Catalog

14 EKİM 2026 ÇARŞAMBA İNCELEME/BULMACA 11 SINAN MEYDAN BAŞKENT ANKARA, Tarihten Günümüze CUMHURİYET ve İNGİLİZLER ün Ankara’nın başkent ilan edilmesinin karar verdiler. Fakat onlar da büyükelçilerinin “İngiltere ve Batılı devletler Ankara’ya karşı sistematik olarak direnirlerse Türkiye’deki yeni (13 Ekim 1923) 103. yıl dönümüydü. İstanbul’da oturmalarında ısrar ettiler. 1925 yılında İstanbul’da 18, Ankara’da ise sadece 5 DAnkara, emperyalizme karşı ulusal rejim (Cumhuriyet) ve Mustafa Kemal devrilebilir.” (İngiliz Büyükelçi Lindsay, 24 Mayıs 1925) direnişin, saraya-sultana karşı ulusal ülkenin temsilciliği vardı. 1925 yılında Türkiye, elçilerini Ankara’ya egemenliğin karargâhı oldu. Mustafa Kemal memleketin kuvvet kaynakları ve gelişmesini büyükelçiliklerine gönderdiği bir gizli yazıda, adlandırılmamalarını istedi. Bunun üzerine göndermeyen İngiltere, Fransa ve İtalya’ya Atatürk, Türk tarihinde, üzerine saray-sultan Anadolu’nun merkezinde kurmak gereğini Osmanlı İmparatorluğu ile büyükelçilik İngiltere, İstanbul’daki yüksek komiserlerine nota verdi. Buna karşın İstanbul’daki İngiliz gölgesi düşmeyen ilk meclis durumundaki coğrafi ve stratejik durumunun elverdiği iç ve düzeyinde diplomatik ilişkiler kurmanın normal “temsilci” denilebileceğini, ancak bu Büyükelçisi Ronald Lindsay, 24 Mayıs TBMM’yi Ankara’da açtı. Yeni Türk Devleti, dış güven ve yeteneği konusunda geçmiş olan olduğunu, ancak yeni Türkiye ile büyükelçilik temsilcilere “elçi” veya “büyükelçi” denilmesi 1925’te Londra’ya gönderdiği bir raporda, Türkiye Cumhuriyeti, Anadolu’nun kalbinden, deneyimler ile özetlenebilir. Bu düşüncelerin düzeyinde ilişki kurmanın bu “küçük” ve için Lozan’ın onaylanıp yürürlüğe girmesini büyük devletlerin Ankara’ya karşı direnmelerini Ankara’dan yükseldi. her biri başlı başına kesin bir öneme sahiptir. “yoksul” ülkeye fazla değer vermek olacağını bekleyeceklerini bildirdi. istedi; “Direnmekle zaman kazanmış oluruz Devletin yönetim merkezinin yeni bir şekilde belirterek Müttefiklerin Türkiye’ye büyükelçi Henderson, 20 Kasım 1923’te Lord Anakara’nın başkent oluşu ve bu tek adam rejiminin ne kadar ömrü kurulmasına ve gelişmesine bir an önce değil, maslahatgüzar düzeyinde düşük Curzon’a yazdığı bir raporda şu düşüncelere olduğunu kimse söyleyemez,” diyen Lindsay, Mustafa Kemal (Atatürk), 22 Eylül başlamak ve iç ve dış tereddütlere son vermek seviyeli temsilci göndermelerini istedi. Curzon yer veriyordu: “İngiltere ve Batılı devletler Ankara’ya 1923’te Neue Freie Presse gazetesi için aşağıdaki kanun maddesinin kabulünü ayrıca, “Her halde diplomatik misyonların “Ben bugünkü Büyük Millet Meclisi’nin karşı sistematik olarak direnirlerse muhabiri Mösyö Lazar’a verdiği demeçte, arz ve teklif ederiz. Kanun maddesi: ‘Türkiye Ankara’ya gitmeyip İstanbul’da kalmaları iki yıllık ömrü olacağını ve Ankara’nın da en Türkiye’deki yeni rejim (Cumhuriyet) ve Türkiye’nin yeni rejiminin anayasaya göre Devleti’nin başkenti Ankara şehridir.’ “ arzu edilir,” diyerek de Ankara’ya temsilci az iki yıl başkent kalacağını düşünüyorum. Mustafa Kemal devrilebilir,” diye düş zaten “Cumhuriyet” olduğunu söylemişti. Bu kanun teklifine göre Ankara’nın başkent gönderilmemesini önerdi. (Bilal Şimşir, (…) Majesteleri temsilcisinin Ankara’ya kuruyordu. (Şimşir, s. 232, 236) Atatürk aynı röportajında başkent konusunda ilan edilmesinin belli başlı gerekçeleri; Ankara…Ankara… Bir Başkentin Doğuşu, 2. taşınması, Türk hükümetini ve Mustafa İngiltere’nin Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı da şöyle demişti: “Yeni Türkiye’nin ülkenin kuvvet kaynaklarını ve gelişmesini Bas., Ankara, 2006, s. 233-234) Kemal’i elbette çok memnun edecektir. kurduğu direniş cephesi Lozan’ın imzalanıp başkenti meselesine gelince bunun Anadolu’nun merkezinde kurmak gerekliliği, İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiser Ama bu taşınma, majesteleri hükümetinin yürürlüğe girmesiyle değil, bundan dört yıl cevabı kendiliğinden belirir. Hükümet coğrafi ve stratejik durumun elverişliliği ile Vekili Henderson da 3 Eylül 1923’te tatsız ve aşağılayıcı bir taviz vermesi sonra, 1928’de ancak çöktü. Fransa ve İtalya merkezimizi olaylar belirlemiştir. Artık iç ve dış güven olarak sıralanmıştı. Ancak Londra’ya şunları yazdı: anlamına gelir kanısındayım.” (Şimşir, s. 268) gibi birçok ülke büyükelçiliğini Ankara’ya ortada böyle bir konu yoktur. Ankara, gerekçelerin başında, “Antlaşma (Lozan) ile “Ankara’ya sürekli bir görevli atamak Henderson, 20 Kasım 1923’te Londra’daki Türkiye Cumhuriyeti’nin başkentidir.” (Yeni taşıdı. Türkiye, büyükelçiliklerini Ankara’ya Boğazlar için kabul edilen hükümlerden” için acele edilmesine karşıyım. Londra’ya Lancelot Oliphant’a gönderdiği bir mektupta Gün gazetesi, 27 Eylül 1339 (1923), s. 1) taşıyan ülkelere elçilik binası vb. konularda söz edilmişti. Çünkü “Lozan Boğazlar atanacak Türk Konsolosuna karşılık da şöyle diyordu: bazı kolaylıklar sağladı. Fakat İngiltere 6 Ekim 1923’te İstanbul’un Sözleşmesi” ile Boğazlardan geçişi Ankara’ya bir konsolos atayabiliriz. “Ankara’nın en az iki yıl başkent kurtarılmasından sonra Türkiye’nin Büyükelçisi hala İstanbul’da oturuyordu. düzenlemek için uluslararası bir Boğazlar Bu atama için de barış antlaşmasının kalacağını düşünüyorum. Türkiye’nin başkentinin neresi olacağı tartışılmaya İngiliz Temsilci Henderson’un, “İki yıl Komisyonu kurulacaktı ve Boğazların iki (Lozan’ın) yürürlüğe girmesini neden geleceğini böylesine karanlık olduğu bir içinde yıkılır!” dediği Türkiye Cumhuriyeti başlandı. TBMM’deki muhalefet grubu, tarafında askerden arındırılmış bölgeler beklemeyelim? Bu da gelecek yıl dönemde (…) hiçbir şey kalıcı değil. Ama İstanbul’un “Payitaht” olarak kalmasının -Şeyh Sait İsyanı gibi saldırılara karşın- olacaktı. Bu durum, İstanbul’un başkent