Catalog

E L E S E M Ç Ü L İ C A N E E Sürdürülebilirlik 25 MART 2026 ÇARŞAMBA 6 Gezegenin Dili Kelebe K Ayça Ceylan kentlerin ekolojik İyi haber 4 kalitesini gösteriyor Bir türün azalması bazen çok daha büyük bir ekolojik kırılmanın habercisi olabilir. Kelebekler de hem habitat kaybını hem de kentleşmenin doğa üzerindeki baskısını erkenden görünür kılan canlılar arasında yer alıyor. Elektrikli araç elebek ekolojisi, biyoçeşitlilik son yıllarda daha belirgin hale geldi. ve sürdürülebilirlik Kelebekler çevresel değişimlere yükselişi petrol Kalanlarında çalışan çok hızlı tepki verdikleri için, araştırmacı ve doğa doğadaki dönüşümü erken talebini düşürüyor iletişimcisi Alperen Yayla, aşamada anlamamızı Lizbon Üniversitesi’nde sağlayan güçlü bir gösterge. Ul Usl Ar Ar AsI enerji düşünce sürdürülebilirlik bilimleri kuruluşu Ember’in son analizine göre, Kelebekler kent alanında doktora küresel elektrikli araç filosu 2025 çalışmalarını sürdürüyor. yılında İran’ın petrol ihracatının yüzde planlamasına katılmalı Araştırmalarında kelebek 70’ine eşdeğer petrol tüketiminden n Lizbon Üniversitesi’nde tasarruf sağladı. Sadece 2025 yılında topluluklarını sürdürülebilir kentsel sürdürdüğünüz doktora çalışmanızda küresel güneş enerjisi büyümesi de yıl planlama ve doğa temelli çözümlerle kelebek topluluklarını sürdürülebilir boyunca Hürmüz Boğazı’ndan yapılan ilişkilendiren Yayla, 15 yılı aşkın süredir kentsel planlama ve doğa temelli tüm LNG ihracatına eşdeğer miktarda kelebek gözlemi yapıyor, ekoturizm çözümlerle ilişkilendiriyorsunuz. doğalgazla çalışan elektriğin yerini ve doğa eğitimi projeleri geliştiriyor. Dünya için Bu ilişkiyi okurlarımız için nasıl alabilecek düzeye ulaştı. Akademik çalışmalarının yanı sıra anlatırsınız? Veriler, ithal fosil yakıtlara fotoğrafçılık ve dijital içerik üretimiyle esin kaynağı Kelebekler, bulundukları ekosistemin bağımlılığı azaltmanın artık teorik doğa koruma farkındalığını artırmayı sağlığı hakkında önemli ipuçları verir. Alperen yayla öyküler bir hedef değil, ölçülebilir bir kazanç hedefleyen Yayla ile kelebeklerin Bitkilerle güçlü bir ilişki içindedirler olduğunu gösteriyor. Karayolu ekosistemler için neden önemli ve birçok tür tozlaşmaya katkı sağlar. taşımacılığında petrolün elektrikli olduğunu, kentleşmenin yarattığı Aynı zamanda başka canlılar için besin araçlarla ikame edilmesi, enerji baskıları ve doğayla yeniden bağ Habitat kaybı kelebekler için en daha doğal çayırlık alanlar oluşturmak kaynağıdırlar. Aslında çıkış noktam da ithalatçılarının faturalarını yaklaşık kurmanın yollarını konuştuk. büyük tehditlerden biri. Doğal alanlar ve pestisit kullanımını azaltmak da buradan geliyor: Bir kentte kelebeklerin üçte bir oranında, yani yılda 600 n Kelebek ekolojisine yönelmenizin yapılaşmaya açıldığında bu türler büyük fark yaratabilir. Küçük gibi varlığı ve çeşitliliği, o kentin ekolojik milyar dolar azaltabilir. Yenilenebilir başlangıç noktası neydi? Sizi bu alana hızla yok olabiliyor. İklim krizi ise bu görünen bu adımlar, kentlerin ekolojik kalitesini gösterir. Eğer bir kent enerji de