26 Ağustos 2026 Çarşamba Türkçe Subscribe Login

Catalog

Months
Days
Pages
12 AĞUSTOS 2026 ÇARŞAMBA HABER 5 YENİ Parti lideri Özgür Özel, Meclis grubunu serbest bıraktı, ‘evet’ diyenler azınlıkta kaldı: Halkın sesini dinledik AKP’nin Çözüm süreci kapsamında sunulan çerçeve yasaya “hayır” oyu ve- ren YENİ Parti’li 54 milletvekili “tabanın sesini” dinlediğini belir- 54 milletvekili ‘hayır’ oyu verdi barış sicili! tirken parti kurmayları da “bu durumun bir sorun çıkarmayacağı- erörsüz Türkiye hedefi ile çıkılan 4 Ret oyu veren vekillerin isimleri şöyle: Karadeniz, Mahmut Tanal, Eylem Ertuğ nı, Özgür Özel’in vekillere bir oy dayatması yapmadığını” söyledi. yolda iki yıl sonra bir çerçeve Ayhan Barut, Orhan Sümer, Reşat Ka- Ertuğrul, Deniz Yavuzyılmaz, İsmail Ata- Toluştu. İçi ekimden itibaren ragöz, Aliye Coşar, Mustafa Erdem, Uğur kan Ünver, Talih Özcan ENİ Parti; çözüm süreci kapsa- yetiyle hareket etmemizi istedi. ‘Evet’ doldurulacak. Konu iç barış olunca Bayraktutan, Süleyman Bülbül, Evrim Ka- 4 Kabul oyu veren isimler şöyle: öncelikle şunu vurgulamadan ayrıntıya mında hazırlanan ve teröristle- diyen de buna göre dedi, ‘hayır’ diyen rakoz, Ensar Aytekin, İzzet Akbulut, Nur- Bilal Bilici, Burhanettin Bulut, Umut girmiyoruz; hepimizin arzusu adalet Yrin silah bırakma sürecine iliş- de buna göre dedi” görüşünü paylaştı. hayat Altaca Kayışoğlu, Hasan Öztürk, Akdoğan, Tekin Bingöl, Murat Emir, Okan terazisinin herkesi eşit tarttığı, barış kin çerçeve yasaya imza atma- “Hayır” diyen vekiller, tutumları- içinde bir ülke! Kayıhan Pala, Mehmet Tahtasız, Şeref Ar- Konuralp, Aliye Timisi Ersever, Aylin Ya- masına karşın, TBMM Adalet nın Özel yönetimine karşı bir tavır Önceki gün Meclis’ten yüzde 80’i aşan pacı, İbrahim Arslan, Melih Meriç, Elvan man, Cavit Arı, Aykut Kaya, Bülent Tez- Komisyonu’nda yasaya “evet” olmadığını da belirtti. Bu oyun bir bir destekle geçen çerçeve yasaya ilişkin Işık Gezmiş, Servet Mullaoğlu, Hikmet can, Yaşar Tüzün, Özgür Ceylan, İsmet oyu verdi. Bunun ardından ba- ayrılık olmayacağını söyleyen ve- kaygılarımızı, görünen köyü, dışımızla Yalım Halıcı, Talat Dinçer, Fethi Açıkel, Güneşhan, Sezgin Tanrıkulu, Mustafa Sa- ilgili bağlantıları dilimiz döndüğünce zı milletvekilleri parti yönetimi- killer, “Bizim tavrımız yasaya kar- SARP Cemal Enginyurt, Suat Özçağdaş, Ayşe Si- rıgül, Utku Çakırözer, Ali Mahir Başarır, paylaştık. SAĞKAL nin bu tutumunu eleştirdi. YENİ şı temsil ettiğimiz ilin beklentisi- bel Yanıkömeroğlu, Ednan Arslan, Murat Doğan Demir, Türkan Elçi, Yunus Emre, Şimdi yeni bir evre başladı. AKP, MHP, Parti lideri Özgür Özel de çer- dir. Partide bu ayrı görüşten bir sı- Bakan, Gökçe Gökçen, Seda Kaya Örsen, Zeynel Emre, Ali Gökçek, Gökhan Günay- DEM Parti’nin genel mutabakatıyla, YENİ çeve yasanın TBMM Genel Kurul gö- kıntı yaşanmaz. Aksine, genel merke- Ümit Özlale, Salih Uzun, Deniz Yücel, Aş- dın, Özgür Karabat, Turan Taşkın Özer, Parti’nin engel olmayan tutumuyla, İYİ kın Genç, Fahri Özkan, Metin İlhan, Nail Evrim Rızvanoğlu, Namık Tan, Gökan rüşmeleri öncesi vekillerin