Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 14 EKİM 2026 ÇARŞAMBA 2 olaylar ve görüşler Bireysel BAşvuru h Akkı Gökten düşen üç elma... yüksek mahkeme kararına uymamış ve Suna türkoğlu Dr. ÇiğDem Bayraktar Ör rak alenen aşağılama, bir kesimin yaratabileceği olasılığı bile suçlan- yeniden yargılamayı hiç başlatmamıştır. EmEkli Danıştay ÜyEsi benimsediği dini değerleri alenen mak için “yeterli” görülebiliyor. on yıllarda çok sayıda soruştur- aşağılama. Örneğin; sosyal medya hesabın- hakkaniyete uygun Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete’de ma ve tutuklamanın merkezin- İlk iki hükme bağlı değerler siste- dan “Müezzin 22 saniyede okudu yargılanma 6 Anayasa Mahkemesi’nin Tayfun Kah- Sde yer alan Türk Ceza Kanunu mi, kendine özgü nüanslarla birlik- akşam ezanını yahu. Prestissimmo raman Başvurusu(2) kararı yayımlanın- Anayasa Mahkemesi’nin vermiş oldu- (TCK) madde 216, ceza adalet siste- te, hemen her çağdaş hukuk siste- con fuoco! Ne acelen var? Sevgili? ca, bireysel başvuru hakkı veya öğretide- ğu ihlal kararının gereklerinin hiçbir şekil- minde en çok tartışılan normlardan minde yürürlükte. Ancak sonuncu- Rakı masası?” şeklindeki Ömer Hay- ki adıyla “anayasa şikâyeti” yeniden yargı de yerine getirilmemesi üzerine kişi ikin- biri haline geldi. Haberini yapan ga- gündemine girdi. ci kez bireysel başvuru hakkını kullanmış, su yani “dini değerleri aşağılama” yam dizelerini paylaşan piyanist Fa- zeteciden, düşüncesini açıklayan Anayasa Mahkemesi’nin daha önce ver- Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu kabul kastı ile suç işleme” konusu kıta Av- zıl Say, üç kişinin şikâyeti üzerine diği ihlal kararının gereğinin yerine ge- edilebilir bulmuş ve ilk ihlal kararının ye- akademisyene, yazardan karikatü- rupa’sının büyük bir kısmında ya 216/3’ten yargılanmış, 10 aylık ha- tirilmemesi nedeniyle bireysel başvu- rine getirilmediğini belirleyip, yeniden ih- riste; sosyal medyada fikir beyan kaldırılmış ya da doğrudan somut pis cezası ise Yargıtay tarafından ru hakkı ile adil yargılanma hakkı kapsa- lal kararı vermiştir. eden yurttaştan sanatçılara kadar bir kamusal tehdit ve şiddet şar- “düşünce ve ifade özgürlüğü” kap- mındaki hakkaniyete uygun yargılanma Anayasanın 153. maddesine göre, “Ana- toplumun geniş kesimleri bu mad- tına bağlanarak düşünce özgürlü- samında değerlendirilerek bozul- hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 27 Ka- yasa Mahkemesi’nin kararları kesindir”, denin adli kıskacına girdi. ğü sınırları içinde kabul edilmiştir. muştu. sım 2025 tarihinde Tayfun Kahraman ta- “Anayasa Mahkemesi kararları Resmi Ga- Kamu barışını koruma amacıyla Türkiye’de ise hâlâ ceza doğuran en Yargılamanın konjonktüre göre rafından ikinci kez yapılan bireysel başvu- zetede hemen yayımlanır ve yasama, yü- düzenlenen TCK m. 216; halkı kin yaygın dayanaklardandır. değişiklik gösterdiğine inanılan ül- ru, birinci bölüm tarafından niteliği itiba- rütme ve yargı organlarını, idare makam- ve düşmanlığa tahrik etme, aşağıla- kemizde, 2012’de görülen bu dava rıyla genel kurulca karara bağlanması ge- larını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” Kutsallara hakaret ma ve dini değerleri hedef alma fiil- bugün olsa bambaşka bir seyir izle- rekli görülerek, Anayasa Mahkemesi Ge- Kararların bağlayıcılığına ilişkin bu hü- “Blasphemy” yani “kutsallara ha- lerini yaptırıma bağlıyor. Ancak ka- nel Kurulu tarafından 2 Nisan 2026’da