Catalog
Publication
- Anneler Günü
- Atatürk Kitapları
- Babalar Günü
- Bilgisayar
- Bilim Teknik
- Cumhuriyet
- Cumhuriyet 19 Mayıs
- Cumhuriyet 23 Nisan
- Cumhuriyet Akademi
- Cumhuriyet Akdeniz
- Cumhuriyet Alışveriş
- Cumhuriyet Almanya
- Cumhuriyet Anadolu
- Cumhuriyet Ankara
- Cumhuriyet Büyük Taaruz
- Cumhuriyet Cumartesi
- Cumhuriyet Çevre
- Cumhuriyet Ege
- Cumhuriyet Eğitim
- Cumhuriyet Emlak
- Cumhuriyet Enerji
- Cumhuriyet Festival
- Cumhuriyet Gezi
- Cumhuriyet Gurme
- Cumhuriyet Haftasonu
- Cumhuriyet İzmir
- Cumhuriyet Le Monde Diplomatique
- Cumhuriyet Marmara
- Cumhuriyet Okulöncesi alışveriş
- Cumhuriyet Oto
- Cumhuriyet Özel Ekler
- Cumhuriyet Pazar
- Cumhuriyet Sağlıklı Beslenme
- Cumhuriyet Sokak
- Cumhuriyet Spor
- Cumhuriyet Strateji
- Cumhuriyet Tarım
- Cumhuriyet Yılbaşı
- Çerçeve Eki
- Çocuk Kitap
- Dergi Eki
- Ekonomi Eki
- Eskişehir
- Evleniyoruz
- Güney Dogu
- Kitap Eki
- Özel Ekler
- Özel Okullar
- Sevgililer Günü
- Siyaset Eki
- Sürdürülebilir yaşam
- Turizm Eki
- Yerel Yönetimler
Years
- 2026
- 2025
- 2024
- 2023
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
- 2015
- 2014
- 2013
- 2012
- 2011
- 2010
- 2009
- 2008
- 2007
- 2006
- 2005
- 2004
- 2003
- 2002
- 2001
- 2000
- 1999
- 1998
- 1997
- 1996
- 1995
- 1994
- 1993
- 1992
- 1991
- 1990
- 1989
- 1988
- 1987
- 1986
- 1985
- 1984
- 1983
- 1982
- 1981
- 1980
- 1979
- 1978
- 1977
- 1976
- 1975
- 1974
- 1973
- 1972
- 1971
- 1970
- 1969
- 1968
- 1967
- 1966
- 1965
- 1964
- 1963
- 1962
- 1961
- 1960
- 1959
- 1958
- 1957
- 1956
- 1955
- 1954
- 1953
- 1952
- 1951
- 1950
- 1949
- 1948
- 1947
- 1946
- 1945
- 1944
- 1943
- 1942
- 1941
- 1940
- 1939
- 1938
- 1937
- 1936
- 1935
- 1934
- 1933
- 1932
- 1931
- 1930
Our Subscribers Can Login And Read Original Page
I Want To Register And Read The Whole Archive
I Want To Buy The Page
10 KASIM 2026 SALI
İNCELEME 7
Atatürk-İnönü:
Son dönem mektupları
velinimetim” diye başlıyor
Dolmabahçe’de hasta yatan Atatürk’ün,
ve şöyle devam ediyor:
Ankara’da evinde hasta yatan İnönü’ye
“Muhterem Celal Bayar
ulaştırılmak üzere, Genel Sekreter Hasan
bana selamlarınızı getirdi.
Rıza Soyak’a verdiği 25 Temmuz 1938 günlü
Çok sevindim. Bir soğuk
talimat notu.
algınlığından yatakta ızdırap
çekerken sizden lütufkâr ve
şefkatli bir haber bana ihya
edici (hayat veren) bir ilaç
gibi geldi.
tatürk-İnönü arasında
Yüreğimin ta içinde
1916 yılında başlayan
bütün muhabbet hislerim
A cephe arkadaşlığı Milli
sızladı. Bütün ömrümün
Mücadele’de daha da güçlenerek
en aziz hatıralarını teşkil
sonrasında yakın kader birliğine
eden hadiseler hafızamda
ulaşmıştır.
canlandı.