itirazlarını zin vekiller üzerinde bir baskı kurma Parti’nin tam muhalefetiyle “çerçeve” Çiler, Mühip Kanko, Veli Ağbaba, Ahmet Zeybek, Tuncay Özkan, Yüksel Taşkın, Ha- dinlemek için kapalı bir grup toplantı- niyeti olmadığını, demokrasiye saygı aşaması geçti. Vehbi Bakırlıoğlu, Bekir Başevirgen, Sibel run Özgür Yıldızlı, Özgür Özel, Özgür Er- Asıl olan bundan sonrası. sı gerçekleştirdi. Toplantıya ilişkin ko- duyduğunu gösterir” dedi. Suiçmez, Süreyya Öneş Derici, Gizem Öz- dem İncesu, Asu Kaya Görünen gündem şu: nuşan milletvekilleri, Özel’in çerçeve can, Cumhur Uzun, Seyit Torun, Tahsin 4 Oylamaya katılmayanlar: Devletin güvenlik birimleri terör örgütü- Kendi illerine sordular yasa görüşmelerindekine benzer bir nün kendini feshettiğini, silah bıraktığını Ocaklı, Ayça Taşkent, Murat Çan, Barış Ulaş Karasu, Gamze Taşcıer. Bazı vekiller “hayır” oyu kullanma- konuşma yaparak vekillere “Bölgele- saptayacak. Kesin değerlendirme MGK dan önce illerinden görüş aldığını da riniz hassasiyetine göre oy kullanabi- kararı olarak Resmi Gazete’de yayımla- sasiyetini dinledik” dedi. Bazı vekil- let Komisyonu üyelerinden Süleyman belirterek “İl başkanlarımızla, ilçeden lirsiniz. Hiçbirinize baskı yapmayaca- nacak. Altı ay içinde başvuru yapılacak. ler kararını sosyal medyadan duyur- Bülbül, İsmail Atakan Ünver ve Cum- partililerle, çevremizle konuştuk. Her- Kasten öldürme dışında terör örgütünün ğım” dediğini belirtti. hangi eyleminde bulunmuş olursa olsun duktan sonra tebrik telefonları aldığı- hur Uzun “hayır” oyu verdi. Özel’in kesin söylediği, bu iktidara güven yok. herkese fiili af gelecek! ‘Partide ayrılık olmaz’ nı da aktardı. Bazı vekiller de “hayır” parti yönetiminin “evet” oyu verece- İnsanların endişeleri var. Her gün fez- Görünmeyen gündem şu: oyu için “sürecin kapalı kapılar ardın- ğini açıklamasına karşın yönetimde Özel’in “Grubu kararında serbest bı- lekeler, tutuklamalar, operasyonlar ge- Terör örgütü silah bırakma ve kendini da yürütüldüğünü, beklenen demokra- yer alan Ensar Aytekin, Gizem Özcan rakıyor değilim. Aksine, temsil etti- liyorkan bu iktidardan ‘barış’ beklen- tam olarak feshetme işlemine karşılık tikleşme adımlarının atılmadığını be- ve Nurhayat Altaca Kayışoğlu “hayır” ği toplumsal kesimlerin beklenti, en- mez. Erdoğan bir şey yapıyorsa kendi güvenceler ve haklar isteyecek. Bunlar lirterek ‘yetmez ama evet’ diyemeye- oyu verdi. Yine çözüm süreci komisyo- da adım adım Meclis’ten geçecek, dişe, umut ve heyecanını dikkate ala- çıkarı için yapar. Bu iş anayasaya, ye- uygulamaya konacak! ceğini” söyledi. nunun üyelerinden Murat Bakan, Gök- rak onları milletin vekili olma sorum- niden adaylık sağlamaya kadar gider. Bütün mesele görünen ve görünmeyen Öte yandan YENİ Parti, Adalet çe Gökçen, Nurhayat Altaca Kayışoğ- luluğuyla baş başa bırakıyorum” söz- Halkın işsizlik, açlık gibi sorunlarla gündemi birleştirip kamuoyunun Komisyonu’nda yasaya “evet” oyu ver- lu ve Salih Uzun yasaya ret oyu veren lerine gönderme yapan vekiller, “Ge- boğuştuğu, adalet talep ettiği bir yer- kabulüyle