ka- küm, hiç kuşkusuz, bireysel başvuru üze- yebilirdi. karet” ile “ifade özgürlüğü” ayrımı nunda aranan “somut ve yakın teh- rara bağlanmış ve Resmi Gazete’de ya- rine ihlal edildiğine karar verilen temel Benzer şekilde; isnat edilen suçu ki- son derece hassas bir tartışmadır. yımlanmıştır. hak ve özgürlükler için de geçerlidir. Ana- like” kriterinin yargı pratiğinde göz min işlediğinin de sonucu etkileyebil- Dini değerlere yönelik eleştiri ve- Bireysel başvuruyu yapan şehir plancısı yasa Mahkemesi, verdiği ikinci ihlal ka- ardı edilmesi, bu normu, muhalif diği herkesin malumu. Egemen Bağış Tayfun Kahraman, Gezi Parkı davası ola- rarında, hem bireysel başvuru hakkının ya hicivle inanan kişilere ya da di- sesleri bastıran ve ifade özgürlüğü- ile Metehan Demir arasında geçtiği ve rak bilinen ceza davasının sekiz sanığın- hem de adil yargılanma hakkının genel il- ni gruplara karşı doğrudan nefret nü daraltan bir cezalandırma aracı- ayetlerle alay edildiği iddia edilen ko- dan biri olup o dönem Türk Mühendis ve kelerini belirleyerek adil yargılanma hakkı ve ayrımcılığı körüklemek, belli bir na dönüştürüyor. nuşmaya ilişkin “İslam dinini açıkça Mimar Odaları Birliği Genel Merkez Yöne- kapsamında, hakkaniyete uygun yargılan- inanç grubuna yönelik şiddeti örgüt- Benzer yasalar başka ülkelerde de aşağıladığı” gerekçesiyle yapılan suç tim Kurulu’nda şube başkanı ve aynı za- ma hakkının ihlal edildiğine yönelik ilk ih- lemek birbirinden ayrılmalıdır. Mo- var. Ancak Türk hukuk mevzuatının duyurusu ile yürütülen soruşturma- manda Kültür ve Turizm Bakanlığı bün- lal kararına karşın, yeniden yargılanma iş- dern hukuk devletleri bu konuda ağırlıkla alındığı kıta Avrupa’sında da, söz konusu konuşmanın iki kişi yesinde koruma bölge kurulunda uzman lemlerinin başlatılmamış olması nedeniy- hemfikirdir. Bir düşünceyi üretmek, ya da İngiltere ve ABD hukuk norm- arasında geçtiği, dolayısıyla “aleni- yardımcısı, 2014 yılından itibaren ise üni- le Anayasa’nın 148. maddesinde koruma paylaşmak “özgürlükler” kapsamın- larını bedenleştiren Anglo-Sakson versite öğretim üyesi olarak görev yap- altına alınan bireysel başvuru hakkı ile yet” taşımadığı söylenerek kovuştur- da ele alınır; bu düşünce, başkala- hukukunda kapsam, nitelik ve uy- mıştır. Kişi hakkında verilen İstanbul 13. Anayasa’nın 36. maddesinde koruma al- maya gerek görülmemişti. rını tehdit eden, onlara zarar veren Ağır Ceza Mahkemesi’nin mahkûmiyet tına alınan adil yargılanma hakkı kapsa- gulama bakımından dikkat çekici Asıl sorun somut eylemlere dönüştüğünde ise kararının, istinaf ve temyiz başvuruları mındaki “hakkaniyete uygun yargılanma bir ayrım göze çarpıyor: TCK, temel reddedilerek kesinleşmesi üzerine, Ana- hakkı”nın ihlal edildiğine hükmetmiştir. ceza hukukunun alanına girer. Asıl sorun; yalnızca nefret söy- hukuki nitelik bakımından “ayrım- yasa Mahkemesi’ne 2023/98215 numaralı Anayasa Mahkemesi kararlarına uy- Bir kimse bireylere veya toplu- leminin hatlarının belirginleştiril- cılıkla mücadeleyi ve azınlıkların, bireysel başvuru yapılmıştır. ma ve gereklerini yerine getirme yüküm- luklara yönelik şiddeti körüklemi- mesi değil; ifade özgürlüğü ile top- farklı grupların onurunu koruma- Yüksek mahkeme bu ilk başvuru üzeri- lülüğü bulunan mahkemelerin, Anaya- yorsa, onları somut ve fiilî bir plan- lumsal barışın korunması arasında- yı” hedefleyen Almanya, Fransa ve ne, yargılamada usule ilişkin güvencelerin sa Mahkemesi