Catalog

16 EKİM 2026 CUMA EKONOMİ ekonomi@cumhuriyet.com.tr 9 CUMHURİYET 24 AYAR DOLAR Av RO sterlİn FAİZ BORSA ALTIN ALTIN 49.42 55.57 65.64 39.44 12.070 44.075 6.599 2 kuruş 57 kuruş 36 kuruş 0.17 puan 48 puan 435 lira 102 lira Eylülde, gelir yüzde 22.7 artışla 1.3 trilyon TL, gider yüzde 34.1 artışla 1.8 trilyon TL Bütçe açığı uçuşa geçti İstanbul... Merkezi yönetim bütçesi, 1.1 TRİl Yon Tl Yağmur... Rant... eylülde yüzde 71.9 artışla Bütçede ilk dokuz aylık c ezaya 227 milyar Tl vergi geliri 532 milyar lira açık verdi. nceki gün yaşadıklarımız, bundan sonra yaşa- yacaklarımızın da habercisi. Tıpkı geçmişte ya- Son yıllarda bütçenin önemli Dokuz aylık açık ise 1.8 Öşadıklarımız gibi. Balık hafızalı mıyız? Umursa- bir gelir kalemi haline gelen para mıyor muyuz? Kaderci miyiz? Yoksa bu kente mec- trilyon lirayı aştı. Faiz gideri bur muyuz? Bilmiyorum. Bildiğim şu: İnsan eliyle ya- cezalarında hareketlilik sürüyor. rattığımız iklim değişikliği, yine insan eliyle genişlete- de 2.3 trilyon liraya ulaştı. Bu durum Eylül 2026’da da devam rek, yükselterek, betonlaştırarak yaşanabilir olmak- etti. Para cezası geliri, eylülde tan uzaklaştırdığımız İstanbul’u daha da sert vuracak. İstanbul önceki gün gökyüzünden boşanan yağ- ürkiye’nin eylül ayı bütçesi, yüzde 32 artışla 31.1 milyar lira, murla bir kez daha felaketi yaşadı. Kimi ilçelerde dokuz ayda yüzde 24.5 artışla giderlerin gelirden daha hızlı metrekareye 100 kilogramı aşan, Beykoz’da 242, 227.3 milyar liraya çıktı. Eyüpsultan’da 190.5, Sarıyer’de 187.9 kilograma ula- Tartmasıyla önemli bir açık şan yağış... Yollar göle döndü, altgeçitleri su bastı, Ayrıca ilk dokuz ay kapsamında verdi. insanlar mahsur kaldı. İlk açıklamalara göre 2 bin 518 idari para cezaları yüzde 35.5 ihbar yapıldı, 1277 su baskını ve 15 heyelan meyda- Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın artışla 113.1 milyar lira, vergi na geldi. Can kayıpları yaşandı. Eylül 2026 ile ilgili dün açıkladığı Evet, olağanüstü bir yağıştı. İklim değişikliğiyle bir- cezaları yüzde 11.6 artışla 104.6 likte bu tür aşırı hava olaylarının daha büyük risk oluş- merkezi yönetim bütçesine göre milyar lira, yargı para cezaları turduğunu biliyoruz. Ama şu gerçeğin üzerini örter- Eylül 2025’e kıyasla gelir yüzde yüzde 108 artışla 7 milyar lira, sek yine büyük yanılgıya düşeriz: İstanbul’u felakete sürükleyen yalnızca yağmur değil, yıllardır bu kente 22.7 artışla 1 trilyon 253 milyar diğer cezalar yüzde 34 artışla 2.6 yaptıklarımız. Yağmur da sel de doğal olaylar. Ama lira, gider yüzde 34.1 artışla 1 milyar lira oldu. Cezalarda 2026 selin felakete dönüşmesinde insan eliyle alınan ka- 104.6 mİl YAR Tl trilyon 785 milyar lira, bütçe açığı yılı bütçelendirmesi ise 348.4 rarların, daha doğrusu yıllardır sürdürülen yanlış kent- İlk dokuz aylık leşme politikalarının büyük payı var. milyar liraydı. yüzde 71.9 artışla 532.2 milyar vergi cezası geliri lira oldu. Bütçe Ağustos 2026’da Önce gecekondu, liralık bütçelemenin yüzde 82.1’i kurumlar vergisi geliri, eylülde milyar lirayı gördü. fazla vermişti. Yine eylülde, vergi sonra imar affı dokuz ayda oluştu. Bütçe ile ilgili yüzde 38.2 düşüşle 10 milyar lira n Cumhurbaşkanlığı’nın geliri yüzde 21.8 artışla 1 trilyon 74 İstanbul’un nasıl büyüdüğünü hepimiz iyi biliyo- öne çıkan