17 Kasım 2026 Salı Türkçe Subscribe Login

Catalog

Months
Days
Pages
gorus@cumhuriyet.com.tr 10 KASIM 2026 SALI 2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER Vural Güçsavaş’la çalışarak, Mehmet Kabasakal ve Atatürk’e borcumuz var Işın Çelebi’nin sekreterliğiyle, üstlendi. görmek için aradan 100 yıl Atatürk üzerine çalışmaları ile DOÇ. DR. İHSAN TAYHANİ “Devrimcilik” geçmesine karşın Atatürk’ün, tanınan Belçikalı düşünür ve yazar ilkesinin gereği tatürk’ün yaşamdan İki Mustafa Kemal zamana meydan okuyan ve Daniel Dumoulin de, “Türkiye olarak şunları Atatürk bizi çok ayrılışının 88. yıl güncelliğini koruyan düşünce Atatürk’ü Tanrı’ya, sahip olduğu Atatürk, 1933 yılında yaptığı eklemiştik: Adönümündeyiz. Her 10 bir konuşmada ikili bir ayrım yapısı ile Cumhuriyet başta olmak her şeyi de Atatürk’e borçludur.” 1) Özgürlük erken bıraktı! Kasım’da olduğu gibi milyonlar, yaparak kendi ölümsüzlüğünün üzere bu düşünce yapısı üzerine diyor. Atatürk’ün Türk ulusu için 2) Eşitlik yine sel gibi Anıtkabir’e akarak çerçevesini şu sözlerle çizer: “İki inşa edilen kurumlara bakmak taşıdığı anlam -fazla söze gerek e yazık ki Mustafa 3) Dayanışma 4) Ata’sına sevgi ve saygısını sunup, Mustafa Kemal var: Biri ben, fert yeterlidir. Dahası, Atatürk’ü, salt kalmadan- bu özlü sözde tanımını Kemal Paşa, Emeğin üstünlüğü ve yüreğindeki özlemini daha da olan, fani olan Mustafa Kemal. entelektüel bir lider kişi olarak bulur. Nİstiklal Savaşı’nı bütünlüğü 5) Gelişmenin kabartmış olacak. İkinci Mustafa Kemal’den ise ‘ben’ değil, bir sistem ve bir kurum Cumhuriyetin duyarlı ilk kazandıktan, Cumhuriyeti bütünlüğü ve etkinliği 6) Aristo’dan sonra Muallimi Sânî diye bahsedemem. O Mustafa olarak nitelemek gerekir. kuşakları başta olmak üzere, kurduktan, Atatürk Demokratikleşme. (ikinci öğretmen) olarak anılan 10. Kemal, yani sizler, bu akşam bugüne değin bulunduğu konuma olduktan sonra, Elbette 1977’de, Ortanın yüzyıl düşünürü Farabi’ye göre; Düşün mirası Cumhuriyet sayesinde ulaştığının Devrimi’ni henüz etrafımda olanlar, memleketin Solu ve Sosyal Demokrasi tamamlayamadan, çok ancak, “filozof-yönetici” olan bir her köşesinde çalışan köylüler, Özgür bir birey (kul değil!) bilincinde olan yurdumuz kavramları da gündeme ama çok erken bir tarihte kişi ölümsüzlüğe erişebilir. Yunan uyanık, münevver, vatanperver, ve yurttaş olmanın ne denli insanlarının, Cumhuriyete gelmişti ama program bu ve çok genç bir yaşta düşünür Platon ise Devlet adlı milliyetperver vatandaşlar... büyük bir onur olduğunun bir borcunu ödeme kaygısıyla görev kuramsal ve kavramsal aramızdan ayrıldı. yapıtında; “Ya filozoflar hükümdar İşte ben onların hayalini temsil türlü ayırdında ol(a)mayan yaparak eğitimde, bilimde, tartışmalara girmeden Tam İkinci Dünya ya da hükümdarlar filozof olsaydı” ediyorum. Onların hayalini saplantılı