Katalog

Montaigne’i karşılamak… akışlarımın ezgin olduğu bir günde karşıma çıktınız ansızın. Bordeaux B buluşması öncesinde size ilişkin yeni bir kitapla karşılaşmak sevindirdi beni. Gölgesi Kalemimin Ucunda’yı* yazdığımdan beri ara ara denemelerinizi okuyordum elbette. Bu, benim için adeta günün “okuma ritüeli”ne dönüşmüştü. Bana her durumda yazabilmeyi, düşünmeyi öğretmiştiniz. “İlkgençlik çağımın meşalesi” tanımını kullanırdım yazdıklarınızdan söz ederken. Şimdi bir resim müzesinin kuytu bir kafesindeyim. Sizinle baş başa kalabilmenin iyi gelebileceği bir köşe burası. Sizi bana taşıyan bir ezgi az ötemde... Düşünerek size varıyor ve hissederek yazıyorum. Her bir şeyin yazdıklarımın Montaigne, her okura gerekli bir anlatıcı. konusu olması da bundan. Ve her yerde yazabilmek duygusunu Yaşama ve düşünme biçiminizi etkileyerek birikimi bana veriyor, deneme yazmak. Kendini getirip koyuyor önümüze Denemeler’iyle Montaigne. bilmek yolu yordamı için deneme yazmayı Onun üzerine düşünmek, yazmak bir düşünce hep öncelediğimi söyleyebilirim. adası kurmak gibidir. Hamlin, kitabını yazma gerekçesi olarak şunu MONTAIGNE’İN PERSONASI... söylüyordu: Başlangıçta sözünü nereye taşıyacağını “Elinizdeki bu kitap yediden yetmişe herkese, düşünmezsiniz onu okurken. Yüz yüze bilhassa da Montaigne ile yolu ilk kez kesişenlere oluşunuzu düşüncelerinin sıcaklığıyla hitap ediyor. hissedersiniz. Bu kitabı, diplomasını almak üzere olan üniversite İkinci adım ise sizi düşünmeye yöneltme- öğrencileriyle lisansüstü öğrencileri ve Montaigne’in sidir. Deneme yazarken “öğretmek” için yo- yaşamı ile düşüncesine dair kapsamlı bir giriş kitabı la çıkmadığımı, yalnızca iyi / anlaşılır bir an- arayan genel okur için anlaşılır bir dille kaleme almaya latıcı olmaya çalıştığımı düşünürüm. çalıştım. İdeal olarak, bu kitap ‘Denemeler’ ile birlikte Bu da Montaigne’den bana geçen bir İllüstrasyon: TAYFUN DERELİ okunmalıdır.” yazma düsturudur. Bulunduğun yerde/n Montaigne okuru olmak bazen bir “kılavuz” yazmak… gerektirebilir. Yazdıklarının anlamını kavramaktan çok, söyleyebilirim. “Benim mesleğim ve sanatım Bu da zamanın ruhuyla birlikte nerede / nasıl / ne yaşadığı ve yazdığı dönemi bilmek için zorunludur bile yaşamaktır” sözünüz kitaplığımın alınlığında durur. olduğunu da hatırlatır sana sürekli. diyebilirim. Yazmanın nasıl bir nefes, nasıl bir bakış olabileceğini Yazmak, bilirsin ki bir düşünce oyunudur ve bunu da Montaigne, yazınsal denemenin başlama noktası Montaigne’den aldığını yadsıyamazsın. öğrendim sizden. olmasa da modern bir anlatı olarak “deneme”nin ne Yazmak, bir sesi bulmak, bir bakış/ı edinmektir. DENEME, YAŞAMA VE İNSANA İLİŞKİN olduğu, nasıl yazıldığı, nelerden söz ettiğine ilişkin Yazdığım ilk mektuplarda o sesi verdiniz bana. BİR ANLATIDIR! disiplini bize göstermesi bakımından başlangıçtır. Sonra güncelerimin filizlenmesini yazdıklarınıza Yaşama ve insana ilişkin yazmanın bin bir yolunu borçluyum. Her biri zamanla benim “günü gününe” MONTAIGNE: ‘BEN KİTABIMI BİÇİMLENDİRDİĞİM onunla öğrendiğimi söylemeliyim