kararlarına direnme veya la hedef almıyorsa dinî inancından ki sınırların ne kadar net çizilebil- İsviçre’den ayrılarak yasanın ama- ihlal edilmesinin yargılamanın hakkaniye- bağlayıcılığını tartışma yetkisi bulunma- ya da dine ilişkin düşüncelerinden diğidir. cını doğrudan “kamu barışını sağla- tini bir bütün olarak zedelediğini belirte- maktadır. ötürü cezalandırılamaz. Dolayısıyla; TCK 216’nın birinci fıkrasındaki ma” olarak genelleştiriyor. rek, başvurucunun adil yargılanma hakkı 13 Mayıs 2010 tarihli Resmi Gazete’de kutsal değerlere, inançlara yönelmiş “açık ve yakın tehlike” koşulu, ifade Yasanın korumaya aldığı kate- kapsamında hakkaniyete uygun yargılan- yayımlanan ve 12 Eylül 2010 tarihli halk her sert, saldırgan veya incitici ifa- özgürlüğü lehine getirilmiş önemli gorilerde de farklar belirgin: Şid- ma hakkının ihlal edildiğine 31 Temmuz oylamasıyla yürürlüğe giren 5982 sayı- de otomatik olarak suç oluşturamaz. bir güvencedir. Ancak buna karşın, 2025’te karar vermiştir. lı Anayasa değişikliği hakkında kanun ile dete doğrudan ve anlık çağrı oluş- İngiltere’de bu yöndeki eylemlerde kin ve düşmanlığa sevk edildiği id- Bu karar üzerine yapılması gereken, ilk hukuk sistemimizde yerini alan “bireysel turmadıkça nefret söyleminin da- derece mahkemesi tarafından kişinin ye- başvuru” anayasa ile korunan temel hak açık bir kastın ve somut kışkırtma- dia edilen toplum kesimlerinin ger- hi suç sayılmadığı ABD’de, ifade öz- niden yargılanmasının Anayasa Mahke- ve özgürlüklerin ve bu bağlamda adil yar- nın varlığı şart koşulur. Türkiye’de çekten böyle bir infial yaşayıp yaşa- gürlüğünde anayasa herkes için ne- mesi kararına uygun olarak gerçekleştiril- gılanma hakkının mahkemeler tarafından ise bu suç tanımı için somut kıstas- madığına bakılmaksızın, salt varsa- redeyse mutlak bir koruma sağlar- mesidir. Ancak yeniden yargılama yapıl- ihlalini de engellemek için vardır. Anaya- lar yasada yer almadığı gibi uygu- yımlar üzerinden tutuklama ve yar- ken Türkiye’de“sosyal sınıf, ırk, din, mamıştır. Hatta Anayasa Mahkemesi 31 sa Mahkemesi, yeniden yargılanma yapıl- lamada da doğrudan aranmıyor. Bir gılama yapılması temel hakları ze- mezhep, bölge, cinsiyet” gibi kısıtlı, Temmuz 2025 tarihli kararında ilk dere- masını ve bu yargılamanın gereklerini be- düşüncenin ya da söylemin yalnız- delemektedir. Düşünen ile eyleme belirli bir alanda hüküm kuruluyor. ce mahkemesi olan İstanbul 13. Ağır Ceza lirlediği kararlarında, ihlalin nasıl gideri- ca “huzursuzluk yaratmaya elveriş- geçen arasında fark gözetilmemesi, İngiltere’de ise yasanın içeriğindeki Mahkemesi’nin nasıl bir yargılama yap- leceğini, yeniden yargılamanın içeriğini ve li” görülmesi dahi yargılama için ye- sokağa dökülmeyen toplum adına ırk ve din öğelerine Türkiye’de kar- ması gerektiğini açık açık yazmış olması- ilk derece mahkemesinin yükümlülükleri- terli sayılabiliyor. niyet okuyarak peşinen suç ve suç- şılığı olmayan “cinsel yönelim” ek- na karşın ilk derece mahkemesi 6 Kasım ni açık açık göstermektedir. Kararlara uy- Oysa bahsedilen eser miktarda lu üretmektir. 