Atatürk karşıtları ayrı üretimde, sanatta, sporda ilkeler çerçevesinde kaleme Savaşı öncesinde diyerek ideal bir yönetici portresi gerçekleştirmeye çalıştım. O tutulacak olursa; ona içtenlikli büyük başarılara imza atıp alınmıştı. hayatını kaybetmeseydi Ama 1980’den çizer. Her iki büyük düşünürün, Mustafa Kemal ölmez. O, Türk bağlılığını bildiren ve seven Cumhuriyetimizi, 1920’lerin çok Türkiye, Savaş sonra, “Kenanizm”, binlerce yıl önce farklı zaman milletinin ihtiyaçları ile beraber, milyonlarca kişinin bir kesiminin çok ilerisine taşımış oldukları ve sonrasında, Sovyetler Emperyalizmin desteğiyle, dilimlerinde dile getirdikleri gitgide de uyanan bilinci ile daha da taşıyacakları kuşkusuz de onu ölümsüz kılan düşünce Birliği ile düşmanlaşmaz, “Atatürkçülük” diye diye, çıkarım veya özlemleri, 20’nci beraber, zaman içinde gelişerek yapısını derinlemesine kavradığı yadsınamaz! Ancak, Atatürk’ün Emperyalizmin hem Kemalizmi hem de yüzyılın başında Gazi Mustafa ebedi olarak yaşayacaktır. Bizde söylenemez. Bunun başat nedeni; bizlere emanet ettiği Cumhuriyete boyunduruğuna girmez, Atatürkçülüğü yozlaştırdı. Kemal’de tanımını bulmuştur Cumhuriyeti yapan, devrimi 100 yıllık Cumhuriyet tarihimizin ve onun kazanımlarına yeterince “Çok Partili Düzen”i kurmak Bütün siyasal diyebiliriz. Kuşkusuz Mustafa yaratan, o ‘biz’ diye ifade siyasal kırılma aşamalarında sahip çıkamadığımız da acı için gerekli olan, kültürel ve partileri kapatan Kemal’e göre; meşru bir yönetimin edebileceğim Mustafa Kemal’dir.” Atatürk’ün düşünce yapısına bir gerçek! Bu nedenle 88. sosyoekonomik atılımlara 1980 Askeri Darbesi kaynağı -filozof da olsa- yukarıda Kuşkusuz burada ölümsüzlüğe karşı bilinçli olarak uzak ölüm yıldönümünde Büyük devam eder, Cumhuriyeti ve 1982 Anayasası işaret edildiği gibi hükümdar, kral, yüklenen anlam; Atatürk’te duruştur. Atatürkçülük, öğrenim Atatürk’e bir “özür” borcumuz istismar edilemeyecek sonunda, Evren ve Özal sultan vb. olamazdı ve olmadı! simgelenen “Aydınlanma”, sürecindeki genç kuşakların eğitim var! Emanetini gerektiği gibi biçimde, Temel Hak ve dönemleriyle Türkiye, O, Jean Jacques Rousseau’nun “bağımsızlık” ve aklın ürünü izlencelerinde ya özünden yoksun, taşıyamadığımız için tinselde Özgürlüklere saygılı, birkaç yıllık istisnalarla, yönetim anlayışını benimsedi ve olan “bilimsel düşünce”yi sığ bir biçimde yer almış ya da özür dileyip özeleştirimizi sömürüye karşı, “Gerçek zaten etkisinde olduğu meşru yönetim kaynağı olarak kapsayan “toplumsal bilinçtir”. şimdilerde olduğu gibi bütünüyle yapmalıyız. Ömür bırakışının 88. Demokratik bir Toplumla” Emperyalizmin bütünüyle “halk egemenliğine” dayalı bir Söz konusu bu ölümsüzlüğün ayıklanmaya çalışılmıştır. Oysa yıldönümünde onu özlemle anıyor taçlandırırdı. emrine girdi ve AKP yönetimin bilgece liderliğini felsefi