17 Kasım 2026 Salı Türkçe Subscribe Login

Catalog

Months
Days
Pages
10 KASIM 2026 SALI İNCELEME 7 Atatürk-İnönü: Son dönem mektupları velinimetim” diye başlıyor Dolmabahçe’de hasta yatan Atatürk’ün, ve şöyle devam ediyor: Ankara’da evinde hasta yatan İnönü’ye “Muhterem Celal Bayar ulaştırılmak üzere, Genel Sekreter Hasan bana selamlarınızı getirdi. Rıza Soyak’a verdiği 25 Temmuz 1938 günlü Çok sevindim. Bir soğuk talimat notu. algınlığından yatakta ızdırap çekerken sizden lütufkâr ve şefkatli bir haber bana ihya edici (hayat veren) bir ilaç gibi geldi. tatürk-İnönü arasında Yüreğimin ta içinde 1916 yılında başlayan bütün muhabbet hislerim A cephe arkadaşlığı Milli sızladı. Bütün ömrümün Mücadele’de daha da güçlenerek en aziz hatıralarını teşkil sonrasında yakın kader birliğine eden hadiseler hafızamda ulaşmıştır. canlandı. Çanakkale’deki başarısı Aziz varlığınız nedeniyle 35 yaşında general düşüncelerimin âlicenap olan Mustafa Kemal, 1916 yılı timsalidir (sevecen mart ayında Diyarbakır Silvan’da simgesidir). Sizin bir an kolordu komutanlığına tayin edildi. evvel afiyet bulmanız Bir süre sonra Diyarbakır’daki 2. (iyileşmeniz) yegâne ve Ordu Komutanlığı’na getirildi. Bu en samimi dileğimdir. ordunun kurmay başkanı Albay Sizi kudret ve sıhhatle ve İsmet Bey’di. İnönü daha sonra şan şerefle aramızda ve kolordu komutanı olarak Mustafa başımızda görmek ümidim Kemal’in emrinde çalıştı. her zamandan ziyade Savaş meydanında ast- sağlamdır. Can verici üst ilişkisi içinde bu görevler arkadaşım ve kardaşımsın” diye yüzünüzden, doymadan Bu notun tarihi 25 Temmuz 1938’dir. İnönü’nün el yazısıyla Ekim 1918’e kadar iki yıla yakın yazarak eski bağlılığın sürdüğünü binlerce öperim sevgili 12-13 gündür Atatürk vücut ateşinin otuz sürmüştür. Atatürk’e mektubu belirtmişti. (2) Atatürk, büyük Atatürk, dokuz olduğunu belirtiyor. Savarona Bir üst komutan olarak Başbakanlıktan izinli olarak velinimetim Atatürk! Tazim yatında Marmara ve Karadeniz’de gezinti Atatürk’ün 1917’de İnönü’ye ayrılan İnönü, Atatürk tarafından yapılıyor... Koltuk içinde Dolmabahçe ile (saygıyla).” (5) verdiği sicil önemlidir: İzmir’de yapılan askeri manevra İnönü, 23 Temmuz 1938 Sarayı’na gelindiği ve vücut derecesinin “Orduda ve memlekette tatbikatına çağrıldı. Ayrıca tarihli mektubunu şöyle 37 olduğu belirtiliyor. üstleneceği önemli vatan Nazilli Bez Fabrikası’nın açılışına bitiriyordu: “Derin tazimle görevlerinde ve hizmetlerinde da davet edildi. Zaten Nazilli ve dayanılmaz bir özleyişle 25.7.1938 Dolmabahçe kendisinden büyük hizmetler Fabrikası’nı başbakanlığı ellerinizden öperim, beklenir.” Cümlesini taşıyordu. Saat: 17.00 süresinde İnönü gerçekleştirmişti. velinimetim.” Bu sicil Mustafa Kemal’in, Önce kendi durumunu anlatıyor: “Esas (9 Ekim 1937) Albay İsmet Bey’i beğenip hastalık tekrar yürümeye başlamıştır. Bin canım olsa bini takdir ettiğinin ve ona ileride 12-13 gündür ateş otuz dokuza çıktıktan Hizmetler takdir önemli görevler vermekten de sana feda olsun sonra Marmara ve Karadeniz’de çekinmeyeceğinin ilk işaretidir. edilecektir seyahatten sonra dün kavga gürültü İnönü, 10 Kasım’dan İzinli olan İnönü, 25 Ekim koltukla saraya naklettik. ” “12” gün önce