2025 tarihli ek kararıyla başvurucunun mamak anayasal bir suç oluşturmaktadır lenirken mevzuatta “engellilik” gibi huzursuzluğun, kime ve neye göre Yani TCK 216’nın üç fıkrasında- yeniden yargılanma talebini reddetmiş, ve hukuk devletinde asla yeri yoktur. hassas bir başlık da yer buluyor. tanımlandığı en az isnat edilen suç ki nesnellikten uzak yorumlardan Madde ne diyor? kadar belirsiz. O nedenle soyut teh- herhangi biri, bir gün hepimizin pa- TCK madde 216’nın üç ayrı fıkra- like varsayımlarıyla rahatlıkla hü- yına düşebilir. Ancak bu defa kar- sında üç ayrı vurgu yapılıyor: Hal- küm kurulabiliyor. Manevi ve dini şımızda yerçekimini keşfettiren de- kın bir kesimini diğerine karşı kin değerlere ilişkin istenmeyenin ko- ğil, gerçeklikten bağları koparan bir ve düşmanlığa tahrik, halkın bir ke- nuşulmasının, işitilmesinin, yazıl- elma var. Umalım ki bu elmayı ısır- simini belirli farklılıklara dayana- masının bir kesim için huzursuzluk madan cennetten kovulmayalım. CHP’nin tarihsel mirası ve iktidar Sonuç olarak CHP, 1950’den bu yana 76 CHP’li belediyelerce önemli ölçüde sağ- erol tunCer yıllık dönemde yalnızca, 7 yıl 6 ay süreyle lanmakta olduğuna inanıyorum. Eski CHP GEnEl sEkrEtEr yarDımCısı koalisyon ortağı olarak hükümet sorum- luluğu taşıyabilmiş bir partimizdir. l aiklik tartışması ve azıya başlarken şunu belirtelim, üzeri- CHP, çok partili yaşama, tek parti dö- Yne konuşacağımız CHP, butlan talihsiz- toplumsal algı nemindeki hizmetlerinin onuruyla birlik- liğine uğramadan önceki CHP’dir. Laikliğin yerleştirilmesi konusundaki te dönemin sorumluluğunu da taşıyarak Çok partili dönemin ilk serbest seçim- çabalarından ötürü CHP’ye “dinsiz” yaf- girmiştir. Tek parti döneminin sorumlu- leri 14 Mayıs 1950’de yapıldı. Dönemin ik- tasını vuran yobazların bu konudaki et- lukları yanında, bir dünya savaşının zo- tidar partisi Cumhuriyet Halk Partisi’nin kilerinin hâlâ bir ölçüde sürdüğü görül- runlu olarak doğurduğu bütün acıların, (CHP), ana muhalefet partisi Demokrat mektedir. Böyle bir konu sağ partiler için yoklukların sorumluluğunu da CHP’ye Parti’nin (DP) görüşünü ve katkılarını da bulunmaz bir propaganda aracıdır. De- yüklemek muhaliflerin kolayına gelmiş- alarak hazırlamış olduğu bir seçim kanu- deden toruna hala sürdürülebilen bu tir. Diğer yandan CHP’nin ülkeyi savaş nunun uygulandığı bu seçimin sonucun- inanç sağ partilerin politikalarını da et- dışında tutabilmek gibi önemli bir başa- da iktidar CHP’den DP’ye geçti. kilemekte; sağ partiler partiler arası iş- rısı üzerinde durulmamıştır bile. Mükemmel bir seçim kanununun tam birliğinin en gerekli olduğu zamanlarda Tek parti döneminde, başta laiklik ol- bir tarafsızlıkla uygulandığı 1950 se- bile CHP ile yan yana görünmekten çeki- mak üzere, birbiri ardına gerçekleştirilen çimleri, hiçbir ciddi şikâyet ya da itiraz- nerek işbirliği girişimlerini engelleyebil- devrimlerin toplumun belli kesimlerin- la karşılaşmadan sonuçlandı. Bu sonuç, mektedirler. Çok partili yaşamda bunun de yaratmış olduğu tepkiler hâlâ CHP’ye kendi getirdiği kanunla iktidarını kaybe- örneklerine çokça rastlanmıştır. yönelik sömürü konuları arasında yer den CHP’nin onurudur. Oysa DP’nin ya- Böyle bir endişe demokrasinin normal alabilmektedir. Ne yazık ki bu eleştiri- sada yaptığı değişikliklerin uygulandı- işleyişini olumsuz yönde etkilemektedir. ler sürdürülürken CHP dönemini eleş- ğı 1957 seçimleri muhalefet partilerinin Son olarak CHP’ye haksız yere yükle- tiren ana muhalefet partisi DP’nin ön- çok sayıda itiraz ve şikâyetlerine sahne nen kusurlar yanında, üzerinde önemle der kadrosunun, söz konusu dönemler- olmuştur. Daha sonraki iktidarlar zama- durulması gerektiğine inandığım bir cid- de önemli sorumluluklar üstlenmiş ki- nındaki seçimlerde gündeme gelen iti- di konuya da