Çanakkale’deki başarısı
Aziz varlığınız
nedeniyle 35 yaşında general
düşüncelerimin âlicenap
olan Mustafa Kemal, 1916 yılı
timsalidir (sevecen
mart ayında Diyarbakır Silvan’da
simgesidir). Sizin bir an
kolordu komutanlığına tayin edildi.
evvel afiyet bulmanız
Bir süre sonra Diyarbakır’daki 2.
(iyileşmeniz) yegâne ve
Ordu Komutanlığı’na getirildi. Bu
en samimi dileğimdir.
ordunun kurmay başkanı Albay
Sizi kudret ve sıhhatle ve
İsmet Bey’di. İnönü daha sonra
şan şerefle aramızda ve
kolordu komutanı olarak Mustafa
başımızda görmek ümidim
Kemal’in emrinde çalıştı.
her zamandan ziyade
Savaş meydanında ast-
sağlamdır. Can verici
üst ilişkisi içinde bu görevler
arkadaşım ve kardaşımsın” diye
yüzünüzden, doymadan
Bu notun tarihi 25 Temmuz 1938’dir.
İnönü’nün el yazısıyla
Ekim 1918’e kadar iki yıla yakın
yazarak eski bağlılığın sürdüğünü
binlerce öperim sevgili 12-13 gündür Atatürk vücut ateşinin otuz
sürmüştür. Atatürk’e mektubu
belirtmişti. (2)
Atatürk, büyük Atatürk, dokuz olduğunu belirtiyor. Savarona
Bir üst komutan olarak
Başbakanlıktan izinli olarak
velinimetim Atatürk! Tazim yatında Marmara ve Karadeniz’de gezinti
Atatürk’ün 1917’de İnönü’ye
ayrılan İnönü, Atatürk tarafından
yapılıyor... Koltuk içinde Dolmabahçe
ile (saygıyla).” (5)
verdiği sicil önemlidir:
İzmir’de yapılan askeri manevra
İnönü, 23 Temmuz 1938 Sarayı’na gelindiği ve vücut derecesinin
“Orduda ve memlekette
tatbikatına çağrıldı. Ayrıca
tarihli mektubunu şöyle 37 olduğu belirtiliyor.
üstleneceği önemli vatan
Nazilli Bez Fabrikası’nın açılışına
bitiriyordu: “Derin tazimle
görevlerinde ve hizmetlerinde
da davet edildi. Zaten Nazilli
ve dayanılmaz bir özleyişle 25.7.1938 Dolmabahçe
kendisinden büyük hizmetler
Fabrikası’nı başbakanlığı
ellerinizden öperim,
beklenir.” Cümlesini taşıyordu.
Saat: 17.00
süresinde İnönü gerçekleştirmişti.
velinimetim.”
Bu sicil Mustafa Kemal’in,
Önce kendi durumunu anlatıyor: “Esas
(9 Ekim 1937)
Albay İsmet Bey’i beğenip
hastalık tekrar yürümeye başlamıştır.
Bin canım olsa bini
takdir ettiğinin ve ona ileride
12-13 gündür ateş otuz dokuza çıktıktan
Hizmetler takdir
önemli görevler vermekten
de sana feda olsun
sonra Marmara ve Karadeniz’de
çekinmeyeceğinin ilk işaretidir. edilecektir
seyahatten sonra dün kavga gürültü
İnönü, 10 Kasım’dan
İzinli olan İnönü, 25 Ekim
koltukla saraya naklettik. ”
“12” gün önce Atatürk’e bir
Milli Meclis’in
1937’de başbakanlıktan istifa Bu notun ikinci paragrafı İnönü ile
mektup daha göndermişti.
etti. Aynı zamanda yüklenmiş
ilgilidir. Aynen şöyle: “Bugün kendime
28 Ekim 1938 günlü bu
Genelkurmay başkanı
olduğu CHP Genel Başkan
gelince Lozan günü idi; kendisini
mektup da duygu yüklü idi.
