Catalog

24 AĞUSTOS 2026 PAZARTESİ 6 SÖYLEŞİ Prof. Dr. Övgün tarikatları bu duruma iktidar ve muhalefetin birlikte getirdiğini söyledi Tarikat/siyaset ilişkisini Bir trilyon dolarlık büyük yarış u yarış başka. Ar-Ge yarışı. Yani bitirecek siyasi irade yok bilim ve teknolojide yeni ürünler Belde etmek için harcanan arikatlar, seçim döneminde girilen ürkiye’de tarikat-siyaset ilişkisini dolarlardan bahsediyoruz. Herkese Tilişkilerle hukuksal anlamda da meşru Tbitirecek gerçek bir siyasi irade yok. Bilim Teknoloji dergisi bu sayısında kapak ve dosya konusu olarak hale geldi. Siyasiler tarikat liderini ikna Zaten bu noktadan sonra hiçbir siyasi dünyada da büyük yankı uyandıran ettiği anda o yapıda örgütlenenlerin de irade “Tarikatlara son vereceğim” diye Ar-Ge harcamalarının vardığı nokta: Yılda 1 trilyon dolar. oyunu garantiliyor ve karşılığını vermek ortaya çıkmaz. Ama yapılacaklar var, Yok, daha önemlisi, ABD zaten bu zorunda kalıyor. Bu siyaset ve tarikatın devletin sosyal yönü güçlendirilerek başka rof. Dr. Barış Övgün, Cumhuriyet’in kadar parayı harcıyordu. Şimdi Çin’in al/ver pazarlığını gösteriyor. yapılara mecbur kalma engellenebilir. de 1 trilyon doları aşan bir Ar-Ge sorularını yanıtladı. harcaması ile ABD’yi kıl payı da olsa Pn Yıllardır var olan tarikat ve geçmesi. cemaatlere yönelik operasyonların Prof. Dr. Barış Övgün Dünya toplam Ar-Ge harcamasını bugün yoğunlaşmasını nasıl okumak merak eder misiniz? 3.8 milyar dolar. 1976’da İstanbul’da doğdu. İlk P gerek, iktidarın bu yapılara bakışında 3.8 trilyonun dağılıma bakın: ve ortaöğrenimini İstanbul, bir değişiklik mi var? 1 trilyon dolar ABD Batman ve Kayseri’de tamamladı. 1 trilyon dolar Çin Tarikat ve cemaat konusunda sosyolojik 0 Ankara Üniversitesi Siyasal 600 milyar dolar Avrupa Birliği ve hukuki anlamda bir açmaz karşımıza Bilgiler Fakültesi Uluslararası 700 milyar dolar diğer OECD çıkıyor. Tarikatların geçmişi Osmanlı İlişkiler Bölümü’nden mezun ülkeleri R oldu. Siyaset bilimi ve kamu hatta Selçuklu’ya kadar uzanır. Bize 400 milyar dolar OECD dışındaki bölümü yönetim bilimleri de tarihten kalan sosyolojik bir miras. ülkeler (Çin hariç) anabilim dalında yüksek lisans Milyonlarca insanın onlarca yıl boyunca GSYH içindeki Ar-Ge paylarına T yaptı. 2021’de profesör oldu. bakalım: İsrail yüzde 6.8; Güney bu yapılara dahil ve destek olduğu bir 2021-2023’te yönetim bilimleri Kore yüzde 5.1; OECD yüzde gerçeklik. Diğer yandan 1925’te çıkan anabilim dalı başkanlığı görevini 2.7; Çin yüzde 2.7: AB yüzde R kanun “tarikat” kelimesini yasaklar. üstlenen Övgün, 2022- 2024 2.1; Türkiye yüzde 1.46. Tarikatlar anayasaya da aykırıdır. Özetle; yıllarında da siyaset bilimi ve kamu yönetimi bölüm başkanlığı Türkiye’de hukuki anlamda tarikat yok. E  Çin kalitede koşuyor görevinde bulundu. Unvan olarak da derviş, şeyh, şıh olmaz. Küresel güç dengelerinin