değinmek gerek: “CHP’nin şiler oldukları gerçeği de göz ardı edile- razları, tartışmaları saymıyorum bile. halkla ilişkileri”. rek sürdürülebilmektedir. Celal Bayar’ın Çok partili dönem boyunca hiçbir seçim- CHP sempatizanlığı daha gençlik çağ- başbakanlığı buna en çarpıcı örnektir. de Meclis’teki sandalyelerin çoğunluğu- larında başlamış ve daha sonra parti üst Atatürk’ün kurduğu CHP, dünyanın en nu elde edemeyen CHP, doğal olarak tek kademelerinde önemli sorumluluklar üst- uzun ömürlü partilerinden birisi, belki başına iktidar da olamamış, yalnızca bazı lenmiş biri olarak bu konu üzerinde dur- de en uzun ömürlü partisidir. Siyasal ya- hükümetlerde koalisyon ortağı olarak yer madan geçemeyeceğim. şamı boyunca ülkenin iyi yetişmiş kad- alabilmiştir. Bunları şöyle özetleyebiliriz: Sağ partilerin toplumla ilişkilerinin, rolarına ve ciddi parti programlarına sa- l 1961- 1965 arasında, İnönü’nün baş- zaman zaman popülizm derecesine va- hip olan, siyasi kadrolarımız için eğitim kanlığında CHP- Adalet Partisi (AP) ar- racak kadar sıcak bir görünümde oldu- görevi üstlenen, daima ciddi ve dürüst dından CHP- CKMP- YTP hükümetle- ğu, buna karşılık CHP’lilerin halkla ilişki- devlet yönetimini savunan CHP, bir tür- ri kuruldu. lerinin ise hâlâ resmi görünümlü bir or- lü tek başına iktidara gelerek program- l Parti iki kez bağımsız milletvekil- tamda cereyan ediyor gibi... Bu konuda larını uygulama fırsatını, bir başka ifa- lerinin desteği ile hükümet kurmuştur. yanılmış olmayı dilerim. deyle kendisini yeterince ifade ve ispat (1965 İnönü ve 1978 Ecevit hükümetleri) CHP’nin mirasını devraldığını kabul edebilme olanağını bulamamıştır. Bu da l 1973 sonrasında Ecevit’in başkanlı- ettiğimiz YENİ Parti mensuplarının, Öz- CHP’nin -elinde olmayan- bir başka eksi- ğında kurulan CHP-MSP (Milli Selamet gür Özel’in aralıksız sürdürdüğü kam- ğini oluşturmaktadır. Partisi) hükümetinin ömrü yalnızca 10 panyası esnasında “halkla ilişkiler” ko- Devleti ve Cumhuriyeti kuran, birbiri ar- ay olmuştur. nusunda mükemmel örnekler sunan dına devrimler yapan CHP’nin uzun yıllar l 12 Eylül sonrasında CHP’li oy taba- davranışlarını dikkatle izlemelerinde ve iktidardan uzak kalmış olması, parti men- nınca desteklenmekte olan SHP, DYP örnek almalarında yarar var. Unutmaya- suplarının yeterli uygulama deneyimlerin- (Doğru Yol Partisi) Genel Başkanı Süley- lım ki siyasette doğruları anlatmanız ye- den yoksun kalması sonucunu da doğur- man Demirel’in kurduğu hükümete ka- terli olmaz. Hitap ettiğiniz kitle ile sıcak muş, bu durum ister istemez bir ölçüde tılmıştır. bağlar kurabildiğiniz ölçüde inandırıcılı- parti kültürünü de etkilemiştir. l CHP 1977 seçimlerinde 213 milletve- Uzun süreler iktidardan uzak kal- ğınızı güçlendirebilirsiniz. kili çıkararak birinci sırayı alırken tek ba- CHP’nin mirasçısı olduğuna inandığı- mış olmak, CHP muhaliflerinin sürek - şına hükümet kurmayı da denemiş an- li olarak “CHP iktidar olursa başınıza ne- mız YENİ Parti’nin, CHP’nin devlet yöne- cak bu kez de milletvekili sayısı yeter- ler geleceğini düşünün” propagandası- timine yönelik iddialarını yaşama geçire- li olmadığı için güvenoyu alamamıştır. na başvurmasını da kolaylaştırmıştır. Bu bilmek için tek başına iktidar olması ge- (Hükümet kurabilmek için gerekli olan durumun telafisinin, gerçekten iyi hiz- rektiği açık bir gerçek olarak karşımız- en az sandalye sayısı 226 idi.) metler verdiklerine tanık olduğumuz da duruyor.