Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 16 MART 2026 PAZARTESİ 2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER Güney Kore’den de bölgeye donanma gücü göndermeleri çağrısında bulundu. Hürmüz Boğazı ve Tam da bu hafta beklenen Japonya başbakanının Beyaz Saray ziyareti öncesinde... İran’a perde arkasında asıl olarak istihbarat desteği verdiği iddia edilen Çin ise her zamanki gibi temkinli diplomatik süregelen emperyalizm dili sürdürüyor. İşin ilginci ABD ile Bombayı ‘eğlence’ Çin arasında tarife artışları üzerinden yaşanan ticaret gerilimine yönelik SALIH ÖZBARAN görmek! müzakerelerin yeni turuna da başlandı. EMEKLI TARIH PROFESÖRÜ eşitli bölgelerde kontrollü çatışma Tarafların önceki gün Paris’te bir araya ve sınırlı savaşlar dönemi mi, yoksa geldikleri belirtildi. Üstüne üstlük bu ay azıya başlarken trajik iki Ç üçüncü dünya savaşı için o kâbus sonu Trump’ın Çin ziyareti ve Şi ile bir anımsatma yapalım. Yeni kapı aralandı mı? Tartışmalar sürüyor... araya gelmesi de bekleniyor. YDünya haritası ve Denizci- Yanıt ne yazık ki kontrolsüz liderler Savaşın daha da yayılma riski hâlâ lik Kitabı (Kitab-ı Bahriye) ile ev- döneminde olunduğu gibi anlık, belirsiz. güçlü. Türkiye’nin çatışmanın içine Eldeki en gerçek, acı veri ise bu ateş çekilme yönündeki tüm girişimlere karşı rensel üne sahip olan bilgin ve de- hattında sivillerin arada sıkışıp kalışı, uyanık olması gerekiyor. Çünkü ateş nizci Piri Reis, 1552 yılının ni- krizlerle boğulan, zaten zorlu olan yaşam hattının yayılıp kontrolsüzleşmesiyle san ayında, 80 yaşındayken 25 mücadelelerinin daha da çetinleşmesi. birlikte bölgede emperyalist çıkar kadırga, dört kalyon ve 860 sa- İsrail ile ABD, İran’ı yoğun ateş odaklarının kaos senaryolarını harlamaları vaşçı ile Kızıldeniz’in Süveyş altına alırken Lübnan’a yönelik ağır şaşırtıcı olmaz. Ortadoğu, Körfez hattı Tersanesi’nden denize açılmıştı. bombardımanlarında da can kaybı artıyor. kendi coğrafyasından binlerce kilometre 16.yüzyılda Hint Okyanusu Önce Maskat’ı kuşatmış, yağmalat- Netanyahu yönetiminin hedefi Lübnan’ın uzakta olan güçlerin oyun sahası haline zı kütüphânelerinde bulunan kay- yapma gereği duymuştu. güneyinde giriştiği işgali genişleterek getirilirken Türkiye’nin dış politikası, sınır mış ve 19 Eylül’de Portekiz’in elin- Hizbullah’ın etkin olduğu bölgeleri yerle güvenliği çelik gibi güçlü olmak zorunda. naklara ulaşma şansını yakalamış- Tarihçi dünyasının dev temsil- deki Hürmüz’e varmış, kalesini bir etmek gibi görünüyor. BM raporuna tım. Bir yandan Basra Körfezi ve cilerinden sayılan Fernand Brau- bombalatmıştı. Ancak Hint Okya- göre, savaş nedeniyle İran’da şu ana Borçlular kervanı Kızıldeniz yoluyla Akdeniz’e açı- del, “Ortada olan şudur ki Akde- nusu çerçevesinde emperyalist dü- kadar yaklaşık 3.2 milyon kişi “geçici” Bölge ateş çemberi, bu doğru. Savaşın lan, öte yandan Güney Afrika’nın niz karabiber ticaretinin büyük bir zenini yerleştirmeye çalışan Porte- olarak yerinden edildi. Lübnan’da ise küresel