değişmesinde şüphesiz savunmada n Ancak dernek, vakıf hatta sivil güçlü olmanın ötesinde, Ar-Ge toplum kuruluşu (STK) olarak yasal harcamalarının ülkelerin sivil hayata statü kazanıp örgütleniyorlar. Hukuk yönelik önemli büyük ekonomik burada eksik mi kalıyor? En büyük sermayeleri insan değerler de yaratması ve güçlü Aynen öyle. Onlar kendilerini “tarikat” ekonomi yaratması. olarak görüyor ama öyle tanımlamıyorlar. Derlenmesine yardımcı olduğum n Tarikat ve cemaatlerin eğitim Ankara’da açılan yurt sayısı pazarlığa oturuyor; 50 bin, 100 yazı, Çin’in son 20 yılda tarihte Örgütlenmede karşımıza tarikat değil; faaliyetleriyle gençler üzerinde geçmiş yıllarla karşılaştırıldığında bin oyu garantiliyor ve karşlığında görülmemiş bir yükseliş yarattığına vakıf, dernek, STK çıkıyor. Kendilerine etkili olması uzun vadede siyasal çok fazla. milletvekilliği, belediye başkanlığı, işaret ediyor. Tabii Ar-Ge derken hukuki bir alan açtıklarında da ticaret, kadro yetiştirmeyi mi hedefliyor? n Tarikatların varlığı tek bürokraside kadro veriyor. Tarikat paralar temel bilimsel araştırmalara, siyaset, bürokrasi ile yakın ilişkilere Bu tür yapıların ortak amacı bir partiden bağımsız olarak meselesi, bugünün sorunu değil, tıbba, fiziğe, kimyaya ve teknoloji girebiliyorlar. geliştirmelere akıyor. büyümektir. İnsan sermayesiyle siyasetin ve siyasilerin de bu noktaya iktidar ve muhalefet n Adalet Bakanı Akın Gürlek Temel bilimsel araştırmalarda, büyüyorlar. Yoksul ailelerin zeki işine mi geliyor; yöneticilerine, birlikte getirdi. Çünkü bunlar çok dünyanın en önemli araştırma operasyonların dini kimliğe değil, mali çocuklarını buluyorlar ve onların şeyhlerine, sözü geçenlere belirli kullanışlılar ve bu yapıyı kırmak makalelerinin yayınlamdığı dergilerde yapılanmaya yönelik olduğunun altını üzerinde çalışıyorlar. Özellikle ayrıcalıklar sağlandığında yapıya çok zor. Cumhuriyet kurulduğunda Çin makalelerinin durumu şöyle: çizdi. Sizce bu ayrım yeterli mi? asgari ücretle çalışan bir babanın dahil olan herkesin oyu da mücadele edilmiş ve belli bir yere Yeterli değil. Ekonomik ilişkiler siyasi farklı şehirde üniversite kazanan garanti altına alınmış mı oluyor? kadar gelinmiş ama Atatürk’ün  Patent şampiyonu alana değdiğinde rahatsızlık yaratıyor. çocuğunu okutması mümkün Türkiye hâlâ feodal bir toplum, ölümünden sonra tarikatların “2019 yılında dünyanın en çok Yoksa ekonomik ilişkiye girmeyen bir atıf alan, yani dünyada bilimcilerin değil. Gençler okulu kazanıp moderniteyi yaşamadı. Bir siyasetle kurduğu ilişki tekrar kendi araştırmalarında kullandıkları tarikat yok. Tümünün irili ufaklı ticari kayda gittiği ilk gün bu yapılarda yandan tarikat ve cemaatler, diğer başlıyor. makaleler sıralamasında yüzde 1’lik ilişkileri var. Kimi daha açık, kimi olan insanlarla tanışabiliyor. yandan Güneydoğu ve Doğu’da n FETÖ’nün oy potansiyelinin