Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 11 TEMMUZ 2026 CUMARTESİ 2 olaylar ve görüşler ‘Özgürlük tam olmalıdır, her alanda ve herkes için’ yazarı, bir sorunu açarak; anlayışımıza, aydınlar arasında korku salmak için Beş Kala” adını verdiği bir kitapta Cevat Bayrak tarif ediyordu: “Bir yanda korkunun beğenimize ışık tutan, yazı ve türlü terörist eylemler düzenleyen, toplamıştı. Onun bu kitaptaki kıskacında paniğe kapılmış ARAŞTIRMACI, YAZAR yapıtlarıyla bilgilerimize yeni şeyler savunmasız insanlara haince pusu bir sınıfın faşist soytarılıkları yazılarından yola çıkarak eleştiri, ekleyen değerli eleştirmenlerimiz var. elsefeci, dilbilimci, eleştirmen, kurup sayısız suikastlarda bulunan, ülkeyi kana boğmak isterken...” sanat ve özgürlük kavramları Ama hemen hepsinde çok önemli bir şair ve sanat tarihçisi Doç. toplu katliamlar yapan, emek, Mahkeme kayıtlarında adı geçen hakkındaki görüşlerine kısaca de eksik görülüyor: Eleştiri sorunları FDr. Mustafa Bedrettin Cömert bilim, sanat, felsefe düşmanı gerici ya da geçirilmeyen bu insanlık değinelim. bakımından çağdışı kalmış olmaları... bundan 48 yıl önce, 11 Temmuz katiller gerekli şekilde yargılanmadı düşmanlarını bir kez daha kınıyoruz. Evet, eleştiri gerçekçi olmalıdır Eleştirimizin durumu 1978’de Ankara’da sabah saatlerinde Şair Hasan Hüseyin, Sivas ve hak ettikleri cezaları almadılar. ama kaba ve kolaycı bir gerçekçilik, alçakça düzenlenen silahlı saldırı Cömert’e göre eleştiri, nesnel ve Gürün’deki tanışıklıklarından bu Cömert, Temmuz 1971 tarihli toplumcu eleştiriye ancak zarar verir. sonucu öldürülmüş; eşi Maria bilimsel nitelikli bazı temel ilkelere yana yakın arkadaşı olan Cömert’in “Edebiyat Eleştirisinde Yöntem” Toplumcu eleştiri, hiçbir güçlükten ise ağır yaralanmıştı. Halkta ve bağlı kalınarak yapılmalıdır. “Bir dergilerdeki yazılarını “Eleştiriye başlıklı yazısında bunları şöyle kaçmayan, önüne çıkan her sorunu, her ayrıntıyı ciddi bir sorun kabul edip onu çözecek en sağlam ve gelişmiş Geçmiş ve gelecek arasında köprü kuran kitaplar... araştırma yollarını arayan, amacına ulaşmak için hiçbir yolu ve aracı küçümsemeyen eleştiridir... Eleştirinin geleceğinin gerçekçi ve diyalektik görüş ve uygulamada olduğu kesindir artık. Bir yapıtı anlamak için tek başına araştırma yeter mi acaba? Öyle olsaydı, iyi eleştirmen olmak için akademik olmak yeterdi. Eleştirmenin, eleştirmen olmadan önce iddiasız, alçakgönüllü, sevgi ve coşku dolu bir okur olmasını bilmesi gerekir... Çağdışılık, hepimizi yutmak için pusuda bekliyor. Kişisel kurtuluş yok bunda.” (s.223-228) Doğan Avcıoğlu’nun daha önce çeştl tarhlerde basılan makalelernn derlendğ ve Toplumcu gerçekçi sanat 1980 yılı başında basılmış olan “Devrm ve ‘Demokras’” üzerne adlı ktabında vardığı Cömert, devrimci sözcüğünün son hüküm şudur: kapsamının kolayca belirlenememesi, her yana çekilebilen bir etiket olma “Br nokta kesndr: Svl-asker her çeşt cuntacılık ya da br zamanların moda deymyle, durumu, eylemin gerçek içeriğini ve bu eylemin kaçınılmaz tabanını ‘tepeden nmeclk’, çözüm değldr. Halk kesmlernn örgütlü gücüne dayanmadan, sınıfsallıktan uzaklaştırma ve sanatın devrmc atılımlar başarılamaz. Oysa bu güçler örgütsüzdür. Ülkemz, ‘gem yürüsün, stm kendisinin unutulmasına yol açma arkadan gelsn’ deyşn hatırlatan br terslk görüntüsü çndedr.” tehlikesi nedeniyle “devrimci sanat” nitelemesine katılmadığını belirtir: Hkmet Özdemr’n kalemnden, 100 yaşındak Doğan Avcıoğlu, Cumhuryet Ktapları’nda... “Bu nedenle, daha köklü bir ayrımdan yola çıkarak devrimci sözcüğünü başka bir nitelemeyle değiştirmenin 13,5x21 / İnceleme / 384 sayfa zorunluluğuna inanıyorum. Böyle bir değiştirme hem sanatın özgüllüğüne hem de sınıfsallığına daha uygun düşecek.” Cömert’e göre sanatçılık bilgi ve bilinçten önce bir yetenek (işçilik) sorunudur ve şöyle der: “Yaşadığımız sınıflı toplumlarda ancak şu iki sanatsal ayrımı yapabiliriz: 1- Kentsoylu gerçekçi sanat görüşü (kapitalist azınlığın görüşü). 2- Toplumcu gerçekçi sanat görüşü (toplumcu ideolojinin sanatı). Toplumculuk, toplumsal nitelikli sorunların yapıta sokulması değildir, bireysel sorunların işlenmemesi de değildir. Gerçek toplumcu sanat insanı, birey-toplum bütünlüğü içinde görüp yansıtabilen sanattır. Toplumculuğun özü içerik değil yöntemdir. Toplumcu gerçekçi sanat ilericidir, iyimserdir, iç açıcıdır, umutlandırıcıdır, atılgandır, Özdemr İnce araştırıcıdır. Ama her şeyden önce kolay değildir.” (s.351,353) kitapları... Devrim, sanat ve özgürlük Özellikle plastik sanatlar ve edebiyat eserleri üzerine yaptığı nesnel değerlendirmeleriyle toplumcu gerçekçi eleştiri geleneğimizin (bazı konularda farklı değerlendirmeler yapsalar da yakın arkadaşı Asım Bezirci ile birlikte) önemli temsilcilerinden birisi olan Bedrettin Cömert’e göre sanat ve düşünce tek başına devrim yapamaz, Burçak Şener Ramiz Gökçe devrime ortam hazırlar. Tam Kıvamında Karikatür Albümü Cömert şöyle der: “Özgürlük bilinci Gastronomi Karikatür yokken sanat yapmak belki olanaklıydı 19x19 / 120 sayfa 19x19 / 64 sayfa ama özgürlük bilincini emekçi kitlelerin geleceği ve kurtuluşu uğruna ne pahasına olursa olsun kullanma kararında olan bir sanatçının kesinlikle özgürlüğe gereksinimi vardır. Öyle bir özgürlük ki insanın tüm yeteneklerini gerçekleştirebilmesi için her geçen gün kurulu düzenin duvarlarını, üreten çoğunluk yararına biraz daha zorlayabilsin. Şu koşulla: Sınıfsallık gerçeğini akıldan çıkarmadan, özgürlüğün, her türlü yaratma eylemini olanaklı kılacak biçimde elde edilmesi gerekir. Yarım veya parçacı özgürlük topaldır, kördür; doğrunun ancak bir yanını gösterir, oranlama olanağını Mustafa Balbay Mehmet Zaman Saçlıoğlu Orhan Bursalı yok eder. Özgürlük tam olmalıdır. Her Şahsıma Mektuplar Güneş Umuttan Şimdi Doğar Ulus Yıkıcılığı Zamanları alanda ve herkes için.” (s.359) Hiciv Söyleşi İnceleme Anısına saygıyla... 13,5x21 / 128 sayfa 13,5x21 / 480 sayfa 13,5x21 / 296 sayfa KAYNAKÇA: 1- Bedrettin Cömert , Eleştiriye Beş Kala, Deki Yay., 2007. 2- Bedrettin Cömert, Kalmasın Ellerim Sizlerden Uzak, Deki Yay., 2007.