Catalog
Publication
- Anneler Günü
- Atatürk Kitapları
- Babalar Günü
- Bilgisayar
- Bilim Teknik
- Cumhuriyet
- Cumhuriyet 19 Mayıs
- Cumhuriyet 23 Nisan
- Cumhuriyet Akademi
- Cumhuriyet Akdeniz
- Cumhuriyet Alışveriş
- Cumhuriyet Almanya
- Cumhuriyet Anadolu
- Cumhuriyet Ankara
- Cumhuriyet Büyük Taaruz
- Cumhuriyet Cumartesi
- Cumhuriyet Çevre
- Cumhuriyet Ege
- Cumhuriyet Eğitim
- Cumhuriyet Emlak
- Cumhuriyet Enerji
- Cumhuriyet Festival
- Cumhuriyet Gezi
- Cumhuriyet Gurme
- Cumhuriyet Haftasonu
- Cumhuriyet İzmir
- Cumhuriyet Le Monde Diplomatique
- Cumhuriyet Marmara
- Cumhuriyet Okulöncesi alışveriş
- Cumhuriyet Oto
- Cumhuriyet Özel Ekler
- Cumhuriyet Pazar
- Cumhuriyet Sağlıklı Beslenme
- Cumhuriyet Sokak
- Cumhuriyet Spor
- Cumhuriyet Strateji
- Cumhuriyet Tarım
- Cumhuriyet Yılbaşı
- Çerçeve Eki
- Çocuk Kitap
- Dergi Eki
- Ekonomi Eki
- Eskişehir
- Evleniyoruz
- Güney Dogu
- Kitap Eki
- Özel Ekler
- Özel Okullar
- Sevgililer Günü
- Siyaset Eki
- Sürdürülebilir yaşam
- Turizm Eki
- Yerel Yönetimler
Years
- 2026
- 2025
- 2024
- 2023
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
- 2015
- 2014
- 2013
- 2012
- 2011
- 2010
- 2009
- 2008
- 2007
- 2006
- 2005
- 2004
- 2003
- 2002
- 2001
- 2000
- 1999
- 1998
- 1997
- 1996
- 1995
- 1994
- 1993
- 1992
- 1991
- 1990
- 1989
- 1988
- 1987
- 1986
- 1985
- 1984
- 1983
- 1982
- 1981
- 1980
- 1979
- 1978
- 1977
- 1976
- 1975
- 1974
- 1973
- 1972
- 1971
- 1970
- 1969
- 1968
- 1967
- 1966
- 1965
- 1964
- 1963
- 1962
- 1961
- 1960
- 1959
- 1958
- 1957
- 1956
- 1955
- 1954
- 1953
- 1952
- 1951
- 1950
- 1949
- 1948
- 1947
- 1946
- 1945
- 1944
- 1943
- 1942
- 1941
- 1940
- 1939
- 1938
- 1937
- 1936
- 1935
- 1934
- 1933
- 1932
- 1931
- 1930
Our Subscribers Can Login And Read Original Page
I Want To Register And Read The Whole Archive
I Want To Buy The Page
gorus@cumhuriyet.com.tr
10 KASIM 2026 SALI
2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER
Vural Güçsavaş’la
çalışarak, Mehmet
Kabasakal ve
Atatürk’e borcumuz var
Işın Çelebi’nin
sekreterliğiyle,
üstlendi. görmek için aradan 100 yıl Atatürk üzerine çalışmaları ile
DOÇ. DR. İHSAN TAYHANİ
“Devrimcilik”
geçmesine karşın Atatürk’ün, tanınan Belçikalı düşünür ve yazar
ilkesinin gereği
tatürk’ün yaşamdan İki Mustafa Kemal
zamana meydan okuyan ve Daniel Dumoulin de, “Türkiye
olarak şunları
Atatürk bizi çok
ayrılışının 88. yıl
güncelliğini koruyan düşünce Atatürk’ü Tanrı’ya, sahip olduğu
Atatürk, 1933 yılında yaptığı
eklemiştik:
Adönümündeyiz. Her 10
bir konuşmada ikili bir ayrım yapısı ile Cumhuriyet başta olmak her şeyi de Atatürk’e borçludur.”
1) Özgürlük
erken bıraktı!