dalgaları ülkemizdeki ekonomik Ümit Burnu’ndan dolaşarak aşılan kısmını, aslan payını tekeline al- kiz Deniz İmparatorluğu’nun güç- yaklaşık 700 bin kişi evlerini terk etmek krizi derinleştiriyor. Ama gerçekçi olalım, ticaret yollarında ödenen bedelle- mıştı. ‘Levant’ (Doğu Akdeniz) ile lü bir donanmasının yaklaşmasıy- zorunda kaldı. Geçen hafta bir BM yetkilisi bu dalga bizi şimdi bulmadı. Ekonomik ri, diplomatik çabaları ayrıntılarıy- olan ticaret Basra Körfezi’nden ve evlerinden olanların sayısının sadece bir la -başka nedenler bir yana- kuşat- krizin ağırlığı çoktandır yurttaşın belini günde 100 binden fazla arttığını vurguladı. Kızıldeniz’den gelen sayısız ker- bükmüş halde. O nedenle emeklinin, la öğrenme peşindeydim. Ancak mayı kaldırmıştı. Başarısızlığı(!) ve İnsani krizin nitelik ve nicelik ağırlığı emekçinin gelirindeki erimeyi, şimdiki tablo andığım çekişmelerden 500 küsur vanlarla gelişiyordu” diye yazmış- Osmanlı siyasetindeki “kıskanç- konusunda Washington liderliğinin üzerinden savaşa faturalandırmaya yönelik yıl sonra “Ortadoğu” toprak ve de- tı başyapıtı Akdeniz Dünyası kita- lık”, hükmünü gecikmeden icra et- ne anladığı konusu ise içi ürperten iktidar söylemlerinin inandırıcılığı pek yok. nizlerinin üstüne yağacak füzele- bında. Halil İnalcık da okyanusta- tirmişti: Piri Reis ilerlemiş yaşına tuhaflıklarla dolu. Buna son örneklerden İPA’nın geçen hafta yayımlanan raporuna ri nasıl hayal edebilirdim? Sultan ki Osmanlı ortaklığına ilişkin şu ve bilginliğine bakılmaksızın pa- biri, Hark Adası’na yaptığı saldırının göre, İstanbulluların yüzde 50.5’i kredi kartı ve kralların hazinelerini dolduran yorumu yapmıştı iki ciltlik devasa dişahın fermanına kurban gitmiş, adanın büyük bir kısmını “tamamen yerle borcunun tamamını ödeyemiyor. Türkiye bir ettiğini” söyleyen Trump’ın, burayı ve başta baharat olmak üzere Hin- eseri “Osmanlı İmparatorluğu’nun idam edilmişti. Bankalar Birliği Risk Merkezi’ne göre de “sırf eğlence olsun” diye birkaç kez daha Ocak 2026 itibarıyla bireysel kredi kullanan distan ve Uzak Doğu’dan akıp ge- Ekonomik ve Sosyal Tarihi”nde: Başka ünlü bir denizci ve bil- vurabileceklerini belirtmesi oldu! Gerçi kişi sayısı önceki aya kıyasla 206 bin, Ocak len çeşitli ürünleri taşıyan gemile- “İmparatorluğun görkemi, emper- gin Seydi Ali Reis... Seydî Ali Re- bu farklı “eğlence” anlayışının ipuçlarını 2025’e göre ise 1 milyon 966 bin artışla rin yerini zamanla petrol tankerle- yal girişimi canlı tutan (okyanusa is okyanusta, Umman kıyılarında dehşet hikâyelerinin merkezindeki 43 milyon 848 bine çıktı. Özetle borçlular rinin, boru hatlarının alacağını ne- açılan) gümrüklerdeki transit ti- 1554 yılında kapıştığı ve Mirat’l- “Epistein adası”nda ve Gazze kıyımında kervanı giderek büyüyor. reden kestirebilirdim? caret üstünden yapılan vergileme- Memalik adlı eserinde “Öyle bir da görmüştük... ye bağlı altın ve gümüş birikimine mertebe top ve tüfenk cengi ol- Tutuksuz yargılama Hıristiyanlığı ve baharatı dayandırmıştı”. Pekin