bir derinliği vardır. Bunu Türk kültürü, tarihi ve özellikle ve gönül borcumuzu sunuyoruz. HHH İktidarı ile bugünlere Kemalizm ve geldik. Atatürkçülük aynı anlamı Atatürk’ün partisi CHP de taşır: hem belediyelerde hücuma Çağdaş uygarlığa akıl uğrayıp hem de başına Dokuzu beş geçeden sonra ve bilimle erişmektir. Kurultay’ın seçtiği genel Kemalizm, Dünyanın başkan yerine İktidarın Endüstri Devrimi belirlediği eski genel nihayetinde alışılmış cümlelerin sürdürülebilirlikten inşa edilir. tarih, yani bir ulusun kendini DR. TUNAY ŞENDAL döneminde, Ortaçağın başkan getirilince ikiye ifade etme ve hatırlama araçları. dışına çıkmayı gerektirmektedir. Bu nedenle 10 Kasım, bir yas Feodal Din-Tarım bölündü ve Parti programı Kasım 1938 sabahı, Zira bir toplumun bilgiyle Sirenin sustuğu anda başlayan günü olduğu kadar kurumların döneminde patinaj yapan üzerindeki bu tartışmaların 10s aat dokuzu beş geçe, boşluğu doldurmak, geçmişe ne kadar sağlam kurulduğunun kurduğu ilişki, onun kendine ve işgal edilen Osmanlı bir anlamı da kalmadı. Dolmabahçe Sarayı’nda bir duyduğu saygının ölçüsüdür. değil geleceğe duyulan yıllık denetimidir. toprakları üzerinde yepyeni Zaten şimdi İktidar saat durdu. İnsan, böyle bir “Hayatta en hakiki sadakatin göstergesidir. bir “Türkiye Cumhuriyeti” tarafından yeniden genel günde zamanı ölçen aletin Mimarın mirası, mürşit ilimdir” sözü sıklıkla kurmanın “hızlı reçetesi” başkanlığa getirilen işlemeye devam etmesini anılmaktadır; oysaki bir sözün Bir yas gününden yaşayanların ödevi olarak Altı Ok’tur: Kılıçdaroğlu zamanında, bir tür saygısızlık sayar. Gazi ağırlığı, onu anmakta olan ötesi Gazi Mustafa Kemal 1) Cumhuriyetçilik 2) parti içinde bir Sosyal Mustafa Kemal Atatürk, yaşama dilin değil, onu uygulayan Atatürk’ün naaşı Atatürk’ün 5 Eylül 1938 tarihli Halkçılık 3) Laiklik 4) Demokratlar-Kemalistler gözlerini yummuştu; ancak zihnin omuzlarındadır. Büyük Milliyetçilik 5) Devletçilik adları altında yanlış ve Dolmabahçe’den Zafer vasiyeti, bu bakımdan çarpıcıdır. bir devletin kuruluş iradesi, insanlara duyulan asıl vefa, 6) Devrimcilik ilkeleri, anlamsız bir hizipleşme ve muhribiyle İzmit’e, oradan Bir miktar nakit para, hisse bir takvim yaprağına sığacak onları değişmez birer heykele “hızlı toplumsal dönüşüm tartışma başlamıştı. trenle Ankara’ya ulaşırken senetleri ve Çankaya’daki kadar küçük değildi. Ne var ki dönüştürmek değil, bıraktıkları reçetesi” olarak Mustafa HHH hat boyunca halk, sessizce mallarını Cumhuriyet Halk tarih, durmuş saatlere değil, soruyu canlı tutmaktır. Gazi Kemal’in kurduğu CHP’nin Bugün ülkenin beklemiştir. Anıtkabir’e ancak 10 Partisi’ne bırakmış; gelirinden işleyen mekanizmalara tanıklık Mustafa Kemal Atatürk’ün programına alınmıştı. getirildiği yerdeki rejim Kasım 1953’te, tam 15 yıl sonra geriye kalanı yarı yarıya Türk Dil