sonunu bulur ve o zamana kadar çok Ankara Mustafa Kemal’in ömrü boyunca zorunlu olduğunu ileri sürdü. “Payitaht” yıkılmayınca, İngiltere de Lozan’dan yaklaşık olarak kalmasına engel olarak görülmüştü. şey değişebilir. (…) Ankara’daki Türkler, başkent olarak kalabilir. Kesinlikle emin 7 yıl sonra, 1930’da büyükelçiliğini Ankara’ya kelimesi sarayı-sultanı-tahtı-tacı akla TBMM, 13 Ekim 1923’te Ankara’nın İngilizlerden öylesine nefret etmektedirler olduğum şudur ki, saltanat diriltilirse getiren bir kavramdı. Muhalifler, saltanatın taşımak zorunda kaldı. Ancak İngiltere, yönetim merkezi olmasına yönelik kanun ki eğer bugünkü hükümet, bizim İstanbul yine başkent olacaktır. Ama kaldırıldığı; tahtın, tacın ve sarayın tarihe II. Dünya Savaşı’nın ufukta görülmeye teklifini kabul etti. Böylece Ankara başkent desteğimiz olmadan ayakta kalabilirse, muhalefet, Mustafa Kemal’i devirse bile başladığı 1930’ların sonuna kadar Türkiye gömüldüğü bir ortamda artık “Payitahttan” ilan edildi. o zaman burada bir büyükelçilik padişahı geri getirip tahta oturtacak söz edilemeyeceğini görmek istemiyorlardı. Cumhuriyeti’ne karşı örtülü direnişini bulundurmak veya bulundurmamak değildir. Mustafa Kemal’in hastalığı da pek Atatürk’e göre “yönetim merkezi” ile sürdürdü. (Sinan Meydan, Lozan, Onurlu İngilizlerin Türkiye zaten pek fark etmeyecektir. Bugünkü ağır görünmüyor.” (Şimşir, s.268) Barış, İstanbul, 2024, s. 353-354) “payitaht” deyimi birbirinden farklıydı. Türk hükümeti ayakta duramazsa ki, Cumhuriyeti rahatsızlığı Görülen o ki Henderson, Türkiye Atatürk’ün Nutuk’taki anlatımıyla “Payitaht HHH uzun zaman duramaz kanısındayım. Cumhuriyeti’nin fazla ayakta kalamayacağını İngilizler, Türkiye’de 13 Ekim 1923’te deyiminin de yeni Türkiye Devleti’nde Eğer Atatürk ve Cumhuriyet düşmanlarının O zaman İngiliz Büyükelçiliği hangi ve Ankara’nın en az iki yıl, en fazla da Mustafa Ankara’nın başkent ilan edilmesini, 29 Ekim iddia ettiği gibi Türkiye Lozan’da İngilizlere anlam ve kullanıma yeri kalmadığını şehirde oturursa Türk hükümeti de Kemal’in ömrü boyunca başkent kalacağını 1923’te de cumhuriyetin ilan edilmesini göstermek gerekti.” Türkiye’de cumhuriyeti ilan etmek ve halifeliği oraya gelecektir. Bizim desteğimizle düşünüyor; “saltanatın diriltilmesini” Ne ilginçtir ki, 11 Ekim 1922’de Mudanya şaşkınlıkla karşıladılar. Ankara merkezli kaldırmak gibi gizli sözler vermiş olsaydı, Türkiye ayakta kalabilir, ama bizim ve İstanbul’un yeniden başkent olmasını Türkiye Cumhuriyeti, İtilaf Devletlerini, İngiltere’nin Türkiye’de cumhuriyetin ilanı Ateşkes Antlaşması ile kendileri ile savaş desteğimiz olmazsa Türkiye’nin anarşiye bekliyordu. özellikle de İngiltere’yi çok rahatsız durumundan henüz çıktığımız İtilaf Devletleri ve halifeliğin kaldırılması sonrası Türkiye sürüklenmesi kaçınılmazdır. Bu anarşide Ekim 1923’te İngiltere’nin Ankara’ya hiçbir (İngiltere, Fransa ve İtalya) de