- umudunu da ele aldı. bi bir de 26 Eylül’ü vardır. Biri, Türk zırladı. Tasarısının son sözü şöyleydi: yurdu üzerinde egemenlik kurmaya ça- Dekabrist (Aralık) ayaklanması olarak bili- “Kusuru olmayan güzel eser bulun- lışan yabancı ulus ordularını tepeleme nen 1905 Devrimi sırasında tutuklandı. 1906’da maz. Anayasamız, bütün kusurlarıyla ABD’deki sürgünlüğü sırasında, sosyalist gerçek- atılımımızın başladığı gündür. Öteki, birlikte, özleşmekte olan Türkçenin gü- çiliğin başyapıtlarından, dünyada işçi sınıfı müca- Türk dili üzerinde egemenlik kurmuş zel bir verimidir: Kanun dilimize bü- delesinin ve bilincinin uyanmasının simgesi haline olan yabancı dil ordularını, ulusal di- yük bir yenilik getirmiş, hukuk dilimi- gelecek öncü romanı Ana’yı yazdı. limizin sınırları dışına çıkarma atılı- zin Türkçeleşmesi yolunu açmıştır.” mımızın başladığı gündür.” Başkanlığındaki bir kurulla Yapıtlarıyla kitlelerin devrimci bilincini geliştir- Mustafa Kemal’in yaktığı Mil- hazırladığı Yeni Yazım Kılavuzu meye çalıştı. Nâzım Hikmet gibi devrimci şairler li Mücadele ateşiyle tıp fakültesi öğ- (TDK, 1970) ile Dil Devrimi üzerinde büyük etkisi oldu. renciliğini bırakarak Fransızlara kar- ışığında dilimizin kurallarını Çar 11. Nikola’nın emriyle tutuklandı. Çar, Rus- şı Antep savunmasına katıldı. Cum- temellendirirken 12 Eylül sonrası ya Edebiyat Akademisi’ne üyeliğine de karşı çıktı. huriyetin ilanında 25 yaşındaydı. kuruma el konmasından sonra Tolstoy ve Çehov, Gorki ile dayanışma için akade- Atatürk Devrimleri onun gençliğinin Ana Yazım Kılavuzu’nun (Adam, miden istifa ettiler. en ateşli yıllarında gerçekleşti. 1987 / son basım Epsilon, 2017) 1913’e kadar sürgünde kaldığı İtalya’nın Kap- Gaziantep’le ilgili dil (Gaziantep Dilinin Tetkiki, Gaziantep’te Eti yayımlanmasına öncülük yaptı. ri adasında Rusya’dan gelen genç işçilere destek Eserleri, Gaziantep Ağzı / Sentaks, Atasözleri, Gramer, Deyimler, “Sen, öz dilini yüzyıllar boyunca hor gör, işletme, unuttur; oldu, çıkardığı gazetelerle siyasi ve kültürel dönü- Sözlük) ve dile emek veren birçok kişiyle ilgili çalışmalara imza attı. sonra da suç onunmuş gibi, ‘Ne yapalım, dilimiz fakirdir, yeter- şümlerine yardımcı oldu. Türk Dil Kurumu’na (TDK) girdiği 1941’den başlayarak yaşa- sizdir, yabancı sözcükler kullanmak zorundayız; şu yabancı söz- Onu sansürleyen, sürgüne yollayan Çarlık, işçi mı ve ismi Türkçeyle, Dil Devrimi’yle özdeşleşti. Kararlı bir dil cüğün Türkçesi var mı?’ diye bir savunma yap ve kendi dilini ge- sınıfının büyük devrimiyle 1917 Şubat’ında yıkıldı. sevdalısı, onurlu, ödünsüz; Türkçeyle, düşünsel üretimle dolu bir liştirmeye çalışacak yerde, yabancı sözcükler kullanmayı sürdür. Aynı yılın ekim ayında tarihin ilk işçi iktidarı kurul- dil savaşımının öznesi, öncüsü, bilgesi, ustası, başöğretmeni oldu. Ulusçuluk bunun neresinde?” diye sorarak yazdıklarıyla dilimi- du. Ekim Devrimi işçileri, yoksul köylüleri, Çarlığın, 1963-1976 arasında TDK genel yazmanı olarak sürdürdüğü zin zenginliğini kanıtladı. burjuvazinin sömürü ve baskısından kurtardı. ömrünü, “Dilini yitiren ulus, bir süre sonra başka bir ulus içinde Dile, dille ilgili tartışmalara bilimsel, mantıksal ve yalın bir bi- Maksim Gorki, ölümünün 90. yılında, yapıtlarıyla erir, gider” anlayışıyla Türkçenin yabancı kültürlerden arınması, çimde yaklaşan yöntemiyle yazdığı; Dil Devrimi’ni anlatan, sa- dünya işçi sınıfının, halklarının, yoksulların, öğren- özleşmesi, zenginleşmesi ve en doğru şekilde kullanılabilmesini vunan, yaygınlaştıran yapıtları hep başucu kaynağı oldu. Klasik- cilerin, yoksul kesimin ellerinde, yüreklerinde ya- amaçlayan Dil Devrimi’ne adadı. leşen üç yapıtının yeni basımları yapıldı: şamaya devam ediyor hâlâ. Anısına saygıyla... Türk Dil Kurumu’nda Derleme Kolu Başkanı olarak Halk Ağ- Dil Gerçeği’ndeki (son basım İnkılâp, 