dilimde, ABD’yi geride bıraktı, yani daha kapalı. Belli alanlarda şirketler Ailelere kızılıyor ama ailelerin de karşımıza çıkan ağalık sistemi olmadığı iktidarla koptukları an dünya liderliğine yükseldi.” kuruyorlar ve sadece birbirlerinden böyle bir ekonomik ortamda fazla çağdaş yaşama geçmeyi engelliyor. ortaya çıktı. Diğerleri için de bu 2024’te ise Nature Index verilerine alışveriş yapıyorlar. Buralarda insanların seçeneği yok. Ama devlet yeterli Önce ağalık sistemi kaldırılmalı. geçerli değil mi? göre dünyanın en seçkin bilimsel asgari ücretin dahi altında veya yalnızca dergilerindeki yayın sayısında da yurt yaptığında, öğrenciye maddi Ağa olduğu herkes tarafından Bunlar doğrudan iktidarı ABD’nin önüne geçti. gönüllü olarak çalıştırıldığı ve kârın destek sağladığında bu yapılara bilinen biri, belediye başkanı değiştirecek bir güçte değiller. 2024’te Çinli kurumlar yaklaşık 1.8 maksimize edildiği yönünde iddialar açılan alan bir süre sonra kapanır. olmamalı. Ama zaten ağa olduğu Bazıları için “500 bin, 750 bin” milyon patent başvurusu yaparken var. Bunlar ekonomik olarak çok n Devlet tarikatları tamamen için belediye başkanı yapılıyor. gibi sayılardan söz ediliyor. Bu ABD’de bu sayı yaklaşık 603 büyüdüğünde ve karşı tarafa değdiğinde ortadan kaldırabilir mi ya da Aşiretine mensup 250 bin kişi var. rakamlarla iktidarı belirleyemezler bin olarak gerçekleşti. Patent, yenilik sorun çıkıyor. üretmek demek. kaldıramıyorsa doğru bir model O ağa ile siyasi ilişki kurmadan ama etkili olurlar. O nedenle Biz bunu FETÖ’de yaşadık. FETÖ çok Yani: Bilimsel üretimin ağırlık nasıl ortaya konabilir? belediye başkanı da milletvekili de güçlüler. Yüzde 1 oy bile hemen merkezi giderek Asya’ya kayıyor. büyüdü ve sahip olduğu güçle paralel Devlet, tarikat çıkarılamıyor. hemen 1.5 milyon oya denk Bu sonuçlar, OECD’nin Main olarak pastadan daha büyük bir dilim ve cemaatleri geliyor. Hiçbir tarikatın böyle Science and Technology Indicators ‘Al/ver pazarlığı’ istedi. Mücadele de orada başladı. Bugün Belediyeler sosyolojik olarak bir oyu yok ama belli bölgelerde 2026 raporunda yayımlandı. bu yapılar ekonomik alanda güçlendi. Benzer durum kaldıramayabilir. seçimi kazandıracak veya iktidar Siyaseten ve bürokratik anlamda da daha tarikatlar için de  Savunma payı arttı Ancak çok güçlü kaybettirecek, Meclis’e temsilci fazla nüfuz elde etmeleriyle operasyonlar geçerli. Türkiye’de partisindeyken, Rapor diyor ki: Dünya genelinde bir mekanizma sokacak bir potansiyelleri olma Ar-Ge sisteminin yapısı değişiyor. başladı. zaten sosyolojk işlemeye başladığı sorunu var. yurtlar bu Toplam Ar-Ge harcamalarının olarak var olan n Aladağ’da kız çocukları yanarak anda tarikatlara n Türkiye’de tarikat siyaset yaklaşık dörtte üçü artık özel sektör tarikatlar, seçim yapılara can verdi. Yine yurtlarda yaşanan taciz yönelme azalır ilişkisini