Katalog

Gorki, ülkesinin ciddi bir bi- çimde kalkınması, huzura ka- vuşması için devrimci anlayı- şını ve eleştirilerini her fırsatta dile getirmekten çekinmemiştir. Arada Moskova’ya gidip gelerek 1921-1929 yıllarında İtalya’da yaşayan Gorki’yi 1932’de, Stalin Rusya’ya ça- ğırır. Lenin Nişan’ı verilir dönünce. Moskova’nın büyük cadde- lerinden birine Gorki ve doğ- duğu kente adı verilir (1990’da tekrar Nijni Novgorod olarak eski adı verilecektir). Dünyanın en büyük uçak- larından Tupolev ANT-20’ye de Gorki adı verilir. Yoksul halkın dile getireme- diklerini dile getirerek devrim- ci eylemleriyle ve yazdıklarıy- la Çarlık Rusya’sının baskıcı, zorba, insanları ezen, korku ya- ratan bir düzene dönüşmesine karşı durur. Gorki (Acı) adını benimse- Rusya’yı bir baştan bir başa dolaşarak işçilerin, ezilenle- mesiyle yazdığı öykü ve romanlarında yalnızca halkın acı- rin, yoksulların yaşam koşullarını gözlemler. sını değil, mücadelesini ve umudunu da ele alır. Çizim: Nikolai Andreevich Andreev Bu izlenimlerin ışığında pek çok yapıtında halkın sorun- Çar’ın ezdiği yoksul halkın ve işçilerin giderek örgütlen- namuslu aydınlar, yani Türkiye halkıdır.” (Maksim larına ve çara karşı direniş mücadelelerine yer verir. meye çalışmasına da yürekten, tüm gücüyle destek olur. Gorki’ye Dair, Yazılar 1, YKY, 2002) 1905 yılından başlayarak Lenin ile yakın dostluk kuruşu- Yapıtlarında tüm zorluklara, sıkıntılara, baskılara kar- nu da kitaplaştırır günü geldiğinde. şı yılmayan, yeni bir yaşam isteyen, umuda sarılmış kah- Gorki, 1913 yılına kadar İtalya’nın Kapri adasında sür- günde kalır. Adada Rusya’dan gelen genç işçilere destek Devrimci hareketin, eylemlerin içinde pişerken yazdıkla- ramanlar vardır. Buzların Çözülüşü’nde, Fırtına Kuşunun olur, onları eğitir. rını Bolşeviklerin yayınladığı dergilerde yayımlar. Öyküsü’nde yer alır. 1905 Devrimi’nde etkin bir rol oynayan Bilgi Yayınevi’ni Bu ilk dönem öykü ve şiirlerinden, oyunlarından başla- Otobiyografi niteliğindeki Çocukluğum, Ekmeğimi Ka- zanırken, Benim Üniversitelerim başta olmak üzere çok sa- kurar. Dekabrist (Aralık) ayaklanması olarak bilinen yarak halk arasında ünü, saygınlığı yayılır. yıda, tutuklayan öykü ve roman yazar. 1905 Devrimi sırasında silahlı ayaklanmaların içinde Çar 11. Nikola, Gorki’yi tutuklatır. Onun Rusya Edebi- yer alır. Tutuklanır. yat Akademisi’ne üyeliğine karşı çıkar. Çıkardığı gazetelerde işçilerin siyasi ve kültürel dönüşü- müne yardımcı olur. 1906 yılında ABD’deki sürgünlüğü sırasında, dünya Tolstoy ve Çehov, Çar’a karşı Gorki’yi desteklerler. edebiyatında sosyalist gerçekçiliğin başyapıtlarından ka- Çar’ın zorbalığını protesto etmek ve Gorki ile dayanışma 1917 ŞUBAT DEVRİMİ bul edilen ve devrimci harekete adanmış öncü romanı olan için akademiden istifa ederler. Gorki’yi sansürleyen, yasaklayan, sürgüne yollayan Çar- Ana’yı yazar. Bu yapıt, Rusya’da, dünyada işçi sınıfı mü- ‘ANA’NIN YÜREĞİ lık, işçi sınıfının gerçekleştirdiği büyük devrimle 1917 Şu- cadelesinin ve bilincinin uyanmasının simgesi haline gelir. Gorki, 1905 yılındaki büyük işçi ayaklanmasını destek- bat’ında yıkılır. 