diğer ayrıntılar şöyle: olurken dokuz ayda yüzde 45.3 kullanımındaki gizli hizmet (örtülü milyar lira, faiz gideri yüzde 11.2 ruz. Önce boş bir araziye gecekondu yapıldı. Yanı- na bir başkası, sonra bir başkası... Tek katlı yapılar n Gelir vergisi geliri, eylülde 27.2 artışla 1.2 trilyon lirayı geçti. ödenek) gideri, eylülde yüzde 1828 artışla 263 milyar liraya çıktı. yükseldi, mahalleler oluştu. Ardından imar afları gel- artışla 324.5 milyar lira, dokuz (19.3 kat) artarak 6.6 milyar lira, ilk di. Kaçak yapılar yasallaştı. ‘Örtülü’ 19 kat arttı Sonra gecekondu döneminin yerini çok daha bü- ÖTV geliri düşüşte ayda yüzde 48.5 artışla 2.9 trilyon dokuz ayda da yüzde 116.8 artarak yük ölçekli bir yapılaşma aldı. Rezidanslar, alışveriş n Giderler kapsamında ise mal İlk dokuz ayda ise Ocak-Eylül lira, ithalden KDV geliri, eylülde 19 milyar lirayı aştı. merkezleri, dev konut projeleri... Yeşil alanlar küçül- ve hizmet alımı, eylülde yüzde 60.8 dü, toprak betonla kaplandı, dere yatakları daraltıl- 2025’e kıyasla gelir yüzde 34.5 30.5 artışla 199 milyar lira, dokuz n Görevlerdirme gideri (zararı) dı. Kentin doğal su yolları yapılaşmaya teslim edildi. artışla 135.5 milyar lira, dokuz ayda artışla 12.1 trilyon lira, gider yüzde ayda yüzde 30.2 artışla 1.6 trilyon kapsamında da eylülde; EÜAŞ’a Ve her aşırı yağışta şaşırıyoruz! Oysa İstanbul’un yüzde 45 artışla 958.1 milyar lira, dere envanteri yıllardır tehlikeyi gösteriyor. 36.4 artışla 13.9 trilyon lira ve açık lira, dahilden KDV geliri de eylülde 8.5 milyar TL, Ziraat Bankası’na 30 İSKİ’nin 2023’te açıkladığı çalışmada 2 bin 772 sermaye transferleri, eylülde yüzde yüzde 51.2 artışla 1 trilyon 840 yüzde 34.8 artışla 187.6 milyar lira, milyar TL, Halkbank’a 5.6 milyar TL dere incelendi. İstanbul’daki dere ve dere kollarının toplam uzunluğu yaklaşık 3 bin 919 kilometre. İSKİ milyar lirayı aştı. Bu kapsamda vergi dokuz ayda yüzde 37.3 artışla 1.5 63.8 artışla 16.2 milyar lira, dokuz aktarıldı. İlk dokuz ayda ise EÜAŞ’a yönetimi, derelerin önemli bölümünün imar düzen- geliri yüzde 34.2 artışla 10.4 trilyon trilyon liraya ulaştı. ÖTV geliri ise ayda yüzde 166.5 artışla 222.7 140.1 milyar lira, BOTAŞ’a 91 lemeleri veya işgaller nedeniyle değiştirildiğini, da- lira, faiz gideri yüzde 35.4 artışla eylülde yüzde 7.9 düşüşle 166.2 milyar lira, borç verme ise eylülde milyar lira, Ziraat’e 183.4 milyar TL, raltıldığını açıklamıştı. Daha çarpıcısı, 1997’de ha- zırlatılan bir İSKİ raporuna ilişkin haberlerde, incele- yüzde 56.2 artışla 39.2 milyar lira, 2 trilyon 251 milyar liraya ulaştı. milyar lira, dokuz ayda yüzde 3.1 Halkbank’a 51.4 milyar TL yollandı. nen 174 derenin 58’inin çok tehlikeli bulunduğu ve riskli alanların boşaltılmasının istendiği belirtiliyor. Böylece faiz giderinde, 2.7 trilyon artışla 1.4 trilyon lira oldu. Ayrıca dokuz ayda yüzde 62.5 artışla 276.6 l Ekonomi Servisi Neredeyse 30 yıl önce! Yani tehlikeyi bilmiyorduk diyemeyiz. Biliniyordu. Raporlar hazırlanmış, uyarı- lar yapılmıştı. Peki bu uyarılar karşısında ne yapıldı? Hangi dere yatakları korundu, hangileri yapılaşmaya Uluslararası İş Hukuku Diyaloğu 11. kez toplandı, yasaklara dikkat çekti açıldı? Hangi imar kararlarıyla risk daha da büyütüldü? Ayamama’yı unuttuk mu? 9 Eylül 2009. Ayamama Deresi taştı. İkitelli, Hal- kalı, Basın Ekspres Yolu sular altında kaldı. 