temkinli du ki vasf olunamaz” diye tanım- Siyaset derseniz geçen hafta Silivri’de bulmaya gelenler ABD’nin küresel enerji piyasasının can tarihi nitelikteki, İmamoğlu merkezli İBB Portekiz’in ünlü tarihçisi ladığı savaşlar sonunda elinde ka- damarı güzergâhlarından Hürmüz Boğazı davasının görülmesine yoğun tartışmalar Magalhães Godinho ise, yapılan lan gemileriyle Hindistan’ın Güce- Cenovalı denizci Kristof üzerinden yaşanan gerilimi Asya-Pasifik eşliğinde başlandı. Adil, şeffaf ve tutuksuz savaşların tarihsel adını koymuş- rat Sultanlığı’na sığınmak zorunda Kolomb’un, adı sonradan konu- mücadelesine yansıtma çabası da gözden yargılama hakkı çağrılarını vurgulamak tu Keşifler ve Dünya Ekonomisi’ni kalmıştı. lan Amerika’nın yolunu tuttuğu kaçırılmamalı. Tahran’ın “Bana saldıranları önemli. Başta ciddi sağlık sorunlarıyla 1492’den altı yıl sonra, Portekizli işlediği ayrıntılı çalışmasında: buradan geçirmem” restine karşı ABD, boğuşanlar olmak üzere tutuksuz Ünlü tarihçilerin denizciler Lizbon’dan yola çıkmış, “Baharat (karabiber, zencefil, tar- geçen hafta aralarında Avrupa ülkelerinin yargılanma kararı çıksa, ailelerle bayram düşündürdükleri 1498 yılında iki filo ile Hindistan’ın çın vb. S.Ö.) emperyalizmi dönemi yanı sıra Çin’le mücadeledeki Japonya ve sevinci yaşansa güzel olmaz mı... Kaliküt limanına ulaşmıştı. Admi- başlamıştı.” Günümüzden yıllar önce, 1962- rante Vasco de Gama’nın tayfasın- 63 öğretim döneminde, İstanbul Önümüzdeki gerçek dan birine, oraya neden geldikleri Üniversitesi Tarih Bölümü’nde politik ve ahlaki sorun sorulduğunda, “Hristiyanlığı ve ba- (aynı zamanda Cumhuriyetin bah- haratı bulmaya geldik” yanıtı veril- Sonuçta, Emmanuel şettiği parasız/yatılı kaldığım Ça- mişti kendilerine. Bu yanıt her şe- Wallerstein’in 1988 yılında yaptı- pa Yüksek Öğretmen Okulu’nda) yi anlatıyordu. Sömürgeciliğin As- ğı, “Yalnızca bugün kavrayabiliyo- “Basra Körfezi’nde 16. yüzyılda ya’daki işaret fişeği atılmıştı İberik ruz ki bütün bu avantajlar denk- Osmanlılar” üstüne mezuniyet te- Yarımadası’ndan gelenlerce; bilim- lemin yalnızca bir yanında yer al- zi hazırlamıştım. Öneri, yakın il- deki üstünlükleriyle ama Haçlı ru- maktadır. Keşfedilen birey ya da gi ve teşvik gördüğüm, sonraki yıl- huyla ve çıkar emelleriyle sıradaki halkın bu deneyimi, pasif belki de larda yardımseverliğine, dostluğu- Hollanda ve Britanya sömürgecili- na, arkadaşlığına mazhar olduğum olumsuz biçimde nitelendirilebilir. ve Osmanlı İmparatorluğu’nun gü- ğine yol gösterircesine... (...) Bizim tuhaf ve hiç de eşitlikçi ney denizlerine açılımının öncü Okyanusun stratejik yerleri iş- olmayan modern dünyamız, bu ka- çalışmalarını (arşiv kaynakları- gal edilmiş, Hürmüz ve Kızıldeniz pitalist dünya ekonomisi, ya daha nı eşeleyerek) yapan öğretim üye- boğazlarını kontrol eden coğrafya- eşitlikçi/demokratik tarihi sistemle si hocam Cengiz Orhonlu tarafın- ya egemen olmaya girişilmişti. Os- ya da bir o kadar eşitlikçi/demok- dan gelmişti. manlı İmparatorluğu da yarışa ka- ratik