2023) yazılarında, dilin Gültekin Emre’nin yazısı... zından Söz Derleme Sözlüğü (12 cilt, TDK) ve tarama kolu baş- yaşamdaki yerini ve önemini, Türkçemizin erdemini ve gücünü, kanı olarak Tarama Sözlüğü’nü (8 cilt, TDK) armağan ederek dil sevdasını, Dil Devrimi’nin niçin zorunlu olduğunu bilimsel ve - Öner Yağcı (Ömer Asım Aksoy), Türkçemizin zenginleştirilmesine büyük katkılarda bulundu. yaşamsal gerçekler ışığında anlattı. - Feridun Andaç (“Dostoyevski okuma zamanı!” / Dilin gelişmesi konusunda çok tartışılan bir konuya nokta koydu: “Erdem’in Başı”, “Ilımlılık Devrimcilikle Bağdaşmaz”, “Bir Yazarın Günlüğü (2 cilt), Çev. Ergin Altay, İletişim / “Dil kendi haline mi bırakılmalı, onun gelişmesine yön ve hız Meşaledir Devredilir”, “Özleşmenin Hızı”, “Yaşayan Türkçe Mihail M. Bahtin, Dostoyevski Poetikasının Sorunla- mı verilmeli? İnsanlar, yaşayışlarında yeri olan hangi olayı ‘ta- Üzerine”, “Atatürk’ün Dilimize Kazandırdığı Güç” gibi başlıklar rı, Çev. Cem Soydemir, Metis / Julia Kristeva, Dos- bii şekilde gelişme’sine bırakmıştır? altında, dilin savunmasız bırakılamayacağını, bozulmalara açık toyevski, Çev. Selim Karlıtekin, Studio), Toprağı gübrelemeye, ağacı aşılamaya, çocuğu eğitmeye, has- hale getirilemeyeceğini, dilin gelişmesinin tıpkı bir hastanın iyi- - Duygu Aydemir (Vid Simoniti / Dünyayı Baştan leşmesinin gözlenmesi gibi izlenmesi gerektiğini savundu. taya ilaç vermeye, toplumu yönetmeye ne için gereklik görüyor- Yaratan Sanatçılar: Bir Güncel Sanat Manifestosu / sak dile yön ve hız vermeye de onun için gereklik görüyoruz.” Çev. Akın Emre Pilgir / Yapı Kredi), ‘ÖZLEŞTİRME DURDURULAMAZ’ - Ahmet Antmen (Halide Edib Adıvar / Haz: Ay- ÖMER ASIM AKSOY: ‘DİL SAVAŞIMIMIZIN 1932’den beri süregelen Dil Devrimi’nin gerekli olup olmadığı fer Yılmaz, Şevki Önal / Can ), BAŞKOMUTANI ATATÜRK’TÜR!’ tartışmalarına kanıtlarıyla açıklık getirdi. - Y. Bekir Yurdakul (“Bir günlüğün tanıklığında...”, Türk Dil Kurumu’na girmeden önce de dille ilgili kitaplar ya- 1965-1973 arasında Türk Dili dergisinde yayımlanmış otuz Mehmet Fırat Pürselim, Maymun Savaşları, İthaki yımlayan Ömer Asım Aksoy, yaşamını adadığı Dil Devrimi’ni ço- dört yazısını bir araya getirdiği Özleştirme Durdurulamaz’da Çocuk / “Tilki neyi temsil ediyor?”, Thibault Prug- ğu klasikleşen Dil Üzerine Düşünceler Düzeltmeler (TDK, 1962), (son basım İnkılâp, 2022), Dil Devrimi’nin amacını ortaya koy- ne, Çeviren: Gülnihal Yüksel / Timaş Çocuk), Atatürk ve Dil Devrimi (MEB, 1963), Gelişen ve Özleşen Dilimiz du ve tamamlanması mücadelesini sürdürerek özleştirmenin ni- (TDK, 1968), Yine Dil Yanlışları (Adam, 1985) gibi kitaplarıyla çin durdurulamayacağını açıkladı. - Dolu dolu Vitrindekiler, kısa tanıtımlar, Emek anlattı, açıkladı, savundu, zenginleştirdi. “Yeni bir kavramı karşılayacak sözcüklerin dilin kurallarına Yurdakul’un hazırladığı Güncel ve Mustafa Başaran’ın “Dil savaşımımızın başkomutanı Atatürk’tür. Gerçek Atatürkçü, uygun şekilde seçilmesi, yabancı dillerin saldırısına uğramış hazırladığı Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor! >> İyi okumalar... lİmtiyaz Sahibi: Cumhuriyet Vakfı adına: Alev Coşkun l Yayın Yönetmeni: Gamze Akdemir l Tasarım: Serhan Eren l Sorumlu Müdür: Betül Berişe l Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık AŞ l İdare Merkezi: Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sok. No: 2, 34381 Şişli- İstanbul l Tel: 0 (212) 343 72 74 (20 hat) Faks: 0 (212) 343 72 64 l Uets: 25999 - 15079 - 37611 l Reklam Genel Müdürü: Evsun Sinem Alkan l Reklam Rezervasyon: Tel: 0 (212) 343 72 74 Mail: reklam@cumhuriyet.com. tr l Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Yenibosna Merkez Mh. 29 KITAP Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) Tel: 0 (212) 454 32 90 - 0 (212) 454 34 83 l Yerel süreli yayın l Cumhuriyet gazetesinin ücretsiz ekidir.