Katalog

( ) ÖLÜMÜNÜN 90. YILINDA 1868 / 1936 Maksim Gorki: ‘En büyük ölüm, direnmeyi bırakmaktır!’ ki ve Turgenyev’den sonraki kuşağın en ün- GÜLTEKİN EMRE lü, önemli yazarlarından biri olan Gorki’yi onlardan ayıran çok önemli fark şudur: EYLEMCİ, DEVRİMCİ! O toplumdaki değişimin gerekliliğini, Rus halkının, işçi sınıfının, yoksulların, önemini izlemekle, anlamakla kalmadığı gi- emekçilerin, köylülerin, yani proletaryanın bi, sınıf mücadelesinin içinde bizzat yer al- devrimci mücadelesine yazdığı roman, öykü mış; devrimi, sosyalizmi yürekten, canı pa- ve oyunlarında ustaca yer vermiştir Maksim hasına savunmuş da bir yazardır. Gorki (1868 / 1936). Çehov’la sıkı bir dostluk oluşturmuş, Sosyalist gerçekçilik akımının kurucusu- Tolstoy’la da sık sık görüşmüş ve anılarını dur. Sovyet edebiyatında devrimci, sosyalist yazmıştır. akımın başlatıcısıdır. Giderek devrimci mücadelenin içindeki ÇOCUKLUĞUYLA BAŞLAYAN konumu nedeniyle aristokrat kesimden, çev- reden uzak durmaya çalışmıştır. YAŞAM MÜCADELESİ... Tutuklanmış, hapis yatmış ama devrim- Yoksulluk içinde geçen çocukluğu saye- ci mücadeleden, işçi sınıfının yanından hiç sinde işçi sınıfının, halkın durumunu yakın- uzaklaşmamıştır. dan gözlemlemiştir. Sovyetler Birliği’nin kurulmasıyla Gorki, Gorki, “Ben ninemin şiirleriyle, balla do- devlet ideolojisinin önemli bir temsilcisi lu bir arı kovanı gibiydim” der. olur. Stalin döneminde, “halkı eğitme” ve Şiirle başlar edebiyat yolculuğuna. Yazar- “devrimi destekleme” edebiyatın görevi lık yolunda el aldığı kişi Korolenko’dur. sayılmıştır Gorki sayesinde. Çok yakından gözlemlediği öykülerinin Böylece sosyalist gerçekçiliğin yaşama kahramanları hep halktan, köylü ya da işçi geçirilmesi dönemin, sonraki yılların kesimindendir. edebiyatçılarını da etkilemiş, yazdıklarına Kötü kahramanlar ise hırsızlar, alkolikler, yansımıştır. serseriler, kürek mahkûmlarıdır, fahişelerdir. Zaman zaman onun yapıtları iktidarın Yok sayılan ya da görmezden gelinen bu kah- propagandası gibi görülmüş, söylenmişse ramanlara da yapıtlarında yer vererek halkın de öyle olmadığı tüm dünyadaki okur içindeki her türlü insanın iç dünyasını, gün- kitlesinin onun kitaplarına verdiği önemle lük yaşamdaki tavırlarını, dünyalarını nasıl anlaşılmıştır. iyi gözlemlediğini de göstermiştir böylece. Romanları Foma (1899), Makar Çudra (1892), Klim Öte yandan Foma Gordeyev (1898) romanında başka bir dayanıklılığa ve sebatkârlığa değer vermeyi öğrenmiştim.” Samgin’in Hayatı (1936), İtalyan Öyküleri (1911) ve diğer sınıfı, eleştirdiği, iç yüzlerini iyi bildiği, işçi sınıfının tam ALT KESİMİN DİLİ yapıtları okurların elinden, yüreğinden düşmüyor dünyada. zıddı burjuvaların dünyasıyla tanıştırır. Onun yapıtlarında alt kesim insanları hep yer almıştır ya- Gorki hep “fırtınanın habercisi” olmaya çalışır yazdık- Artamanovlar romanında ise büyük tüccarları, onların şamlarıyla, mücadeleleriyle, ekmek parası kazanmak için larıyla, devrime olan derin inancıyla. dünyalarını, yaşamlarını ele alır. Ayrıca “soytarıları, “ekmek işçilerini, düşkünleri, muh- çabalamalarıyla, düzenbazlıklarıyla. Çocukluğu, gençliği serseriler, soytarılar, tayfalar, ba- Bir gecekondu barınağında yaşayan toplum dışı insanları birleri, küçük burjuvaları, tüccarları, aydınları, işçileri, lıkçılar, inşaatlarda çalışanlar, hamallar, göçebe çingeneler yoksul köylüleri” de yazar. Her türlü Rus insanını çok iyi konu alır Ayaktakımı Arasında. arasında yoksulluk içinde geçen Gorki, genç yaşlarda dev- gözlemler; yapıtları ortada! Alkolikler, fahişeler, dolandırıcılar, umutsuz yaşlıların rimcilerin arasında yer alır. Sosyalizmin mücadelesinde iş- dünyasından sahneler, izlenimler sunar. çi sınıfının yanında saf tutar. LENİN’LE TANIŞMASI... Gorki, bu oyundaki kahramanları aşağılamaz, onların ya- 1905 ayaklanmasından sonra İtalya’nın Kapri adasına Lenin’le tanışıp dost olması, devrimci mücadeleye omuz şamlarını göstermeye çalışır. Onların da umutları, hayalle- kaçar. Orada biyografisinin üçlemesini yazar: Benim Üni- vermesi Gorki’nin yaşamında başka ve çok önemli bir ri, felsefeleri vardır çünkü. versitelerim, Çocukluğum, Ekmeğimi Kazanırken. dönemdir. “Gerçek” nedir? Umut nedir? Gorki bu kirli, karanlık Yaşam onun için ekmeğini kazanırken öğrendikleriyle Lenin’le tanışmasıyla Bolşevik hareketinin saflarında ak- dünyada insan onurunun hâlâ nasıl var olduğunu doludur. Sokaklar, mücadeleler, karnını doyurmak için tif siyasete ve silahlı mücadeleye katılır. Ayaklanmaya ka- göstermeye çalışır. çabalayıp durması, ayakta kalmak için uğraşanların tılan işçiler için gereken malzeme ve erzağı Gorki sağlar. Ülkemizde de çok kez çeşitli tiyatrolarca sahnelenen dünyasını da bir üniversite olarak görür onca deneyimini, Onun devrimci yaşamındaki dönüm noktaları pek çok Ayaktakımı Arasında, dünya tiyatrosunun en çok izlenen, izlenimini gözler önüne sererek. yol içerir: Gençlik döneminde, erken yaşlarda köylüleri ay- “Okumuş olduğum kitaplardan, hedeflerine varmakta so- beğenilen oyunlarından biridir. dınlatmayı amaçlayan Narodnik (halkçı) hareketine katılır. nuna kadar ayak direyen insanlara saygı göstermeyi, ruhsal Rus edebiyatının en önemli yazarları Tolstoy, Dostoyevs- Onların yanı sıra Marksist gruplara, eylemlerine katılır. >> 10 18 Haziran 2026 EVERETT KOLEKSİYONU