Kasım’da olduğu gibi milyonlar,
yaparak kendi ölümsüzlüğünün üzere bu düşünce yapısı üzerine diyor. Atatürk’ün Türk ulusu için
2) Eşitlik
yine sel gibi Anıtkabir’e akarak
çerçevesini şu sözlerle çizer: “İki inşa edilen kurumlara bakmak taşıdığı anlam -fazla söze gerek
e yazık ki Mustafa
3) Dayanışma 4)
Ata’sına sevgi ve saygısını sunup,
Mustafa Kemal var: Biri ben, fert yeterlidir. Dahası, Atatürk’ü, salt kalmadan- bu özlü sözde tanımını
Kemal Paşa,
Emeğin üstünlüğü ve
yüreğindeki özlemini daha da
olan, fani olan Mustafa Kemal. entelektüel bir lider kişi olarak bulur.
Nİstiklal Savaşı’nı
bütünlüğü 5) Gelişmenin
kabartmış olacak.
İkinci Mustafa Kemal’den ise ‘ben’ değil, bir sistem ve bir kurum Cumhuriyetin duyarlı ilk kazandıktan, Cumhuriyeti
bütünlüğü ve etkinliği 6)
Aristo’dan sonra Muallimi Sânî
diye bahsedemem. O Mustafa olarak nitelemek gerekir. kuşakları başta olmak üzere, kurduktan, Atatürk
Demokratikleşme.
(ikinci öğretmen) olarak anılan 10.
Kemal, yani sizler, bu akşam bugüne değin bulunduğu konuma olduktan sonra,
Elbette 1977’de, Ortanın
yüzyıl düşünürü Farabi’ye göre; Düşün mirası Cumhuriyet sayesinde ulaştığının Devrimi’ni henüz
etrafımda olanlar, memleketin
Solu ve Sosyal Demokrasi
tamamlayamadan, çok
ancak, “filozof-yönetici” olan bir
her köşesinde çalışan köylüler, Özgür bir birey (kul değil!) bilincinde olan yurdumuz
kavramları da gündeme
ama çok erken bir tarihte
kişi ölümsüzlüğe erişebilir. Yunan
uyanık, münevver, vatanperver, ve yurttaş olmanın ne denli insanlarının, Cumhuriyete
gelmişti ama program bu
ve çok genç bir yaşta
düşünür Platon ise Devlet adlı
milliyetperver vatandaşlar... büyük bir onur olduğunun bir borcunu ödeme kaygısıyla görev
kuramsal ve kavramsal
aramızdan ayrıldı.
yapıtında; “Ya filozoflar hükümdar
İşte ben onların hayalini temsil türlü ayırdında ol(a)mayan yaparak eğitimde, bilimde, tartışmalara girmeden
Tam İkinci Dünya
ya da hükümdarlar filozof olsaydı”
ediyorum. Onların hayalini saplantılı Atatürk karşıtları ayrı üretimde, sanatta, sporda ilkeler çerçevesinde kaleme
Savaşı öncesinde
diyerek ideal bir yönetici portresi gerçekleştirmeye çalıştım. O tutulacak olursa; ona içtenlikli büyük başarılara imza atıp alınmıştı.
hayatını kaybetmeseydi
Ama 1980’den
çizer. Her iki büyük düşünürün, Mustafa Kemal ölmez. O, Türk bağlılığını bildiren ve seven Cumhuriyetimizi, 1920’lerin çok
Türkiye, Savaş
sonra, “Kenanizm”,
binlerce yıl önce farklı zaman milletinin ihtiyaçları ile beraber, milyonlarca kişinin bir kesiminin çok ilerisine taşımış oldukları ve
sonrasında, Sovyetler
Emperyalizmin desteğiyle,
dilimlerinde dile getirdikleri gitgide de uyanan bilinci ile daha da taşıyacakları kuşkusuz
de onu ölümsüz kılan düşünce
Birliği ile düşmanlaşmaz,
“Atatürkçülük” diye diye,
çıkarım veya özlemleri, 20’nci
beraber, zaman içinde gelişerek yapısını derinlemesine kavradığı yadsınamaz! Ancak, Atatürk’ün
Emperyalizmin
hem Kemalizmi hem de
yüzyılın başında Gazi Mustafa
ebedi olarak yaşayacaktır. Bizde söylenemez. Bunun başat nedeni; bizlere emanet ettiği Cumhuriyete
boyunduruğuna girmez,
Atatürkçülüğü yozlaştırdı.