yürümek! se de Genel Kurul’da YENİ Partili Ada- milletvekillerinden oldu. l ANKARA nel başkanımız bu sözlerinin hassasi- de kendi temsil ettiğimiz yerlerin has- Türkiye gibi bir ülkede iktidarlar ne kadar güçlü olursa olsun, ittifaklar ne kadar geniş olursa olsun millete rağmen adım atamazsınız! ŞEHİTLERİN İSMİNİ OKUDU Cumhur İttifakı HHH Özellikte siyasette geçerli bir söz vardır: Geçmişi ne kadar iyi bilirseniz, geleceği İYİ Parti Bursa Milletvekili Yüksel dokuz fire verdi o kadar sağlam kurgularsınız! Selçuk Türkoğlu, TBMM’de çerçeve AKP iktidarının iç barışla ilgili geçmi- MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin yasa teklifi tartışmaları sırasında şi hayli zikzaklı. Bizim de temel kaygımız çağrısıyla başlayan ve iktidarın “te- 7 bin 500 şehidin ismini okuması bu. Önümüzdeki seçimler mi, önümüzde- rörsüz Türkiye” olarak adlandırdığı ye- üzerine başkanvekili Celal Adan ki nesiller mi ikileminde tereddütsüz bi- ni “çözüm süreci” kapsamında hazır- tarafından kürsüden indirilmek rinci şıkkı seçtiğini sürekli yaşadık. lanan “çerçeve yasa” teklifin hazır - istendi. Bu sırada İYİ Parti AKP daha önceki hükümetlerin de lık sürecinde birlikte çalışan AKP ve milletvekilleri de Türkoğlu’na destek denediği, kamuoyunun eve dönüş yasası MHP, oylamada fire verdi. Cumhur olmak amacıyla kürsüye geldi. Aranın diye tanımladığı yolu 2003 yılında denedi. İttifakı’ndan 9 milletvekilinin oy kul- ardından İYİ Parti Genel Başkanı Tek başına iktidardı. AB yolu açıktı. En Müsavat Dervişoğlu, kürsüye gelerek lanmadığı ortaya çıktı. Süreç için kuru- geç 2010’lu yılların başında tam üyelik Türkoğlu’nu alnından öptü ve sarıldı. lan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve De- görünüyordu. Bunu görmeyen kördü. Daha sonra Türkoğlu’nu kürsüden mokrasi Komisyonu’nda AKP’yi tem- Eleştiren nankördü. Böyle bir ortamda alarak İYİ Parti sıralarına götürdü. sil eden üyeler arasında yer alan Kürşad terör örgütü de kendini feshedip üyelerini Zorlu ile Tahir Akyürek’in oy kullanma- Türkiye’ye gönderebilirdi. ması dikkat çekti. Oylama sonuçlarına Bu yasadan sadece 353 kişi yararlandı. DErv İşoğlu, 29 Mİll Etv Ekİl İYlE ta M ka Dro ‘ha Yır’ DEDİkl Er İNİ vurgula Dı: göre; AKP’li milletvekilleri Kürşad Zor- Örgüt isim değiştirdi ama hedef değiştirmedi. lu, Yıldırım Tuğrul Türkeş, Ahmet Ersa- 2009’daki denemeyi bu satırların yazarı gun Yücel, İsmail Emrah Karayel, Sa- çok farklı yaşadı. Silivri’de tutukluydu. mi Çakır, Tahir Akyürek, Bülent Tüfenk- Her biriyle iftihar ediyorum Genelkurmay başkanının terör örgütü ci, Lütfi Bayraktar oy kullanmadı. Süre - yöneticisi olarak yargılandığı davanın cin başlatılmasında kritik rol oynayan Çe RÇ yasanın Meclis’ten geçmesi- ve yapılacak yeni yasalar konusunda da- Dervişoğlu: İhanet yasasına İYİ Parti 29 gizli tanığı tutuklu PKK yöneticisiydi. MHP’de ise İzzet Ulvi Yönter oylamaya nin ardından liderler değerlendirmelerde ha güçlü adımları parlamentonun açıl- milletvekili ile tam kadro “HAYIR” oyu Kamuoyunun Habur çadır mahkemesi katılmayan isim oldu. bulundu. Yapılan açıklamalar