bu tabloya beşte bire varan çeken ilk merak ne oldu? süreci hızlandırıyor. Mevsimlerin yapısını ciddi şekilde dönüştürebilir. kelebekler için yaşanabilir hale gelirse bir katkı sunuyor. Kelebeklerle olan yolculuğum kayması, sıcaklık ve yağış n Akademik çalışmalarınızın insanlar için de daha sağlıklı bir yaşam 2019’da yalnızca 4 ülkede yüzde çocukluk yıllarıma dayanıyor. Küçük düzenindeki değişimler yanı sıra fotoğrafçılık ve 10’un üzerinde olan elektrikli araç alanına dönüşür. Doktora çalışmamda yaşlardan itibaren doğaya ve yaban kelebeklerin yaşam dijital içerik üretimiyle de satış payı, 2025 itibarıyla 39 ülkeye da bu noktadan hareketle, hayatına ilgim vardı. Bu ilgide ulaştı. Bölgeler genelinde birçok döngüsünü doğrudan doğa koruma farkındalığı kentsel alanlarda kelebeklerin babamın da etkisi büyük. gelişmekte olan pazar, elektrikli araç etkiliyor. Bazı türler yaratıyorsunuz. Sizce bugün varlığını etkileyen çevresel Fotoğraf çekmeye başladığı satışlarında gelişmiş ekonomileri geri çekilirken bilim iletişiminde en çok neye koşulları ve kentlerin onlar dönemde doğaya yönelmesi geride bırakıyor. Vietnam yüzde 38, bazıları yeni alanlara ihtiyaç var? için nasıl daha uygun hale ve bir gün çektiği Orakkanat Uruguay ise yüzde 27’lik oranlarla yayılıyor. Türkiye’de en En büyük ihtiyaç, bilginin sade getirilebileceğini inceliyorum. (Gonepteryx rhamni) 2025 yılında AB ortalaması olan yüzde temel problemlerden biri ve anlaşılır şekilde aktarılması. Amaç sadece kelebekleri fotoğrafı beni çok etkilemişti. 26’nın üzerine çıktı. Endonezya’nın su döngüsünün bozulması. Aşırı İnsanlar doğayla bağ kuramadığında anlamak değil, bu bilgiyi kent Yaprak şeklindeki kamuflajı elektrikli araç satış payı 2025’te yüzde baraj yapımı ve akarsular üzerinde onu korumakta zorlanıyor. Bu yüzden planlamasına entegre etmek. 15’e ulaşarak ilk kez ABD’yi geçti. gördüğümde, bu canlıların kurulan hidroelektrik santrallar sadece veri paylaşmak yetmez, o Kentlerde çoğu yeşil alan estetik Çin ise aynı yıl ilk kez yüzde 50’nin Türkiye’de de olduğunu fark etmek (HES), sulak alanların kurutulması veriyi anlamlı hale getirmek gerekir. kaygılarla tasarlanıyor. Oysa yerel üzerinde bir satış payına ulaştı. benim için bir kırılma anıydı. O gün ilk ve doğal habitatların parçalanması, Fotoğraf ve dijital içerikler bu noktada bitkilerin kullanıldığı ve birbirine bağlı Elektrikli araçlardan elde edilen fotoğrafımı çektim ve bu merak giderek bölgedeki iklimi doğrudan değiştiriyor. çok güçlü araçlar. Bir canlıyı öyküsüyle habitatların oluşturulduğu alanlar hem tasarruflar şimdiden görünür hale bir tutkuya dönüştü. Su rejiminin değişmesi, bitki birlikte anlatmak, farkındalık kelebekler hem de diğer tozlayıcılar gelmeye başladı. Petrolün varil n 15 yılı aşkın süredir kelebek örtüsünü etkiliyor; bu da yaratmanın en etkili yollarından biri. için çok daha değerli. Yeşil fiyatının 80 dolar olduğu bir dönemde gözlemi yapıyorsunuz. Bu uzun doğrudan kelebekleri ve diğer n Bunu her konuğuma soruyorum: çatılar, dikey bahçeler ve Çin, mevcut elektrikli araç filosu gözlem pratiği