bitirecek bir siyasi tarafından gerçekleştiriliyor. Buna döneminde girilen ve istismarlar basına yansıdı. “Cemaat ve bu yapılar irade var mı? karşılık birçok ülkede kamu Ar- bırakıldı. ilişkilerle hukuksal yurtları” bu noktada nerede duruyor, kendiliğinden bitebilir. Türkiye’de tarikat-siyaset Ge bütçeleri daralırken ayrılan anlamda da meşru kaynakların giderek daha büyük yurtlar kapatılmadan “Bu yapılarla Ama Türkiye’de merkezi ilişkisini bitirecek gerçek bir siyasi bölümü savunma teknolojilerine hale geldi. Siyasiler tarikat mücadele ediliyor” denebilir mi? yönetim ile yerel yönetimler irade yok. Çünkü bunları tamamen yöneliyor. liderini ikna ettiği anda o yapıda Yurtlar tek başına büyük bir sorun. arasındaki uçurum hiç bu kadar ortadan kaldırmak mümkün değil. Saptama: 21. yüzyılda ülkelerin örgütlenen diğerlerinin de Tarikat ve cemaat yurtlarının var olması açık olmamıştı. Türkiye’de iktidar Zaten bu noktadan sonra hiçbir zenginliğini belirleyecek temel oyunu garantiliyor. Siyasiler bize sosyal devletin eksikliğini gösteriyor. 2 yıldır belediyelere siyasi bir siyasi irade “Ben tarikatlara son unsur doğal kaynaklar değil, bilgi oyu aldığında bunun karşılığını üretme kapasitesi. Bilim, artık Sosyal yönü güçlü olan devletlerde gözle bakıyor. vereceğim, feodaliteyi bitireceğim” da vermek zorunda kalıyor. yalnızca laboratuvarların konusu tarikat/cemaat yapılanmaları olmaz, bu n Yerel yönetimler iktidar diye ortaya çıkmaz. Ancak değil; ekonomik rekabetin, jeopolitik Türkiye’de sıradan vatandaş dahi nedenle yurt da açamazlar. Baktığınızda partisinin elindeyken sosyal “Kontrol altına alacağım, hukuktan mücadelenin ve refahının en önemli hangi bakanlıkta, hangi tarikatın bu yapıların yurtlarıyla ilgili doğrudan devlet girişimi görebildik mi? kaçışlarına izin vermeyeceğim” belirleyicisi oldu. güçlü olduğunu konuşuyor. şikâyet olmadıkça olaylar kapatılıyor. Hayır, görmedik. Belediyeler diyebilir. Ama yapılacak şeyler Dosya yazısından: Bugün yapay Bu normal değil. Bu siyaset ve Ya da “Tarikatlara izin veriyorsunuz” iktidarın elindeyken yurt olayı var, devletin sosyal yönü zekâdan kuantum bilgisayarlara, yarı ‘ tarikatın girdiği girift ilişkiyi, iletkenlerden biyoteknolojiye kadar eleştirilerine “Koç’un Sabancı’nın da tamamen bu yapılara bırakılmıştı. güçlendirilerek insanların kritik teknolojiler yalnızca ekonomik al/ver pazarlığını gösteriyor. yurdu var” yanıtı geliyor. İşte o zaman Belediyeler muhalefete geçtikten başka yapılara mecbur kalması büyümenin değil, ulusal güvenliğin de Siyasetçi, tarikat lideriyle sorunlu alan ortaya çıkıyor. sonra özellikle İstanbul ve engellenebilir. temel unsurları olarak görülüyor. Bu nedenle Ar-Ge bütçeleri artık yalnızca bilim politikalarının değil, dış politika ve güvenlik stratejilerinin de ayrılmaz bir parçası haline gelmiş durumda. İktidarın kırmızı çizgisini aşana