şu şekilde: dığı ilk günlerde bekliyoruz. Bir an ön- verdi. Her biriyle iftihar ediyorum. diye belleğine kazıdığı o süreçte Öcalan n TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş: ce MGK’nin raporunu hazırlayarak bir an n DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Ba- devredeydi. Yolun sonu bugünkü DEM’in Bu başarı sadece bir partinin başarısı de- önce bunu Resmi Gazete’de yayımlama- bacan: Türkiye’nin şiddet ve terör soru- öncülü partinin kapatılması oldu! 14 CHP’li katılmadı: ğil, bu başarı bütün Türkiye’nin başarısı- sı cezaevleri, sürgündekiler, silah bırakıp nunu geride bırakması yolunda bugün AKP’nin üçüncü denemesi, 29 Temmuz dır. Türkiye eğer iyi çalışılır, üzerinde ti- geleceklerin demokratik siyasete katılı- atılan adımın ülkemize ve milletimize 2014’te TBMM’den geçen yasanın adı şuydu: Toplum bizi yargılar tizlikle müzakere edilirse en zor mese- mının önünün hızla açılması çok önem- hayırlı olmasını diliyorum. Terörün Sona Erdirilmesi ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair lesini bile ittifakla aşabilecek bir siya- li. Süreç ne kadar uzarsa, hep ifade et- n Bağımsız Türkiye Partisi (BTP) Ge- SARP SAĞKAL Kanun! si kudrete sahiptir. Bundan sonraki sü- miştik ya enfekte olur... Yani bu yasanın nel Başkanı Hüseyin Baş: Anayasa de- Bu açılım istenen sonucu vermediği reç tıkır tıkır işleyecek inşallah. Meclis’in çıkması süreci enfekte olmaktan kurtar- ğişikliğinin ön adımı niteliğinde oldu- Butl An yönetimindeki CHP, yeni çö- gibi; 2015-2016’da “Hendek savaşları” bu büyük başarısını hep beraber milletçe maz. Dolayısıyla bu yasanın çıkması son ğu söylenen bu çerçeve yasa, iddia edil- züm süreci kapsamında Meclis’e su- diye adlandırılan, yüzlerce şehit sahiplenelim. derece hayati ve önemlidir ama uygu- diği gibi herkesin istediği ve toplumsal nulan Çerçeve Yasa’ya hem imza at- verdiğimiz çok boyutlu bir mücadeleyi n DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay lanması bir o kadar da hayati ve önemli- mutabakatın sağlandığı bir düzenlemey- tı hem de komisyon aşamasında “evet” gerektirdi. 2016’da da Selahattin Hatimoğulları: Türkiye’ye ve Türkiye ba- dir. O yüzden gecikmemeli. se, neden milletin önüne götürülüp re- oyu verdi. Mahkeme kararıyla görevi- Demirtaş tutuklandı! rışına hayırlı olmasını diliyorum. Yasanın n MHP lideri Devlet Bahçeli: Hayırlı feranduma sunulmaya cesaret edilemi- HHH ne dönen Kemal Kılıçdaroğlu da yasa- bir çerçeve oluşturmasını ve önümüzde- uğurlu olsun. yor? Aylardır komisyonda oturup kalk- Önceki gün kabul edilen yasanın adı şu: yı “tereddütsüz” destekleyelecekleri- ki dönemde barışın bu topraklarda te- n İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat tınız, toplantılar yaptınız. Hazırladığınız Milli Dayanışma ve Toplumsal ni söyledi. Oylamaya katılmayan vekil- sis edilmesi için bir yasa teklifi bu mu? Bütünleşmenin Güçlendirilmesi! lerden bazıları, yasaya ilişkin “Bu ikti- ilk adım olarak de- n EMEP Genel Başkanı Seyit As- 2014’tekine ne kadar da benziyor! ZAFe R Par- darın ne yapacağı belli olmaz. Toplu- ÖZDAĞ İTTİFAK İşte AKP’nin barış sicili bu! ğerlendiriyoruz. Bu lan: Kürt halkının özgürlük, tisi Genel Başkanı Ümit Özdağ, kanu- mun yasaya karşı bir tepkisi var. Yasada Son olarak 2023 seçimlerini sebeple de bu ya- demokrasi, barış mücade- MESAJI VERDİ nun kabul edilmesinin ardından sosyal med- dokunulmazlık bile olsa yasaya deste- anımsatalım. 