TBMM’deki etti. İngiltere ve müttefikleri, Türkiye Cumhuriyeti’ni hemen tanıması, hiç sorun bizimle iş birliği yapacak yeni bir hükümet zaman büyükelçi göndermeyeceğini bildiren Cumhuriyeti’ni tanımamak için “Taraflar çıkarmadan büyükelçisini Ankara’ya muhalefet grubu gibi İstanbul’un başkent iş başına gelecektir.” (Şimşir, s. 242) Lord Curzon, 30 Kasım 1923’te Fransa’nın, arasında resmi ilişkiler kurulacaktır,” diyen olarak kalmasını istiyorlardı. göndermesi, müttefiklerini Türkiye’ye karşı Açıkça görüldüğü gibi İngiliz Henderson, İtalya’nın, Japonya’nın ve ABD’nin de Dışişleri Bakanı İsmet Paşa ve 14 Lozan Barış Antlaşması’nın (Madde 1) kışkırtmaması, Türkiye’ye uygun koşullarda Türkiye Cumhuriyeti’nin uzun süre ayakta Ankara’ya büyükelçi göndermemelerini istedi. onayını olabildiğince geciktirdiler. İngiltere, kredi vermesi gerekmez miydi? Ancak arkadaşının, 9 Ekim 1923 tarihinde Meclis’e kalamayacağını düşünüyordu. Türk (Şimşir, s.269) sundukları “Ankara’nın yönetim merkezi uzun yıllar boyunca Türkiye Cumhuriyeti’nin İngiltere Lozan’ın onayını geciktirmiş, hükümetinin anarşiye sürükleneceğini ve Lozan Barış Antlaşması imzalanıp onaylanıp seçimine yönelik teklif” şöyleydi: başkenti Ankara’ya büyükelçi göndermediği 1930 yılına kadar Ankara’ya büyükelçi bu anarşide İngiltere’yle iş birliği yapacak gibi müttefikleri Fransa ve İtalya ile yürürlüğe girmesine karşın İngiltere, Fransa göndermemiş; müttefiklerinin de Türkiye’ye “Lozan Barış Antlaşması’nın eklerinden bir hükümetin başa gelmesini bekliyordu. ve İtalya hemen Türkiye ile normal diplomatik olan tahliye protokolü uygulaması son bulmuş birlikte Japonya ve ABD’nin de Ankara’ya büyükelçi göndermemelerini istemiş ve Bu nedenle de “Lozan Barış Antlaşması ilişki kurmadılar. ve baştan başa yabancı işgalinden kurtulan büyükelçi göndermemesini istedi. İngilizler, 1938 yılına kadar Türkiye tek kuruş kredi Türkiye Cumhuriyeti’nin fazla uzun ömürlü yürürlüğe girmeden Ankara’ya büyükelçi Türkiye, 1924 yılının başında Yusuf Kemal Türkiye’nin fiilen bütünlüğü gerçekleşmiştir. vermemişti. Bu süreçte bazı İngiliz yetkililer, atamamak gerekir,” diyor; bunun da gelecek (Tengirşek) Bey’i Londra’ya elçi olarak atadı. (…) Diğer taraftan Türkiye Devleti’nin idare olmayacağını, kısa sürede yıkılacağını Atatürk’ün devrilmesini, cumhuriyetin merkezi için Büyük Millet Meclisi’nde düşünüyordu; daha doğrusu bazı İngilizler yıl sonunu bulacağını söylüyordu. Anlaşıldığı Bunun üzerine bir ay kadar sonra İngiltere yıkılmasını, saltanatın yeniden dirilmesini, böyle umuyordu. kadarıyla Henderson gibi bazı İngilizler, de Ronald Lindsay’i İngiltere’nin Türkiye karar vermek zamanı gelmiştir. Bir devletin İstanbul’un yeniden başkent olmasını Türkiye Cumhuriyeti’ni tanımamak, Ankara’ya merkezini belirlemek için temel olacak Lozan Barış Antlaşması’nın temsilcisi olarak atadı. Fakat Lindsay, 12 bekleyip durmuştu. düşünceler, yeni