31 insan yaşamını yitirdi. Dönemin başbakanı Recep Tayyip Grev hakkına kuşatma! Erdoğan, “Derenin intikamı ağır olur” demişti. Peki sonra? 2016’da aynı felaket bölgesinde, Ba- sın Ekspres Yolu çevresindeki yaklaşık 60 dönümlük ELİF ÖZGE YALÇIN araziye yeni imar hakkı verildiği haberleri yayımlandı. Yalnızca Ayamama mı? Esenyurt’ta Haramidere, Kadıköy’de Kurbağalıdere, Beşiktaş’ta Ihlamurde- AKP ’özel sektör ürkiye’de son 20 yılda 90 bin işçi re, Kâğıthane’de Cendere... İstanbul’un farklı böl- Tgreve çıkarken grevi ertelenen gelerinde dere koridorları yapılaşma baskısı altında kaldı. Bazı dereler beton kanallara alındı, bazılarının mantığı’ peşinde ya da yasaklanan işçi sayısı 200 üzeri kapatıldı, taşkın alanları daraltıldı. bini aştı. Uluslararası İş Hukuku Doğa intikam almaz. Ama doğanın işleyişini yok TBmm KİT Komisyonu’nda sayan kararların sonuçları vardır. Diyaloğu’nda buluşan sendikacı ve Eti Maden İşletmeleri Genel hukukçular, grev hakkının yasaklar Müdürlüğü, Etimine AŞ ile TRBOR Daha geçen hafta uyarmışlardı ve ağır prosedürlerle kullanılamaz Geçen hafta Cumhuriyet’in COP31 öncesinde dü- Bor Teknolojiler AŞ’nin hesapları zenlediği iklim ve enerji yuvarlak masasında tam da görüşüldü. hale getirildiğine dikkat çekti. bunları konuştuk. Ayrıntılarını gazetemizde ayrıca Toplantıya katılan Enerji ve Toplantıda, “Grev hakkı olmayan bir yayımlayacağımız toplantıda yapılan uyarılar, önce- ki gün yaşananlardan sonra çok daha anlamlı hale Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı toplusözleşme, işçinin işverenden geldi. İTÜ’den Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, “Türkiye’de Atar, “Grev hakkı olmayan bir adaletin göstergesi olabilir” dedi. Nevzat Şatıroğlu, AKP Milletvekili ricacı olmasından başka bir şey öyle kentler sonsuza kadar büyüyecekmiş gibi dav- Durmuş Ali Keskinkılıç’ın yapısal toplusözleşme, işçinin işverenden Linz Johannes Kepler ranılıyor” diyordu. Ardından soruyordu: İstanbul’un değildir” mesajı öne çıktı. yolları kaç otomobil taşıyabilir? Su havzaları ne ka- dönüşüm vurgusuna atıfla “Bu ‘ricacı olmasından’ başka bir şey Üniversitesi’nden Prof. Reinhard Uluslararası İş Hukuku dar nüfusa yeter? Kentin taşıma kapasitesi nedir? kurumlarımızın kamu mantığıyla değildir” dedi. Örgütlenme, toplu Resch, Avrupa İnsan Hakları Kurumlar arasındaki kopukluğa da dikkat çekiyor- Diyaloğu’nun 11. Uluslararası İş değil, özel sektör mantığıyla du: “Sucular ayrı, enerjiciler ayrı, bir sürü sektör bir- pazarlık ve grevin ayrılamayacağını Mahkemesi’nin grev hakkını Hukuku Diyalog Platformu, Birleşik birinden farklı farklı planlamalar yapıyorlar.” Ve özel- yönetilmesinin işleyişi daha belirten Atar, işçinin ekmeğinin, koruduğunu belirtti. Kısıtlamalarda likle geçirgen yüzeylerin, suyun toprağa geçmesini Metal-İş ve Çalışma ve Toplum verimli, dünya piyasasında daha sağlayan alanların önemini vurgulamıştı. çocuğunun eğitiminin ve kirasını kanuni dayanak, meşru amaç ve dergisi ortaklığıyla İstanbul’da fazla pay alır hale getireceğinden İstanbul Enerji Genel Müdürü Yüksel Yalçın’ın söz- ödeyebilmesinin bu hakla bağlantılı demokratik toplumda gereklilik düzenlendi. Türkiye ve yedi leri de düşündürücüydü: “Bu şehri biz şehir plancıla- bahsettiler. Biz de bu konuya