23 Nisan 1920’de Gazi Meclis
Vekilliği’nden de ayrıldı. Atatürk,
(İnönü’yü) büyük takdirle, muhabbetle
“Benim hastalık
açılınca Mustafa Kemal, Meclis
aynı gün (25 Ekim) verdiği düşünüyorum. Tebrik ederim. O da ben
safahatı ile yakından
tarafından seçilecek olan
resmi yanıtta, istifasının kabul de rahatsız, fena günler geçiriyoruz.
meşgul olmuşsunuz,
Genelkurmay Başkanlığı’na Albay
edildiğini bildirirken “devrim”in
O günü hatırlıyorum. Mukabeleye
Cumhuriyetimizin,
İsmet Bey’i aday göstermiş ve
başlangıcından bugüne yaptığı kalkışmasın, yorulmasın Vedit (Uzgören)
ailelerimizin ve naçiz
seçtirmiştir.
tarihi hizmetleri Türk ulusunun arzetsin.”
şahıslarımızın sıhhatlerini
Daha sonra boşalan Batı
daima takdir ve şükranla Not: Mukabeleye kalkmasının anlamı:
şefkatli yüreğinize kaygu
Cephesi Komutanlığı’na İnönü’yü
Hastalığım nedeniyle beni görmek için
anacağını belirtti.
edindiniz. Emin olunuz
getirmiştir. İnönü, Lozan Barış
Atatürk bu mektupta şunları da harekete geçmesin.
ki cemiyet, aile ve şahıs
Konferansı için oluşan delegeler
yazdı: Kaynak: İnönü Vakfı, Belge No: 00754
olarak sizin huzur ve
kurulu başkanlığına, 29 Ekim
“Şimdiye kadar olduğu gibi
memnuniyetiniz bizim tek
1923’te Cumhuriyet ilan edilince
bundan sonra da en büyük ve
ve en kıymetli emelimizdir.
Cumhuriyetin ilk başbakanlığına
önemli hizmetlere olan yüksek
Güzel Atatürk, sevgilim
getirilmiştir.
topluma uygulayan başbakandır.
liyakatinizin takdirkârı olduğumu
Atatürk! Bin canım olsa bini de sana
İnönü Cumhuriyetin ilanından
Devletin ve toplumun korkulu birçok
burada da tekrar etmekten haz
feda olsun. Ellerinden, yüzünden,
sonra ilk başbakandır. Fethi
sarsıntılardan ihtiyatla geçirilmesini
duyarım.” (3)
gözünden binlerce öperim,
Okyar’ın 103 günlük başbakanlığı
sağlayan kişidir.
Atatürk bu resmi yanıtta
velinimetim Atatürk!” (6)
dışında bu görev 14 yıl 8 ay 13
Kemal Tahir’in bir yazısında
İnönü’nün en önemli hizmetlerdeki
Bu mektup, “Bin canım olsa bini
gün sürmüştür.
dediği gibi “Mustafa Kemal, devleti
“yüksek yeteneğinin takdirkârı”
de sana feda olsun... Velinimetim
Bu süre içinde Cumhurbaşkanı
kuran devrimcidir, önderdir. İsmet
olduğunu belirtiyordu.
Atatürk” cümlesiyle bitiyordu.
Atatürk ile Başbakan İnönü
Paşa da Atatürk’e içten bağlı ciddi
arasında yıllar süren uyumlu
ve büyük bir devlet adamıdır.” (7)
Değerlendirme
bir çalışma düzeni sağlanmıştı.
İnönü’nün
Karşımızda birinci adam, ikinci
Falih Rıfkı Atay, Çankaya Atatürk-İnönü arasındaki ilişki
hastalanması ve
adam yoktur. Ayrı görevler yapan iki
son derece güçlüdür. Birbirini
adını taşıyan ünlü kitabında
birinci adam vardır.
Atatürk’ün mektubu
Atatürk’ün yakınlarına “Çocuklar, seven, anlayan, Milli Mücadele’de
gözlerinden öperim.” (4)
Çankaya’da rahat ediyorsam Atatürk, Dolmabahçe’de omuz omuza savaşan iki Kuvayı
Kaynakçalar:
İsmet sayesindedir” dediğini kalırken İnönü’nün 1937 yılı Milliyeciden söz ediyoruz.