etmektedir. miras bıraktığı şey bir yanıt Cumhuriyetçilik, Halkçılık, ve ahlak bunalımı, Akıl ve taşınmıştır. O zamana dek naaşı, Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na Her yıl 10 Kasım günü, aynı listesi değil, akılla sorgulama Laiklik, Milliyetçilik 1927’de; Bilim yolu olan Kemalizm Ankara Etnografya Müzesi’nin ayırmıştır. Yani ölümsüzlüğe dakikada sirenler çalmakta, alışkanlığıdır; bu alışkanlık da Devletçilik ve Devrimcilik ya da Atatürkçülük adına salonunda durmuştur. bir kılıçla değil, bir sözlük ve bir ülke bir an için durmaktadır. ancak kullanıldıkça yaşar. 1931’de girmişti. bize tek bir seçenek Cumhuriyetin kurucusunun tarih araştırmasıyla uzanmak Oysa bir günde 1440 dakika Ölüm saati durdurur; Atatürkçülük olarak bırakıyor: kendisi bile geçici bir mekânda istemiştir. Cumhuriyet, bir vardır. Bir dakikalık sessizlik zamanı yeniden işletmek ise 1977’de, bu ilkelere, 1997 Yukarıdaki ilkeler bekleyebilmişken Cumhuriyet, anlamda kendi belleğini ve kendi kolaydır; asıl sınav, geri kalan yaşayanların ödevidir. Çünkü yılında Bülent Ecevit ile çerçevesinde Temel Hak kalıcılığı taşta değil; okulda, dilini yazarak ayakta kalmayı 1439 dakikadadır. Anmak, zaman, anıldığı için değil, birlikte, Cahit Kayra, Prof. ve Özgürlüklere dayalı kütüphanede ve kurumda tasarlamıştır. Bu satırlarda hatırlamanın en ucuz biçimidir. kullanıldığı için anlam kazanır. Gündüz Ökçün, Prof. Demokratik Cumhuriyeti Anlamak ise bedel ister; aramıştır. Keza anıtlar bir mülkiyet devrinden çok bir Sorulması gereken, saat dokuzu Bilsay Kuruç, Prof. Uğur yeniden kurmak için düşünmeyi, sorgulamayı ve taştan yapılır, rejimler ise önceliklendirme vardır: Dil ve altı geçede ne yaptığımızdır. Korum, Sevil Korum, DİRENMEK! Son aylarda oraya bir nöbet defteri işin halledilme şekli kendisine en büyük omuzlarında hissettiği güçsüzlüğü yenmek istediği görülüyordu. ‘İyi olacağım ve koydurtmuştum. Her günkü sağlık sevinci vermişti.” durumu bu deftere kaydedildiği Ankara’ya gideceğim’ sözü, onun sesinde 10 Kasım hüznü ‘İyi olacağım’ gibi, Atatürk’ün yanına girenlerin ne bir titreme dahi yapmadan söylenmişti.” kadar müddetle yanında kaldıkları da 1938 yılı sonbaharı gelmişti. Âfet İnan, DOÇ. DR. HÜNER TUNCER geniş kristal aynalı dolap, odanın ‘Yeter ki beni unutmasın’ işaret ediliyordu. Çünkü doktorların aktarmayı sürdürüyordu: “26 Eylül 1938, denize bakan panjurlu pencereleri tatürk, bir sonbahar gününde son önerilerine göre, kendisinin yorulmaması Dil Kurumu Bayramı gecesiydi. Atatürk Bir akşam Atatürk’ün etrafında önünde mavili Hereke kumaşıyla kaplı Auykusundan uyanamadan, sükûn gerekiyordu. radyoyu dinlemiş ve kendisi tarafından toplananlar arasında onun fani oluşu hafif koltuk ve sandalyeler, köşede içinde 57 yıllık ömrünü tamamlamıştı. orada söylenmek üzere bazı emirler üzerinde durulmuş ve Atatürk