müdahale geliyor Yarın: Türkiye’nin durumu. n 15 Temmuz’da dini karşı tarafta değerlendiriyor. ilişkin çeşitli emareler gösterirlerse partiyi seçip ona yaklaşırlar. Ancak referanslarla örgütlenen Süleymancılara operasyonun hemen müdahale gelir. Kısacası, iktidarın cemaatlerle kurduğu bir yapının ne kadar ileri nedeni de bu. Tarikatlara çizilen güçlenebilirsin ama bir yere kadar, ilişki daha farklı, burada özellikle Patrik Bartholomeos gidebileceğini gördük. Darbe bir ekonomik ve siyasi sınır var. “Daha da güçleneceğim” dersen 15 Temmuz deneyimi nedeniyle girişiminden sonra bürokraside O sınır aşıldığında güvenlik izin verilmez. bir güvenlik kaygısı var. İktidar, Erdek’te ayin yönetti FETÖ’nün yerini başka ve mali nedenlerle n FETÖ deneyimi Türkiye’de cemaatlerin güçlenip farklı bir cemaatlerin doldurduğu müdahale geliyor. “Tarikatlardan uzak durmalı” sürece girmesinden çekiniyor. BALIKESİR Erdek’te Tarikatların “Meryem Ana Ayini” dillendiriliyor. Türkiye, Türkiye’de tarikatlar sonucu yerine “Sınırı aşan Süleymancılar Almanya’da etkin, tüm siyasi düzenlendi. Ayini, FETÖ deneyiminden son yıllarda özellikle tarikatla ilişki kurulmamalı” yatırımlar yapıyor, çok büyük Fener Rum Patriği partilerle sonra herhangi bir de ekonomik açıdan sonucunu mu doğurdu? bir para trafikleri var. İktidar Bartholomeos yönetti. dini grubun devlet çok güçlendiler. Benim okuduğum bu. Süleymancıların kontrolden ilişkisi 1895 yılında 99 odalı içinde kadrolaşmasını Ekonomik açıdan Süleymancılar uzun süredir çıktığını gördü ve müdahale etti. vardır. olarak inşa edilen engelleyecek kurumsal güçlenme politik konuşuluyor, muhalefeti n 15 Temmuz deneyimi ile ancak günümüzde önlemler alamaz mı? anlamda da etki gücünün destekledikleri söyleniyor ki bunlar birlikte söz ettiğiniz sınır net büyük bölümü yıkılmış Kurumsal önlem alınması artmasına neden oluyor. İşte, olmuş olabilir. Çünkü tarikatların biçimde çizilmişse “aynı hatanın durumda bulunan mümkün değil. İktidar kırmızı kırmızı çizgi dediğimiz şey bu. tüm siyasi partilerle ilişkisi vardır. bir daha yaşanmayacağı”ndan tarihi Kirazlı Manastırı, geleneksel ayine ev çizgisini 15 Temmuz’dan sonra Hiçbir devlet karşısında potansiyel Kendilerine bir güç alanı yaratırlar. nasıl emin olabiliriz? sahipliği yaptı. Ayine, Bartholomeos’un yanı belirledi, öncesinde nasıl bir tehlikeler yaratabilecek yapılar Herkesle ilişkilerini iyi tutmak Emin olamayız. Çünkü bunlar sıra Ortodoks dünyasının farklı bölgelerinden din insanları da katıldı. 2015’ten beri yapılan kırmızı çizgi vardı bilemiyoruz. Bir istemez. Üstüne üstelik bu yapılar, isterler. Güç merkezi olabilecek çok kapalı yapılar. Ne kadar ve Patrik Bartholomeos’un yönettiği ayin tarikat, cemaat bu çizgiyi aşarsa kontrolden çıkabileceklerine potansiyeli gördüğü alanı veya sağlam izlenebiliyorlar bilemeyiz. yaklaşık 2.5 saat sürdü. l DHA ‘