Kemal’de tanımını bulmuştur
Cumhuriyeti yapan, devrimi 100 yıllık Cumhuriyet tarihimizin ve onun kazanımlarına yeterince
“Çok Partili Düzen”i kurmak
Bütün siyasal
diyebiliriz. Kuşkusuz Mustafa yaratan, o ‘biz’ diye ifade siyasal kırılma aşamalarında sahip çıkamadığımız da acı
için gerekli olan, kültürel ve
partileri kapatan
Kemal’e göre; meşru bir yönetimin edebileceğim Mustafa Kemal’dir.” Atatürk’ün düşünce yapısına bir gerçek! Bu nedenle 88.
sosyoekonomik atılımlara
1980 Askeri Darbesi
kaynağı -filozof da olsa- yukarıda Kuşkusuz burada ölümsüzlüğe karşı bilinçli olarak uzak ölüm yıldönümünde Büyük
devam eder, Cumhuriyeti
ve 1982 Anayasası
işaret edildiği gibi hükümdar, kral, yüklenen anlam; Atatürk’te duruştur. Atatürkçülük, öğrenim Atatürk’e bir “özür” borcumuz
istismar edilemeyecek
sonunda, Evren ve Özal
sultan vb. olamazdı ve olmadı! simgelenen “Aydınlanma”, sürecindeki genç kuşakların eğitim var! Emanetini gerektiği gibi
biçimde, Temel Hak ve
dönemleriyle Türkiye,
O, Jean Jacques Rousseau’nun “bağımsızlık” ve aklın ürünü izlencelerinde ya özünden yoksun, taşıyamadığımız için tinselde
Özgürlüklere saygılı,
birkaç yıllık istisnalarla,
yönetim anlayışını benimsedi ve olan “bilimsel düşünce”yi
sığ bir biçimde yer almış ya da özür dileyip özeleştirimizi
sömürüye karşı, “Gerçek
zaten etkisinde olduğu
meşru yönetim kaynağı olarak kapsayan “toplumsal bilinçtir”. şimdilerde olduğu gibi bütünüyle yapmalıyız. Ömür bırakışının 88.
Demokratik bir Toplumla”
Emperyalizmin bütünüyle
“halk egemenliğine” dayalı bir Söz konusu bu ölümsüzlüğün ayıklanmaya çalışılmıştır. Oysa yıldönümünde onu özlemle anıyor
taçlandırırdı.
emrine girdi ve AKP
yönetimin bilgece liderliğini felsefi bir derinliği vardır. Bunu Türk kültürü, tarihi ve özellikle ve gönül borcumuzu sunuyoruz.
HHH
İktidarı ile bugünlere
Kemalizm ve
geldik.
Atatürkçülük aynı anlamı
Atatürk’ün partisi CHP de
taşır:
hem belediyelerde hücuma
Çağdaş uygarlığa akıl
uğrayıp hem de başına
Dokuzu beş geçeden sonra ve bilimle erişmektir.
Kurultay’ın seçtiği genel
Kemalizm, Dünyanın
başkan yerine İktidarın
Endüstri Devrimi
belirlediği eski genel
nihayetinde alışılmış cümlelerin sürdürülebilirlikten inşa edilir. tarih, yani bir ulusun kendini
DR. TUNAY ŞENDAL
döneminde, Ortaçağın
başkan getirilince ikiye
ifade etme ve hatırlama araçları.
dışına çıkmayı gerektirmektedir. Bu nedenle 10 Kasım, bir yas
Feodal Din-Tarım
bölündü ve Parti programı
Kasım 1938 sabahı, Zira bir toplumun bilgiyle
Sirenin sustuğu anda başlayan günü olduğu kadar kurumların
döneminde patinaj yapan
üzerindeki bu tartışmaların
10s aat dokuzu beş geçe,
boşluğu doldurmak, geçmişe ne kadar sağlam kurulduğunun kurduğu ilişki, onun kendine
ve işgal edilen Osmanlı
bir anlamı da kalmadı.
Dolmabahçe Sarayı’nda bir
duyduğu saygının ölçüsüdür.
değil geleceğe duyulan yıllık denetimidir.
toprakları üzerinde yepyeni
Zaten şimdi İktidar
saat durdu. İnsan, böyle bir
“Hayatta en hakiki
sadakatin göstergesidir.
bir “Türkiye Cumhuriyeti”
tarafından yeniden genel
günde zamanı ölçen aletin
Mimarın mirası, mürşit ilimdir” sözü sıklıkla
kurmanın “hızlı reçetesi” başkanlığa getirilen
işlemeye devam etmesini
anılmaktadır; oysaki bir sözün
Bir yas gününden
yaşayanların ödevi
olarak Altı Ok’tur:
Kılıçdaroğlu zamanında,
bir tür saygısızlık sayar. Gazi
ağırlığı, onu anmakta olan
ötesi
Gazi Mustafa Kemal 1) Cumhuriyetçilik 2)
parti içinde bir Sosyal
Mustafa Kemal Atatürk, yaşama
dilin değil, onu uygulayan
Atatürk’ün naaşı Atatürk’ün 5 Eylül 1938 tarihli Halkçılık 3) Laiklik 4) Demokratlar-Kemalistler
gözlerini yummuştu; ancak
zihnin omuzlarındadır. Büyük
Milliyetçilik 5) Devletçilik
adları altında yanlış ve
Dolmabahçe’den Zafer vasiyeti, bu bakımdan çarpıcıdır.