ciddi rı, inşaat mühendisleri ve mimarlarla beraber bozduk. olduğunu söyledi. koşullarının arandığını vurgulayan Avrupa ülkesinden akademisyen, şekilde kafa yoruyoruz” dedi. Şimdi yine aynı meslektaşlarımızla beraber çözme- AKP döneminde yaklaşık 200 Resch, günlük yaşamın ya da trafiğin sendikacı ve hukukçuların katıldığı Şatıroğlu, içinde Eti Maden, TEİAŞ, ye çalışıyoruz.” Yalçın, İstanbul’un nüfusunun uzun bin işçiyi kapsayan 23 grevin aksamasının tek başına müdahaleyi vadede 10-12 milyona indirilmesi gerektiğini savu- TPAO’nun da olduğu bazı şirketler toplantıda, “karşılaştırmalı hukuk nuyordu. Çünkü ona göre kent, taşıyabileceğinden yasaklandığını belirten Atar, haklı kılmayacağını söyledi. için yasa taslağı hazırladıklarını, boyutunda grev ve toplu eylem daha fazla nüfusu, binayı, otomobili ve altyapı yükü- TBMM gündemine geleceğini erteleme sonunda uyuşmazlığın Prof. Dr. Alpay Hekimler ise nü sırtlanmış durumda. hakkı” ele alındı. Bu hedefe ulaşmak için kentin daha fazla yapılaş- söyledi. l mUSTAFA ÇAkIR/ yüksek hakem kuruluna Türkiye’de uluslararası normlara masının sınırlandırılması ve Türkiye’de sanayiyle istih- Ank ARA Atar: Rica değil hak taşınmasının grev hakkını uygun gerçek bir grev hakkından söz damın dengeli biçimde dağıtılması gerektiğini söylü- yordu. Ve önemli bir noktaya dikkat çekiyordu: “Siz DİSK Genel Başkan Yardımcısı ortadan kaldırdığını anlattı. edilemeyeceğini belirtti. Mevzuatın şimdi kaç kişinin 10 yıl sonra yaşayacağı İstanbul’u- KISA.... KISA... KISA... ve Birleşik Metal-İş Genel Başkanı Anayasa Mahkemesi’nin hak ihlali hakkı güvenceye almaktan çok nu bilmediğiniz bir ortamda İstanbul’un enerjisini, su- yunu planlamaya çalışıyorsunuz.” Özkan Atar, grevin işçilerin kararlarını hatırlatan Atar, “Bir sınırlandırdığını söyleyen Hekimler, l Tü İk’in “İnşaat Üretim Gerçekten de nasıl planlayacaksınız? sermaye karşısındaki tek gerçek grev durdurulduktan yıllar sonra grev kırıcılığına karşı yaptırımların Bir yandan Kanal İstanbul gibi yeni yerleşim alan- Endeksi, Ağustos 2026”ya göre ları ve büyük nüfus artışı yaratabilecek projeler gün- pazarlık gücü olduğunu vurguladı. gelen bir karar ancak geç kalmış bir da yetersiz kaldığını vurguladı. inşaat üretimi, Ağustos 2025’e deme getiriliyor. Yalçın, Kanal İstanbul’la birlikte bir (yıllık) kıyasla yüzde 2.3, Temmuz milyonluk yeni nüfus baskısı oluşabileceği uyarısın- da bulunuyordu. Depreme dayanıklı bina yaparken 2026’ya (aylık) kıyasla yüzde 4 kenti sele, kuraklığa, aşırı sıcaklara ve altyapı çökü- arttı. şüne daha açık hale getiriyorsak buna nasıl dönü- o kul alışverişi çare olmadı l Tü İk’in “Hizmet Üretim şüm diyeceğiz? İstanbul’un sorunu yalnızca eski bi- nalar değil. İstanbul’un sorunu, sürekli daha fazla bi- Endeksi, Ağustos 2026”ya göre BİRleşm İş Markalar Derneği’nin sektöre çare olmadığını belirterek na üretmeyi kalkınma sanan anlayış. hizmet üretimi, yıllıkta yüzde 2.3, (BMD) eylül anketine göre, ağustosa tüketicinin ancak indirimlerle Felaketin sorumlusu kim? aylıkta yüzde 0.2 arttı. kıyasla markaların yüzde 66’sının alışverişe yöneldiğini söyledi. Her Bu son yağışta alınan önlemler, erken uyarılar ve l Tü İk’in “Ücretli Çalışan adet satışı, yüzde 55’inin cirosu düştü. dört markadan üçünün yıllık ciro binlerce personelin müdahalesi