14 Mayıs sonrası 28 Mayıs sayı önemli bir bi- lesine bir zemin olsun, ya hesabından açıklama yaptı. Özdağ, “PKK’ye af ği toplum yargılar. Önemli olan da top- öncesi cumhurbaşkanı seçiminin ikinci çimde destekle- yasası TBMM’de Sevr Anlaşması’nın 106. uğursuz yıl- bir yol açsın diye bu lumun yargılaması” dedi. Bazı vekiller turu için Anadolu’dayız. Erzurum yolunda dik. Bundan sonra dönümünde kabul edildi. Türk Milleti ile TBMM’deki milletvekillerinin irade- dün akşam oyla- ise “barış istediğini ancak emperyalizm bir çobanla konuşurken CHP deyince leri ayrıştı. Bundan sonra anayasa ve yasaların değişmesi süreci başlayacak. Türki- Türkiye’nin de- nan kanun ta- isteğiyle hazırlanmış görünen bir süre- “Haaa PKK” dedi. Birden böyle bir karşılık ye, Öcalan’ın ‘kurucularından birisi olduğu demokratik cumhuriyet projesine’ sürüklen- mokratikleş- sarısına evet ci destekleyemecekleri için katılmadığı- alınca şaşırdım. Çoban devam etti: mek istenecek. Kimse ümitsizliğe kapılmasın. 10 Ağustos 1920’de imzalanan Sevr’i 30 Ağus- mesi için atı- dedik. nı” kaydetti. “CHP terörist parti. Ben haberleri tos 1922’de tarihin çöplüğüne atmıştık. Biz mücadeleyi ve zaferi ebedi başkomutanımız Mustafa lacak so- l An KARA/ Oylamada “hayır” oyu veren Jale Nur izlerim. CHP teröristlerle kol kolaymış.” Kemal Atatürk’ten öğrendik. Zafer eninde sonunda Türk Milletinin olacak” tepkisini gösterdi. Öte mut adım Süllü, “Çerçeve Yasa olarak kabul edi- Cumhuriyet Başka yorum yok! yandan Özdağ dün yaptığı açıklamada İYİ Parti ve BTP ile ittifakın kapılarını sonuna kadar açtı. len ancak; sunduğu çerçeveye ilişkin hukuki netlik içermeyen, uygulanacak mekanizmalar, sınırlar, yetkiler ve do- Örgütün yeni takiyesi Yeni herkül, yasanın tüm yapıları kapsamasını talep etti Türkiye’de yasalaşmadan ğuracağı sonuçlar açısından yeterli ön- görülebilirliği sağlamayan, adalet ve Almanya’daki PKK’liler toplumsal vicdanı gözeten süreçlerin yeterince işletilmeksizin genel kurula için af düzenlemesi istedi getirilen, anayasa hükümleri, AYM ka- Al MANYA’DA Sol Partili Meclis rarları ve Avrupa İnsan Hakları Mahke- FETÖ’cüler umutlandı Başkanvekili Bodo Ramelow, mesi kararlarını tanımayan AKP iktida- Türkiye’deki uygulamaya paralel şekilde, rının siyasi takdirine böylesi hassas bir teklediklerini ve sadece desteklemekle almak adımlarına hazırız” dendi. AYTUNÇ ÜRKMEZ Almanya’daki PKK’liler için af talep etti. düzenlemenin bırakılması konusunda kalmayıp yürütülecek çalışmalarda doğ- Türkiye’deki yasa henüz Genel Kurul’da taşıdığım kaygılar ve toplumumuzda F Ö’nün yeni takiyesi “Yeni Herkül”; Erdoğan’a özel bildiri rudan yer almak istediklerini belirtti. Ka- görüşülmemişken bir Alman gazetesine oluşan haklı tepkiler