size doğadaki değişim tozlaştırıcıları etkileyen Eğer bir bitki olsaydınız hangisi habitat koridorları gibi doğa sayesinde yılda 28 milyar doların hakkında en çok ne öğretti? bir zincir oluşturuyor. Son olurdunuz? temelli çözümler bu açıdan üzerinde petrol ithalatı tasarrufu En çarpıcı farkındalığım şu oldu: dönemde konuşulan renk Çivitotu (Isatis tinctoria) olmak büyük potansiyel taşıyor. sağlıyor. Avrupa’nın yıllık tasarrufu Kelebekler aslında dikkat etmediğimiz çeşitliliğinin azalması da isterdim. Hem mavi rengin kaynağı n Kelebekler neden yaklaşık 8 milyar dolar, Hindistan’ınki için görmediğimiz canlılar. Onları fark bu sürecin bir yansıması. olması hem de doğayla ve insan biyoçeşitlilik açısından ise 0.6 milyar dolar düzeyinde. etmeye başladığınızda ise her yerde Daha hassas ve özel koşullara kültürüyle kurduğu bağ nedeniyle önemli bir gösterge tür? Bir olduklarını görüyorsunuz. Bununla ihtiyaç duyan türler azalırken benim için anlamlı. Benim için ekosistemin sağlığı hakkında bize birlikte doğadaki değişimi çok erken daha dayanıklı türler baskın hale özel olmasının bir diğer ne söylerler? fark etmeye başladım. Özellikle kelebek geliyor. Bu da doğanın giderek nedeni ise çok sevdiğim Kelebekler yaşam döngülerinin sayılarındaki azalma dikkat çekiciydi. daha tek tip hale geldiğini türlerden biri olan her aşamasında çevreye bağlıdır. Bu 2009’dan 2010’a geçtiğimizde, o yıl gösteriyor. süslü damone kelebeği nedenle en küçük çevresel değişimlere Türkiye’nin özelinde kelebek sayısında neredeyse n Kentleri kelebekler, (Anthocharis damone). bile hızlı tepki verirler. Bir alandaki yarı yarıya bir düşüş olmuştu. Sonraki tozlayıcılar ve genel olarak Bu türün tırtılları bu kelebek çeşitliliği, o ekosistemin sağlıklı kelebek mirası yıllarda da bu azalma devam etti. biyoçeşitlilik için daha bitkiyle besleniyor. Sevdiğim olduğunu gösterirken türlerin azalması O dönemlerde bu hızla giderse bazı yaşanabilir hale getirmek adına bir kelebek türünün yaşam ya da kaybolması, doğada bir şeylerin TÜr KiyE, farklı iklimlerin ve türlerin birkaç yıl içinde tamamen hangi somut adımlar atılabilir? döngüsünün parçası habitatların bir arada bulunduğu yolunda gitmediğine dair erken bir yok olabileceğini düşündüğümü En temel adım, doğayı kentlerden olması, doğadaki çok özel bir coğrafya. Bu da kelebek işarettir. hatırlıyorum. Ayrıca mevsimlerin çeşitliliğini oldukça zengin kılıyor. tamamen çıkarmak yerine onunla ilişkilerin ne kadar düşündüğümüz kadar sabit olmadığını Türkiye’de 400’den fazla tür bulunuyor Su döngüleri korunmalı yaşamayı öğrenmek. Yerel bitki güçlü olduğunu gördüm. İlkbaharın her yıl mart, ve bu sayı her geçen yıl türlerinin kullanılması çok önemli. hatırlatıyor. n Kentleşme, iklim krizi ve habitat nisan ve mayıs aylarında aynı şekilde artıyor. Ancak bu Çünkü kelebekler ve diğer tozlayıcılar kaybı kelebekler ve diğer tozlayıcılar yaşandığı düşüncesi doğru değil. zenginliğin yeterince bu bitkilerle doğrudan ilişki içinde. üzerinde nasıl etkiler yaratıyor? Son Her yıl sıcaklık değişimleri ve bilindiğini Ayrıca yeşil alanların birbirinden