Atatürk’e bir Milli Meclis’in 1937’de başbakanlıktan istifa Bu notun ikinci paragrafı İnönü ile mektup daha göndermişti. etti. Aynı zamanda yüklenmiş ilgilidir. Aynen şöyle: “Bugün kendime 28 Ekim 1938 günlü bu Genelkurmay başkanı olduğu CHP Genel Başkan gelince Lozan günü idi; kendisini mektup da duygu yüklü idi. 23 Nisan 1920’de Gazi Meclis Vekilliği’nden de ayrıldı. Atatürk, (İnönü’yü) büyük takdirle, muhabbetle “Benim hastalık açılınca Mustafa Kemal, Meclis aynı gün (25 Ekim) verdiği düşünüyorum. Tebrik ederim. O da ben safahatı ile yakından tarafından seçilecek olan resmi yanıtta, istifasının kabul de rahatsız, fena günler geçiriyoruz. meşgul olmuşsunuz, Genelkurmay Başkanlığı’na Albay edildiğini bildirirken “devrim”in O günü hatırlıyorum. Mukabeleye Cumhuriyetimizin, İsmet Bey’i aday göstermiş ve başlangıcından bugüne yaptığı kalkışmasın, yorulmasın Vedit (Uzgören) ailelerimizin ve naçiz seçtirmiştir. tarihi hizmetleri Türk ulusunun arzetsin.” şahıslarımızın sıhhatlerini Daha sonra boşalan Batı daima takdir ve şükranla Not: Mukabeleye kalkmasının anlamı: şefkatli yüreğinize kaygu Cephesi Komutanlığı’na İnönü’yü Hastalığım nedeniyle beni görmek için anacağını belirtti. edindiniz. Emin olunuz getirmiştir. İnönü, Lozan Barış Atatürk bu mektupta şunları da harekete geçmesin. ki cemiyet, aile ve şahıs Konferansı için oluşan delegeler yazdı: Kaynak: İnönü Vakfı, Belge No: 00754 olarak sizin huzur ve kurulu başkanlığına, 29 Ekim “Şimdiye kadar olduğu gibi memnuniyetiniz bizim tek 1923’te Cumhuriyet ilan edilince bundan sonra da en büyük ve ve en kıymetli emelimizdir. Cumhuriyetin ilk başbakanlığına önemli hizmetlere olan yüksek Güzel Atatürk, sevgilim getirilmiştir. topluma uygulayan başbakandır. liyakatinizin takdirkârı olduğumu Atatürk! Bin canım olsa bini de sana İnönü Cumhuriyetin ilanından Devletin ve toplumun korkulu birçok burada da tekrar etmekten haz feda olsun. Ellerinden, yüzünden, sonra ilk başbakandır. Fethi sarsıntılardan ihtiyatla geçirilmesini duyarım.” (3) gözünden binlerce öperim, Okyar’ın 103 günlük başbakanlığı sağlayan kişidir. Atatürk bu resmi yanıtta velinimetim Atatürk!” (6) dışında bu görev 14 yıl 8 ay 13 Kemal Tahir’in bir yazısında İnönü’nün en önemli hizmetlerdeki Bu mektup, “Bin canım olsa bini gün sürmüştür. dediği gibi “Mustafa Kemal, devleti “yüksek yeteneğinin takdirkârı” de sana feda olsun... Velinimetim Bu süre içinde Cumhurbaşkanı kuran devrimcidir, önderdir. İsmet olduğunu belirtiyordu. Atatürk” cümlesiyle bitiyordu. Atatürk ile Başbakan İnönü Paşa da Atatürk’e içten bağlı ciddi arasında yıllar süren uyumlu ve büyük bir devlet adamıdır.” (7) Değerlendirme bir çalışma düzeni sağlanmıştı. İnönü’nün Karşımızda birinci adam, ikinci Falih Rıfkı Atay, Çankaya Atatürk-İnönü arasındaki ilişki hastalanması ve adam yoktur. Ayrı görevler yapan iki son derece güçlüdür. Birbirini adını taşıyan ünlü kitabında birinci adam vardır. Atatürk’ün mektubu Atatürk’ün yakınlarına “Çocuklar, seven, anlayan, Milli Mücadele’de gözlerinden öperim.” (4) Çankaya’da rahat ediyorsam Atatürk, Dolmabahçe’de omuz omuza savaşan iki Kuvayı Kaynakçalar: İsmet sayesindedir” dediğini kalırken İnönü’nün 1937 yılı Milliyeciden