sayesinde çok da- İstatistikleri, Ağustos 2026”ya Hazırgiyimde markaların yüzde 82’si, artışının yüzde 30’un altında kaldığını olarak gösterdi. Öncel, AVM’lerde ha büyük bir felaketin önüne geçilmiş olması önemli. göre ücretli çalışan sayısı, yıllıkta Sahada çalışanların hakkını teslim edelim. ayakkabıda yüzde 58’i satış kaybı aktaran Öncel, kârlılığın daraldığını şeffaf olmayan ortak alan giderlerinin Ama afet yönetimi yalnızca felaket sırasında insan- yıllıkta yüzde 2 arttı. bildirdi. BMD Başkanı Sinan Öncel, vurguladı. Markaların yüzde 80’i markalara yıllık en az 10 milyar lira ları kurtarmak değildir. Asıl mesele felaket yaşanma- okul alışverişi ve kışa hazırlığın fahiş kira taleplerini en önemli sorun kayıp yarattığını ifade etti. dan önce riski azaltmaktır. İklim değişikliği küresel bir gerçek. Fakat dere yataklarına yapı izni vermek, yeşil alanları betonlaştırmak, kentin taşıma kapasite- sini hesaba katmamak, imar aflarıyla yanlış yapılaş- mayı ödüllendirmek siyasi ve ekonomik tercihlerdir. Taksitte yetki Pancar fiyatına Bunların sorumluları var. İmar planlarını değişti- renler, yapı yoğunluğunu artıranlar, denetim görevi- ni yerine getirmeyenler, bilim insanlarının uyarılarını Ticaret’e geçti revizyon çağrısı görmezden gelenler var. Ve bu sorumluluk yalnızca bugünün yöneticilerine ait değil. İstanbul’u bu hale Tİc AReT Bakanlığı’na, konut hariç Tü RkİYe Ziraat Odaları Birliği getiren, onlarca yıldır birbirini izleyen merkezi ve ye- perakende işletmelerin tüketicilere Başkanı Şemsi Bayraktar, rel yönetimlerin kararları. yaptığı taksitli mal ve hizmet TÜRKŞEKER’in kota tamamlama Bir yandan milyarlar harcayarak sel baskınlarını önlemeye çalışıyoruz, diğer yandan yeni yapılaşma- satışlarında taksit sürelerini belirleme diğer taksitlendirme yöntemlerinin primi dahil ton başına 3 bin 720 lira maliyetlerinin katlandığını belirtti. larla yeni riskler üretiyoruz. Önce sorunu yaratıyor, ve ilave sınırlamalar getirme yetkisi uyumlu hale getirilmesi amaçlanıyor. açıkladığı şeker pancarı alım fiyatının Ekim alanlarını daraltacağı uyarısında sonra o sorunu çözmek için yeniden para harcıyoruz. verildi. Yönetmelik değişikliği Resmi Bakanlık, BDDK kararlarının maliyeti karşılamadığını söyledi. bulunan Bayraktar, “Çiftçimiz İstanbul’un daha kaç büyük yağmurda aynı sına- vı vermesi gerekiyor? Yağmuru durduramayız. Ama Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe ardından gerekli düzenlemeleri Mazot, gübre, tohum, sulama toprağa küstürülürse yarın gıda dere yataklarını yapılaşmaya açanları, imar aflarını girdi. Düzenlemeyle, BDDK’nin kredi hızla uygulayabilecek. Alınacak elektriği ve işçilik giderlerindeki güvenliğimizi ve arz devamlılığımızı çıkaranları, kentin taşıma kapasitesini hiçe sayan- kartı, alışveriş kredisi ve tüketici kararlar bakanlığın internet sitesinde artışlara dikkat çeken Bayraktar, karşılamakta zorlanacağız” diyerek ları sorgulayabiliriz. Çünkü İstanbul’u bu hale getiren doğa değil, yıl- finansmanı üzerinden yapılan duyurulacak ve ilgili üst meslek olumsuz hava koşulları nedeniyle alım fiyatının üreticiye kâr sağlayacak lardır alınan siyasi kararlar ve doymak bilmeyen in- satışlara ilişkin taksit kararlarıyla kuruluşlarına iletilecek. yeniden ekim yapan üreticilerin düzeye çıkarılmasını istedi. şaat iştahı.