dönemde konuşulan, kelebek toplu- söylemek zor. mevsimsel döngüler farklı kopuk olmaması, habitat luklarında renk çeşitliliğinin azalma- Habitat kaybı olabiliyor. Türlerin ortaya koridorlarıyla birbirine bağlanması sı gibi bulgular size göre bize ne ve yanlış arazi çıkış zamanları değişiyor, gerekiyor. Bunun yanında anlatıyor? kullanımı bazıları daha erken, bazıları sürekli biçilen çim nedeniyle daha geç görülüyor ve alanlar yerine birçok türün bu kaymalar yaşam alanı n Kentlerin aşırı ısınması. Beton ve asfalt daralıyor. yüzeyler ısıyı tutarak kentleri yaşaması zor alanlara dönüştürüyor. Bu nedenle yeşil alanlar ise bu etkiyi dengeleyebiliyor. bu mirası n Su döngüsünün bozulması. Akarsuların yönünün değiştirilmesi, sulak alanların yok koruyabilmek edilmesi ve yanlış su yönetimi ekosistemleri doğrudan etkiliyor. için önce onu n Habitat kaybı ve parçalanma. Doğal alanlar küçüldükçe türlerin popülasyonları azalıyor ve görünür kılmak ekosistemler daha kırılgan hale geliyor. Aslında tüm bu sorunlar birbiriyle bağlantılı. Bu nedenle gerekiyor. doğaya bütüncül bir yaklaşımla bakmak artık bir tercih değil, zorunluluk. Dağ ekosistemleri için uluslararası buluşma AKUT VAKFI, dağcılık kültürü Mahruki liderliğinde düzenlendi. şunları söyledi: saygı ve dağ kültürünün gelecek ile doğa koruma yaklaşımını Programda Everest zirvesine “Dağlar yalnızca dağcılık kuşaklara aktarılması açısından buluşturan uluslararası bir ulaşmayı hedefleyen sporcular, faaliyetlerinin gerçekleştiği yerler değerli bir adım niteliği taşıyor. etkinliğe ev sahipliği yaptı. dağcılık topluluğu temsilcileri ve değil, aynı zamanda büyük bir Öte yandan ülkemizde dağcılar, Nepal merkezli sivil toplum çevre savunucuları da yer aldı. sorumlulukla korunması gereken turizm acentaları ve rehberlerin kuruluşu Everest Alliance Nepal Etkinlik kapsamında yapılan hassas ekosistemlerdir. Bugün yoğun ilgi gösterdiği Ağrı Dağı, temsilcilerinin Türkiye ziyareti konuşmalarda, dünyada yoğun burada, Himalayalar’da güvenli Kaçkar Dağları ve Aladağlar gibi kapsamında düzenlenen “Meet dağcılık faaliyetlerinin yapıldığı ve sorumlu tırmanışı teşvik önemli dağlık alanlarımızda and Greet” buluşması, 9 Mart dağlık coğrafyaların korunması ve etmek, dağ güvenliği ve ekoturizm da dağ ekosistemlerinin 2026’da İstanbul Bilgi Üniversitesi sürdürülebilirliğinin sağlanmasına konularında farkındalık yaratmak korunmaya ihtiyaç duyduğuna santralistanbul Kampüsü Enerji yönelik farkındalığın artırılmasının amacıyla bir araya geldik. Yeni dikkat çekerek bu bölgelerde Müzesi Kontrol Odası’nda yapıldı. önemine dikkat çekildi. nesil dağcılara ilham verecek sürdürülebilir dağcılık ve doğa Buluşma, Türkiye’de Himalaya AKUT Vakfı Yönetim Kurulu bir paylaşım ve öğrenme ortamı koruma konularında farkındalığı dağcılığının öncü ismi AKUT Vakfı Başkanı Ali Nasuh Mahruki, oluşturmayı çok önemsiyoruz. artıracak çalışmalar yürütmeyi Yönetim Kurulu Başkanı Ali Nasuh etkinliğe ilişkin değerlendirmesinde Türkiye’deki bu buluşma da doğaya hedefliyoruz.” D N İ Ğ İ L K İ Ş İ Ğ E D M İ L K İ ayca.cyln@gmail.com ler