Lozan Antlaşması’nın
(1) Falih Rıfkı Atay, Çankaya, Bateş,
sonlarında hastalandığını
yazmıştır. (1) Sağcı yazarlar ölümünden
s.400.
yıldönümü
Bu yakın çalışma düzeni haber alınca onu ziyaret etmeyi önce Atatürk ile İnönü’nün
(2) Şerafettin Turan, İsmet İnönü:
Lozan Antlaşması’nın 15.
kesintisiz 1937 yılına kadar düşündü. Ancak kendisi de dargın olduğunu, birbirleriyle
Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği, Kültür
yıldönümü olan 24 Temmuz
sürdü. 1937 yılına gelince Gazi hastaydı. konuşmadıklarını yazarlar.
Bakanlığı Yayınları, 2000, s.121.
1938’de Atatürk Dolmabahçe’den
1938 yılı başında onun yeni
Çiftliği, Hatay, Nyon Konferansı, Yukarıdaki mektuplar Atatürk’le
(3) Mektup, İnönü Vakfı Arşivi, Belge
İnönü’ye telgraf göndererek
İngilizlerin Dizbağı Nişanı yılını kutlamayı ihmal etmemişti. İnönü’nün dargın olmadıklarını
No: 2209.
konularında aralarında çelişkiler “Sevgili dostum, kardeşim, aziz tebriklerini ve iyi dileklerini iletti. tartışmasız olarak ortaya
(4) Gülsün Bilgehan, Mevhibe, Bilgi
evladım!” diye başlayan mektupta, Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Genel koymaktadır.
çıktı.
Yayınevi, 1994, C.1. s.260; Milliyet, 24
Atatürk ile anlaşan İnönü 20 İnönü’nün rahatsızlığının önemli Sekreteri Hasan Rıza Soyak’a Atatürk’le İnönü karşılaştırılırken
Ocak 1990.
Eylül 1937’de 1.5 aylık izin aldı. olmadığını öğrenince teselli birinci ve ikinci adam
kendi el yazısıyla yazdığı not
(5) Şerafettin Turan, İsmet İnönü:
Ertesi günü (21 Eylül 1937) bulduğunu belirterek şöyle devam değerlendirmesi yapılır. Aslında,
çerçeveli olarak yan tarafta Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği, age. s.125-
İstanbul’da Türk Tarih Kurumu etmişti: bu ikili birbirlerini tamamlayan iki
verilmiştir. 126; Taha Akyol, Atatürk ve İnönü,
Kurultayı’nı birlikte izlediler. “Artık iyisin! Yakın aldığım Kuvayı Milliyecidir.
Hürriyet, 6 Aralık 2011.
Kurultay devam ederken İnönü, haberler bunu doğrulamaktadır. Mustafa Kemal ülkeyi karanlıktan
(6) Mektup, İnönü Vakfı Arşivi, Belge
İnönü’nün 5 Ekim 1938
Atatürk’ün kendisi hakkındaki Tekrar yeni senenin, senin, çıkaran ve başarıya götüren No: 1417.
tarihli mektubu
(7) Ahmet Oktay (derleyen), 75 Yılın
düşüncesini öğrenebilmek için bir benim ve bütün Türk ulusunun önderdir.
İnönü’nün Atatürk’ün ölümünden İçinden - 22 Yazardan Seçmeler - Kemal
kâğıda “... Demek bana çok dargın huzur, sükûn ve parlaklıkla İsmet İnönü, önderin yanında
36 gün önce, 5 Ekim 1938’de Tahir, “Anadolu Savaşı”, Cumhuriyet,
değilsin?” diye yazıp ona uzattı. karşılanacağının müjdecisi gibi liderine bağlı, Aydınlanma
1998, s.100-104.
Atatürk’e yazdığı mektup:
Atatürk de buna karşılık “Hayır, görüyorum... Derin muhabbetle, devrimlerine içtenlikle inanmış ve bu
her şeyi unuttum; bildiğin gibi sarsılmaz kardeşlik hisleriyle “Sevgili Atatürk, sevgili devrimleri ortaçağ içinde bulunan NOT: Parantez içleri bana aittir.