bir devletin kuruluş iradesi,
insanlara duyulan asıl vefa,
6) Devrimcilik ilkeleri,
anlamsız bir hizipleşme ve
muhribiyle İzmit’e, oradan Bir miktar nakit para, hisse
bir takvim yaprağına sığacak
onları değişmez birer heykele
“hızlı toplumsal dönüşüm tartışma başlamıştı.
trenle Ankara’ya ulaşırken senetleri ve Çankaya’daki
kadar küçük değildi. Ne var ki
dönüştürmek değil, bıraktıkları
reçetesi” olarak Mustafa HHH
hat boyunca halk, sessizce mallarını Cumhuriyet Halk
tarih, durmuş saatlere değil,
soruyu canlı tutmaktır. Gazi
Kemal’in kurduğu CHP’nin
Bugün ülkenin
beklemiştir. Anıtkabir’e ancak 10 Partisi’ne bırakmış; gelirinden
işleyen mekanizmalara tanıklık
Mustafa Kemal Atatürk’ün
programına alınmıştı. getirildiği yerdeki rejim
Kasım 1953’te, tam 15 yıl sonra geriye kalanı yarı yarıya Türk Dil
etmektedir.
miras bıraktığı şey bir yanıt
Cumhuriyetçilik, Halkçılık, ve ahlak bunalımı, Akıl ve
taşınmıştır. O zamana dek naaşı, Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na
Her yıl 10 Kasım günü, aynı
listesi değil, akılla sorgulama
Laiklik, Milliyetçilik 1927’de; Bilim yolu olan Kemalizm
Ankara Etnografya Müzesi’nin ayırmıştır. Yani ölümsüzlüğe
dakikada sirenler çalmakta,
alışkanlığıdır; bu alışkanlık da
Devletçilik ve Devrimcilik
ya da Atatürkçülük adına
salonunda durmuştur. bir kılıçla değil, bir sözlük ve bir
ülke bir an için durmaktadır. ancak kullanıldıkça yaşar.
1931’de girmişti. bize tek bir seçenek
Cumhuriyetin kurucusunun tarih araştırmasıyla uzanmak
Oysa bir günde 1440 dakika Ölüm saati durdurur;
Atatürkçülük olarak bırakıyor:
kendisi bile geçici bir mekânda istemiştir. Cumhuriyet, bir
vardır. Bir dakikalık sessizlik zamanı yeniden işletmek ise
1977’de, bu ilkelere, 1997
Yukarıdaki ilkeler
bekleyebilmişken Cumhuriyet, anlamda kendi belleğini ve kendi
kolaydır; asıl sınav, geri kalan yaşayanların ödevidir. Çünkü
yılında Bülent Ecevit ile çerçevesinde Temel Hak
kalıcılığı taşta değil; okulda, dilini yazarak ayakta kalmayı
1439 dakikadadır. Anmak, zaman, anıldığı için değil,
birlikte, Cahit Kayra, Prof. ve Özgürlüklere dayalı
kütüphanede ve kurumda tasarlamıştır. Bu satırlarda
hatırlamanın en ucuz biçimidir. kullanıldığı için anlam kazanır.
Gündüz Ökçün, Prof. Demokratik Cumhuriyeti
Anlamak ise bedel ister; aramıştır. Keza anıtlar bir mülkiyet devrinden çok bir Sorulması gereken, saat dokuzu Bilsay Kuruç, Prof. Uğur yeniden kurmak için
düşünmeyi, sorgulamayı ve taştan yapılır, rejimler ise önceliklendirme vardır: Dil ve altı geçede ne yaptığımızdır. Korum, Sevil Korum, DİRENMEK!