gerekçesiyle ‘ret’ FETÖ’den ayrıldığını açıklayarak iktidarın muoyuna yazılan bildiride yasa ve Terör- Cumhurbaşkanına hitaben yazılan di- konuşan Ramelow, “Ankara’da Meclis’e su- oyu kullandım” açıklamasını yaptı. “terörsüz Türkiye” olarak adlandırdığı 2. süz Türkiye süreci toplumsal kazanım ğer bildiride ise “Yeni infaz düzenleme- nulan çerçeve yasa barışın önünü açıyor ve Katılmayan vekiller: Serkan Sarı, açılım süreci kapsamındaki hukuki adım- olarak savunularak “Türkiye Cumhuriye- sinden yararlanma talebimizin temelin- PKK’nin geçen yıl gönüllü olarak kendini Türker Ateş, Gülizar Biçer Karaca, Ah- larda kendilerinin de değerlendirilme- ti mahkemelerince terör örgütü veya te- de; geçmişte içinde bulunduğumuz ya- feshetmesine verilen bir yanıt. Alman hü- met Baran Yazgan, Mehmet Güzel- lerini talep etmişti. Takiye, önceki gün rör örgütü mensubu olarak nitelendiril- pıyla tüm bağlarımızı koparmış olma- kümeti izlenen yolu diplomatik olarak des- mansur, Nermin Yıldırım Kara, Vec- “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütün- miş bütün yapıların sürecin oluşturduğu mız, pişmanlık duymamız, hukuka bağ- teklemeli ve bunun yanı sıra Türkiye’de ön- di Gündoğdu, Aliye Kavaf, Ömer Fethi leştirmenin Güçlendirilmesine Dair Ka- hukuki ve toplumsal perspektif içerisin- lı bir yaşam sürme irademiz ve topluma görüldüğü gibi Almanya’da da Kürt ak- Gürer, Nurten Yontar, Mustafa Adıgü- nun Teklifi” adlı çerçeve yasa TBMM Ge - de değerlendirilmesinin terörsüz Türkiye yeniden kazandırılma isteğimiz bulun- tivistler için kapsamlı ve hızlı af düzen- zel, İlhami Özcan Aygun, Aysu Bankoğ- nel Kurulu’nda görüşülürken dikkat çe- vizyonunu daha kapsayıcı hale getirece- maktadır. Uzun süren süreçlerin bizler ve lemelerini hayata geçirmeli” dedi. PKK, lu, Tahsin Becan. Ret oyu verenler: Jale ken iki bildiri yayımladı. ğine inanıyoruz. Terör mağduru olan biz- ailelerimiz üzerindeki etkilerinin de dik- Almanya’da da terör örgütü olarak kabul Nur Süllü, İlhan Kesici. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip ler bu tarihi süreci yalnızca desteklemek- kate alınmasını, kişisel durumlarımızın Öte yandan CHP Çorum İl Kadın Kol- ediliyor. Almanya İçişleri bakanının geçtiği- Erdoğan’a ayrı, kamuoyuna ayrı yayım- le yetinmeyip sivil toplumun bir paydaşı ve bireysel sorumluluklarımızın değer- ları Başkanı Özlem Özşahin, CHP’nin miz yıl yaptığı açıklamaya göre örgütün ül- yasaya destek vermesini gerekçe göste- lanan bildirilerde takiye; kendilerinin de olarak sürece aktif biçimde katılmak ve lendirilmesi talep ediyoruz” ifadeleri kul- ke içerisinde 14 bin 500 sempatizanı bulu- rerek istifa ettiğini açıkladı. l An KARA terör mağduru olduklarını, yasayı des- yürütülecek çalışmalarda doğrudan yer lanıldı. l An KARA nuyor. l ANKARA/Cumhuriyet et eve
Subscribe Login
Home Subscription Packages Publications Help Contact Türkçe
x
Find from the following publications
Select all
|
Clear all
Find articles published in the following date range
Find articles containing words via the following methods
and and
and and
Clear