1913 yılına kadar İtalya’da sürgünde kalır. Bu dönemde Aynı yılın ekim ayında tarihin ilk işçi iktidarı kurulur. lemesi, ayaklanmada aktif rol oynaması yüzünden yakala- Rusya’dan gelen genç işçilere destek olur, onları eğitir Gorki. nır, sürgüne yollanır. Ekim Devrimi işçileri, yoksul köylüleri, Çarlığın, burjuva- Rusya’nın 1. Dünya Savaşı’na katılmasına karşı Amerika’da sürgünken 1906 yılında dünyaca ünlü Ana zinin sömürü ve baskısından kurtarır. çıkar. Aralık 1915’te Petrograd’da Letopis (Tarihsel Olay- İlk kez işçiler, emekçiler ürettiklerini birlikte paylaşma- romanını yazar. Pelageya Ana’nın dönüşümünü anlatan ro- lar) adında edebiyat, bilim ve politika dergisini yayımla- man çok sayıda ülkede yayımlanır. Roman, çok sayıda ka- ya başlar, birlikte yönetmeye başlarlar. Fabrikaları, okulla- maya başlar. dın, erkek işçiye mücadele ve direnmede umut olur. rı, mahkemeleri işçi komiteleri yönetmeye başlar. Devrimden etkilenen sanatçılar da yazdıkları yapıtların- DEVRİMCİ YAZARIN YOLU! Lenin, romanı yayınlanmadan okur. Gorki romanı mek- Gorki, yapıtlarıyla yalnızca bir eylem adamı olarak de- tup biçiminde yazar. Lenin’e romanı acele yazdığını söyler. da işçi sınıfının mücadelesine yer verirler. ğil, bir edebiyatçı olarak da kitlelerin devrimci bilincini ge- Lenin de “Acele etmekle iyi etmişsin, çünkü kitap gerekliy- Gorki’ye göre sanatçı “ülkesini ve sınıfını etkileyen her şeyin duyarlı bir alıcısı; ülkesinin ve sınıfının kulağı, gözü liştirmeye çalışır. di; birçok işçi devrimci harekete bilinçsiz, körü körüne katıl- Nâzım Hikmet gibi devrimci şairler üzerinde büyük etki- mıştı, şimdi Ana onlara yol gösterecek” diyerek romanı över. ve yüreğidir; dönemin sesidir”. Ana romanı dilimize 1908 yılında çevrilir. Nâzım Hikmet Onun başkanlığında 1932 yılında kurulan Sovyet Yazar- si olur. Yaşamı boyunca işçi sınıfının haklarını savunur ve diktatörlerin baskılarına karşı durur. romanın etkisini şöyle dile getirir: lar Birliği’ne yüzlerce yazar üye olur. Gorki, edebiyatı devrimci mücadelenin ayrılmaz bir par- “Düşünüyorum: Kaç kereler İstanbul’da, İzmir’de işçi Maksim Gorki yalnız kendi halkına değil, bütün halkla- ra yurtlarını, hürriyeti, barışı, birbirlerini sevmeyi de öğret- çası olarak görmüştür hep. ve esnaf toplantılarında Maksim Gorki’nin Ana romanını Gerekli gördüğünde Bolşeviklerin iktidarını da eleştirir. tekrar tekrar okuduk. meye çalışır. Örneğin 1918 yılında, çok ses getiren “Bolşeviklerin Va- Kaç kereler hapishanede, yol parasından, vergi borcun- Çünkü o insanın, insanlığın geleceğinden, güzel günler göreceğinden emindir. kitsiz Düşünceleri” makalesini yayımlar. dan, toprak kavgasından yani yoksullukları yüzünden ya- Lenin, Gorki ile arasını bozmak istemez, dostluğunu sür- tan köylülere Ana romanını okudum. Çünkü Gorki emekçileri, koluyla, kafasıyla çalışan in- dürür ve ünlü yazar dostunu ikna etmek için uzun mektup- Düşünüyorum: Gerçekçi, halkçı, ileri edebiyatımız üs- sanları, yeryüzünün gerçek, biricik efendileri olarak görür. Evet, Maksim Gorki ölümünün 90. yılında yine dünya iş- lar yazar. tünde Maksim Gorki’nin çok hayırlı bir tesiri olmuştur…” Bu yıllarda Gorki’yle Bolşeviklerin düşünce farklılıkları Sonra şunu da vurgular: “Maksim Gorki’yi Türkiye’mde çi sınıfının, halklarının, yoksulların, öğrencilerin, yoksul tüm Rusya’da tartışılır. anlayan ve seven, işçilerle köylüler, fakir zanaatkârlarla kesimin ellerinde yaşamaya devam ediyor. n 18 Haziran 2026 11