Son aylarda oraya bir nöbet defteri işin halledilme şekli kendisine en büyük omuzlarında hissettiği güçsüzlüğü yenmek
istediği görülüyordu. ‘İyi olacağım ve
koydurtmuştum. Her günkü sağlık sevinci vermişti.”
durumu bu deftere kaydedildiği Ankara’ya gideceğim’ sözü, onun sesinde
10 Kasım hüznü
‘İyi olacağım’
gibi, Atatürk’ün yanına girenlerin ne bir titreme dahi yapmadan söylenmişti.”
kadar müddetle yanında kaldıkları da 1938 yılı sonbaharı gelmişti. Âfet İnan,
DOÇ. DR. HÜNER TUNCER geniş kristal aynalı dolap, odanın
‘Yeter ki beni unutmasın’
işaret ediliyordu. Çünkü doktorların aktarmayı sürdürüyordu: “26 Eylül 1938,
denize bakan panjurlu pencereleri
tatürk, bir sonbahar gününde son önerilerine göre, kendisinin yorulmaması Dil Kurumu Bayramı gecesiydi. Atatürk Bir akşam Atatürk’ün etrafında
önünde mavili Hereke kumaşıyla kaplı
Auykusundan uyanamadan, sükûn gerekiyordu. radyoyu dinlemiş ve kendisi tarafından toplananlar arasında onun fani oluşu
hafif koltuk ve sandalyeler, köşede
içinde 57 yıllık ömrünü tamamlamıştı. orada söylenmek üzere bazı emirler üzerinde durulmuş ve Atatürk de şu
yastıklı bir sedir… Sofaya çıkan iki kapı (...) Ben, her gün gazeteleri okuyor ve
Onun ölümüne, solan yapraklarıyla doğa
özetleri kendisine söylüyordum. Hastalık vermişti. Bunun gecikmesi hırslanmasına cümlesini tekrar etmişti: “Benim nâçiz
arasında bir tuvalet masası, üzerinde
da bütün ulusla beraber ağlıyordu. günlerinde, günlük haberler ve resmi neden olmuştu. O geceyi rahatsız (değersiz) vücudum bir gün elbette toprak
Nuri Conker’in Atatürk’e hediye ettiği
Atatürk’ün son günlerinde hiç bilgiler kendisine verildikçe, yeni siyasal olarak geçirdi. İlk hafif komayı o zaman olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti
fosforlu, dört köşe, büyükçe bir masa
yanından ayrılmayan manevi kızı tarihçi
saati, bunun üzerinde yakın bir süre ve askeri gelişmeler üzerinde düşünce atlatmıştı. Ertesi sabahki izahlarında, ilelebet pâyidar kalacaktır.” Böyle dedikten
Âfet İnan, Atatürk’ün hastalık günlerinde ve görüşlerini ifade eder ve gelecek için ‘Demek ölüm böyle olacak’ diye uzun sonra da “Milletim beni istediği yere
önce Zekai Apaydın tarafından hediye
geçirdiği ortamı şöyle anlatmaktadır: ulusça kuvvetli olmamızı dilerken, dünya uzun gördüğü rüyayı anlattı. Rüyadaki yatırsın, yeter ki beni unutmasın” demiştir.
edilmiş bir tablo. Tablonun arka planında
“1938 yılı yaz aylarının sonu… olay Selanik’te ihtilale ait bir komitecilik Ulusuna yaşam hakkı bahşeden
karlı bir dağ, önde ağaçlı bir orman barışının sarsıntıda olduğuna işaret
Dolmabahçe Sarayı’nın denize bakan ve ön plandaki düzlükte çimenli bir eder ve endişe duyardı. Nitekim onun vakasıydı. ‘Salih’e söyle, ikimiz de kuyuya Atatürk’ü aramızda yaşatmaya mecburuz!
odalarından biri… Duvarlarında mavi alan. Sofada bir radyo ve gece gündüz ölümünden bir yıl sonra, İkinci dünya düştük fakat o kurtuldu’ demişti.” Çünkü o, ulusal varlığımıza bütünlük
zemin üzerine sarı yaldızlarla boyanmış Savaşı patlak vermedi mi? “O, ölümünden üç gün önce bu vermesini bilen ve gençliğe idealler
devir teslimi yapan nöbetçilerden
irili ufaklı yıldızlar, ortada duvara dayalı biri… Yatak odasının yanındaki pembe (...) Bu sıralarda kendisini en çok ayrılığa hazırlanmış gibiydi. 6 Kasım aşılayan bir insanın huzuru içinde bu
ceviz oymalı bir karyola ve komodin, salonda ise daima nöbetleşe bekleyen meşgul eden ve üzerinde hassasiyetle günü yatağının başı ucunda kendisine devleti kendinden sonraki kuşaklara
ayakucunda şezlong, onun karşısında yakın arkadaşlarından biri veya ikisi. durduğu siyasi olay, Hatay sorunuydu. Bu doğrulabilmesi için yardım ederken zayıf emanet etti.