de şu yastıklı bir sedir… Sofaya çıkan iki kapı (...) Ben, her gün gazeteleri okuyor ve Onun ölümüne, solan yapraklarıyla doğa özetleri kendisine söylüyordum. Hastalık vermişti. Bunun gecikmesi hırslanmasına cümlesini tekrar etmişti: “Benim nâçiz arasında bir tuvalet masası, üzerinde da bütün ulusla beraber ağlıyordu. günlerinde, günlük haberler ve resmi neden olmuştu. O geceyi rahatsız (değersiz) vücudum bir gün elbette toprak Nuri Conker’in Atatürk’e hediye ettiği Atatürk’ün son günlerinde hiç bilgiler kendisine verildikçe, yeni siyasal olarak geçirdi. İlk hafif komayı o zaman olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti fosforlu, dört köşe, büyükçe bir masa yanından ayrılmayan manevi kızı tarihçi saati, bunun üzerinde yakın bir süre ve askeri gelişmeler üzerinde düşünce atlatmıştı. Ertesi sabahki izahlarında, ilelebet pâyidar kalacaktır.” Böyle dedikten Âfet İnan, Atatürk’ün hastalık günlerinde ve görüşlerini ifade eder ve gelecek için ‘Demek ölüm böyle olacak’ diye uzun sonra da “Milletim beni istediği yere önce Zekai Apaydın tarafından hediye geçirdiği ortamı şöyle anlatmaktadır: ulusça kuvvetli olmamızı dilerken, dünya uzun gördüğü rüyayı anlattı. Rüyadaki yatırsın, yeter ki beni unutmasın” demiştir. edilmiş bir tablo. Tablonun arka planında “1938 yılı yaz aylarının sonu… olay Selanik’te ihtilale ait bir komitecilik Ulusuna yaşam hakkı bahşeden karlı bir dağ, önde ağaçlı bir orman barışının sarsıntıda olduğuna işaret Dolmabahçe Sarayı’nın denize bakan ve ön plandaki düzlükte çimenli bir eder ve endişe duyardı. Nitekim onun vakasıydı. ‘Salih’e söyle, ikimiz de kuyuya Atatürk’ü aramızda yaşatmaya mecburuz! odalarından biri… Duvarlarında mavi alan. Sofada bir radyo ve gece gündüz ölümünden bir yıl sonra, İkinci dünya düştük fakat o kurtuldu’ demişti.” Çünkü o, ulusal varlığımıza bütünlük zemin üzerine sarı yaldızlarla boyanmış Savaşı patlak vermedi mi? “O, ölümünden üç gün önce bu vermesini bilen ve gençliğe idealler devir teslimi yapan nöbetçilerden irili ufaklı yıldızlar, ortada duvara dayalı biri… Yatak odasının yanındaki pembe (...) Bu sıralarda kendisini en çok ayrılığa hazırlanmış gibiydi. 6 Kasım aşılayan bir insanın huzuru içinde bu ceviz oymalı bir karyola ve komodin, salonda ise daima nöbetleşe bekleyen meşgul eden ve üzerinde hassasiyetle günü yatağının başı ucunda kendisine devleti kendinden sonraki kuşaklara ayakucunda şezlong, onun karşısında yakın arkadaşlarından biri veya ikisi. durduğu siyasi olay, Hatay sorunuydu. Bu doğrulabilmesi için yardım ederken zayıf emanet etti.
Subscribe Login
Home Subscription Packages Publications Help Contact Türkçe
x
Find from the following publications
Select all
|
Clear all
Find articles published in the following date range
Find articles containing words via the following methods
and and
and and
Clear