olmayan bir sistemle yer de- Sonraki yıllarda, doktora ve do- tılmıştı; 1517 yılında Mısır’ın Sü- ğiştirebilir; bunun adı henüz bel- çentlik tezlerimle aynı yüzyılın veyş Limanı’nda kurduğu üsle ok- li değil. Şüphesiz önümüzde duran Hint Okyanusu ve çevresindeki ya- yanusa açılan deniz yollarının de- gerçek politik ve ahlaki sorun bu” pılanmalarını, Osmanlı ve Portekiz netimi peşindeydi Osmanlı. Ame- uyarısıyla günümüze ışık tutmuş- İmparatorluklarının hangi neden- rikalı tarihçi A. C. Hess’in 1973 yı- tu. Geçmiş yüzyılların dünyamıza lerle çatıştıklarını İstanbul, Lizbon, lında yazdığı bir makalede 16. yüz- bıraktığı sorunlar üstüne düşünme- Simancas ve Londra arşiv ve ba- yıl için bir “dünya savaşı” tanımı yi de okuyucuya bırakalım... Memura da ‘eşel mobil’ uygulanmalı GÜVEN NAZMI DEMIRALP nedeniyle akaryakıt fiyatlarının her günlük-haftalık-aylık değiştiği halükârda yüksek seyredeceğini durumda, enflasyonun sabit TAPU ÇEVRE YOL-IŞ SENDIKASI GENEL öngörmekteler. Bu durumun gelirlilerin alım gücünü azaltıcı etkisi, BAŞKANI enflasyonu artış yönünde tetikleyeceği altı ay boyunca etkin durumdadır; aşikârdır. altı ay boyunca yaşanan enflasyon, ilindiği üzere, İran-ABD-İsrail Zaten alımgücü noktasında çok zor memur ve emeklinin gelirini sürekli durumda olan memur ve emekli, daha törpülemektedir. BSavaşı nedeniyle petrol fiyatları da mağdur olacaktır. Oysa eşel mobil benzeri bir hızlı bir yükseliş göstermiş, bu da sistemle, her ayın üçünde açıklanan ister istemez akaryakıt pompa Gelir sürekli törpüleniyor enflasyon rakamı uyarınca o ayın fiyatları üzerinde bir artış baskısı oluşturmuştur. Enflasyona olumsuz Bu noktada bizim talebimiz, memur ve emekli maaşları oransal etki yapacağı gerekçesi ile hükümet, akaryakıta uygulanan* eşel mobil olarak artırılabilir. Hükümet acilen petrol fiyat artışlarından kaynaklı (hareketli ölçek) sisteminin, memur ve bunu değerlendirmeye almalıdır. Aksi zamların yüzde 75’ini akaryakıt emekli maaşlarına da uygulanmasıdır. takdirde, memur ve emekliyi daha da pompa fiyatına dahil verginin oranını Halihazırdaki uygulamada, enflasyon zor günler bekleyecektir. düşürerek karşılamaktadır. rakamlarının gerçekliğine dair *Türkiye’de 2018 Mayıs ayında Savaşın ve dolayısıyla akaryakıttaki olan şüpheler bir yana; memur ve yürürlüğe giren eşel mobil sistemi, bu fiyat artış dizisinin ne kadar emeklinin maaş artışı, “gerçekleşen döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki süreceği belirli olmamakla birlikte, altı aylık dönemin enflasyonunu takip artışların akaryakıt fiyatlarına konunun uzmanları, tesislerdeki etmek” şeklinde uygulanmaktadır. yansımasını sınırlayan bir sistem ve tedarik zincirindeki aksamalar Başka bir deyişle, enflasyonun olarak uygulandı. yoruz. 13,5x21 / Anı / 272 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 160 sayfa 12,5x19,5 / Şr / 560 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 764 sayfa 13,5x21 / Deneme / 221 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 256 sayfa