burada. adını verdiğim okuma / yazma günlüklerim oldu. KADAR, KİTABIM DA BENİ BİÇİMLENDİRDİ’ Her şeyin denemenin konusu olabileceği düşüncesi, Başka yazarlara, farklı düşüncelere taşındım sizinle. Unutmayalım ki Fransa’da din savaşlarının yoğun her gün yazarak kavranılabilecek bir durum. Erken yaşta keşfettiklerim zenginliklerim oldu. olduğu bir dönemde yazmıştır denemelerini. Bir Durum, diyorum. Deneme yazmak sizin hem Ve kendi Babil kulemi inşa etmeye başladım o gün durumunuzu hem de hayata karşı duruşunuzu anlatır. düşünce ve yaşam gözlemcisidir Montaigne. bugündür. Seneca’nın, Lucretius’un, Plutarkhos’un, Size ilişkin yazılan her kitap aynı değildir. Şato’nuza O, yalnızca kendine bakan, kendini anlatan biri Erasmus’un keşfine çıktım sizinle. yolu düşenlerin yazdıkları da öyle. değildir. “Zamanın ruhu” dediğimiz kavramın onun İçe çekilen zamanla dışa dönük yaşamanın, dünyevi Perigord’a gittiğim ilk günde şaşkın olmasam da “anlatı personası”nda biçim aldığını söyleyebiliriz. olanla uhrevinin arasındaki ince çizginin sorgusuna heyecanlıydım. Dordogne kırlarından geçip gelmiştim Kuşkusuz her yazarın bir “habitus”u vardır. İşte yöneldim sizinle. Perigord’a. Montaigne’in bize gösterdiği de budur. Denemelerinizle bir yaşama düsturu, düşünme / Yazdıklarınızda sizi görmüştüm. Ama yaşadığınız ve Nerede, nasıl yaşarsınız ve ne/ler yazabilirsiniz... O, sorgulama biçimi getirip koydunuz önümüze. yazdığınız yeri görmek o ilkgençlik hayalimdi. sürekli bunun izindedir. Şunu demiştiniz bir yerde: Perigordlu bu anlatıcının coğrafyasındaydım “Ben kitabımı biçimlendirdiğim kadar, kitabım da be- “Ben bütünüyle açıkta ve göz önündeyim; birliktelik günlerce. Düşünce dünyamı genişleten bakışınızın ni biçimlendirdi” demesi bundandır. Özü ve sözü birdir. ve dostluk için yaratılmışım. Sevdiğim ve öğütlediğim yolcusuydum. Bazen onun denemelerini kendiniz yazmışsınız yalnızlık, esasen hislerimi ve düşüncelerimi kendime Yaşama ve insana karşı her an “tetikte” olmayı gibi okursunuz. O, kendi okurunu hatta yazarını geri yönlendirmekten ibarettir.” gördüm sizde. Yaşadığınız çağın din savaşlarının yetiştirendir. Yazdıklarının dört yüz yıldır dolaşımda geçtiği o yerleri adımlarken en çok da bunları MONTAIGNEVARİ YAŞAMAK, DÜŞÜNMEK olması bunun bir göstergesidir. n düşündüm. Bu bakışa tutunan ve yaşayan birinin yazdıklarını (*) Gölgesi Kalemimin Ucunda: Montaigne, Feridun Şu sözünüzün altını çiziyordum yeniden: önemseten diğer bir yan ise Montaignevari yaşamanın, Andaç, Sia Yayınları / 239 s. / 2023. düşünmenin bir insan ömrü için kılavuz olabileceğidir. “Yaşam biçimimi göstermekte beklenmedik bir yarar (**) Montaigne: Kısa, Merak Dolu Bir Hayat, hissediyorum; bir ölçüde, yaşam ilkesi oluşturuyor William M. Hamlin’in Montaigne: Kısa, Merak Dolu benim için bu.” Bir Hayat** kitabında anlattığı Montaigne, dönüp onu William M. Hamlin, Çeviren: Aybars Arda Kılıçer, Koç Yaşama ve yazma sanatına giden yolu açtığınızı yeniden okumaya, anlamaya dönük zenginlikte. Üniversitesi Yayınları, 160 s., 2026. 26 Şubat 2026 11