söz ediyoruz. Lozan Antlaşması’nın (1) Falih Rıfkı Atay, Çankaya, Bateş, sonlarında hastalandığını yazmıştır. (1) Sağcı yazarlar ölümünden s.400. yıldönümü Bu yakın çalışma düzeni haber alınca onu ziyaret etmeyi önce Atatürk ile İnönü’nün (2) Şerafettin Turan, İsmet İnönü: Lozan Antlaşması’nın 15. kesintisiz 1937 yılına kadar düşündü. Ancak kendisi de dargın olduğunu, birbirleriyle Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği, Kültür yıldönümü olan 24 Temmuz sürdü. 1937 yılına gelince Gazi hastaydı. konuşmadıklarını yazarlar. Bakanlığı Yayınları, 2000, s.121. 1938’de Atatürk Dolmabahçe’den 1938 yılı başında onun yeni Çiftliği, Hatay, Nyon Konferansı, Yukarıdaki mektuplar Atatürk’le (3) Mektup, İnönü Vakfı Arşivi, Belge İnönü’ye telgraf göndererek İngilizlerin Dizbağı Nişanı yılını kutlamayı ihmal etmemişti. İnönü’nün dargın olmadıklarını No: 2209. konularında aralarında çelişkiler “Sevgili dostum, kardeşim, aziz tebriklerini ve iyi dileklerini iletti. tartışmasız olarak ortaya (4) Gülsün Bilgehan, Mevhibe, Bilgi evladım!” diye başlayan mektupta, Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Genel koymaktadır. çıktı. Yayınevi, 1994, C.1. s.260; Milliyet, 24 Atatürk ile anlaşan İnönü 20 İnönü’nün rahatsızlığının önemli Sekreteri Hasan Rıza Soyak’a Atatürk’le İnönü karşılaştırılırken Ocak 1990. Eylül 1937’de 1.5 aylık izin aldı. olmadığını öğrenince teselli birinci ve ikinci adam kendi el yazısıyla yazdığı not (5) Şerafettin Turan, İsmet İnönü: Ertesi günü (21 Eylül 1937) bulduğunu belirterek şöyle devam değerlendirmesi yapılır. Aslında, çerçeveli olarak yan tarafta Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği, age. s.125- İstanbul’da Türk Tarih Kurumu etmişti: bu ikili birbirlerini tamamlayan iki verilmiştir. 126; Taha Akyol, Atatürk ve İnönü, Kurultayı’nı birlikte izlediler. “Artık iyisin! Yakın aldığım Kuvayı Milliyecidir. Hürriyet, 6 Aralık 2011. Kurultay devam ederken İnönü, haberler bunu doğrulamaktadır. Mustafa Kemal ülkeyi karanlıktan (6) Mektup, İnönü Vakfı Arşivi, Belge İnönü’nün 5 Ekim 1938 Atatürk’ün kendisi hakkındaki Tekrar yeni senenin, senin, çıkaran ve başarıya götüren No: 1417. tarihli mektubu (7) Ahmet Oktay (derleyen), 75 Yılın düşüncesini öğrenebilmek için bir benim ve bütün Türk ulusunun önderdir. İnönü’nün Atatürk’ün ölümünden İçinden - 22 Yazardan Seçmeler - Kemal kâğıda “... Demek bana çok dargın huzur, sükûn ve parlaklıkla İsmet İnönü, önderin yanında 36 gün önce, 5 Ekim 1938’de Tahir, “Anadolu Savaşı”, Cumhuriyet, değilsin?” diye yazıp ona uzattı. karşılanacağının müjdecisi gibi liderine bağlı, Aydınlanma 1998, s.100-104. Atatürk’e yazdığı mektup: Atatürk de buna karşılık “Hayır, görüyorum... Derin muhabbetle, devrimlerine içtenlikle inanmış ve bu her şeyi unuttum; bildiğin gibi sarsılmaz kardeşlik hisleriyle “Sevgili Atatürk, sevgili devrimleri ortaçağ içinde bulunan NOT: Parantez içleri bana aittir.
Subscribe Login
Home Subscription Packages Publications Help Contact Türkçe
x
Find from the following publications
Select all
|
Clear all
Find articles published in the following date range
Find articles containing words via the following methods
and and
and and
Clear