Türkiye’nin idare merkezini imzalanmasından sonra İngiltere, Türkiye ile büyükelçi atamamak için Lozan’ın onayının Şubat 1924’te Ankara’ya değil, İstanbul’a İngiliz Henderson’un, “En az iki yıl, en çok ağırdan alınmasını öneriyordu. geldi. Lozan Barış Antlaşması imzalandıktan Anadolu’da ve Ankara şehrinde seçilmesini diplomatik ilişki kurmak istemedi. İngiltere Mustafa Kemal’in ömrü boyunca başkent gerektirir yöndedir. Sözü edilen düşünceler; Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Lozan Barış Türkiye, Lozan Barış Antlaşması’ndan sonra da İngiltere, temsilcilerini Ankara’ya kalabilir,” dediği Ankara, 103 yıldır Türkiye antlaşma (Lozan) ile Boğazlar için kabul edilen Antlaşması’nın imzalanmasından 9 gün sonra Türkiye’deki İngiliz, Fransız ve İtalyan göndermeyip İstanbul’da tuttu. Eylül 1924’te Cumhuriyeti’ne başkentlik yapmaya devam hükümler, yeni Türkiye’nin temel varlığı, sonra, 2 Ağustos 1923’te, Paris ve Roma temsilcilerinin “yüksek komiser” olarak Fransa ve İtalya Türkiye’ye büyükelçi atamaya ediyor. -e benzer Kalın Doğan Yiğit Politika En başta KAKURO BULMACA Uygun, biçimde bükülmüş Yurdakul İzmir’in İnsan Bir tür Kurnaz tıpatıp ipek iplik kitabı İsviçre’de bir ilçesi Bir davul Kaynakları gelincik gelen bir nehir türü Dayanıklı Vilayet (kısa) balığı Kendini büyük NASIL görme OYNANIR? Fotoğrafta- Bir bağlaç 1-9 aras› ki aktör Kamer Yaban rakamlar› Düşünce karanfili kullanarak, İzleme bo?luklar› Burun doldurun. iltihabı Bunu yaparken Legal karelerin Küllü su (yöresel) toplam›n›n, Güçlü, Kesimevi zorlu olan Samsun’un ba€l› hücredeki bir ilçesi say›ya e?it Bir meyve Safran ren- olmas›n› ginde nakış- Yaprakların Yanlışlık sa€ lay›n ve lar bulunan düz ve par- ipek kumaş lak bölümü bir rakam› sadece bir Gemi barınağı kere kullan›n. Cüret Olmamış KELİME MERDİVENİ Bizmutun Eskişehir Sualtı simgesi ilçesi Taarruz Kömür Libya’nın Merdivenin ilk basama€›ndaki kelimeyi son basamaktaki (kısa) türü plakası kelimeye ula?tırmak için birer harf de€i?tirin! Sümerler- Mitolojik Yaklaşık Mevki Yardımcı de su bir çalgı dört buçuk yemek TEKKE KURMA tanrısı litrelik ölçü Kara Kuv- birimi Bir nota Bir nota Soru sözü vetleri (kısa) Eksiklik, Boy, klan kusur Araba, Eski Mısır Ölçüt otomobil tanrısı FORSA GÜLME Hazırlayan: Mustafa Başaran / trbulmaca@gmail.com SUDOKU BULMACA Babanın Tekerlek Açık kes- İlave Ayak Demeç Bir şey Zilli, kız kardeşi tane renge Bacak ar- DÜNKÜ BULMACALARIN içilirken kasnaklı Atama Bir kadın HÜnlü bir T İ E E T Pkasındaki B alınan tat bir çalgı aktris Pinti İlaç Kovuk sinirler giysisi Hâkimiyet ÇÖZÜMLERİ altında S A N E M Ç E L İ K E S A R E T bulunma Arnavutluk İnce dantel para birimi Güçlü Caka inanç, inan Deniz Bir Ltür Ja- E K İ M A N A F İ O Y A pon rakısı generali Suni Bulmaya çalışma Suriye S A K E M Y A P A Y başkenti Tarihsel Nikelin Müzikli simgesi Yakılacak çağ bir tiyatro iri saman E R A Ş A M NKüçük ki- İ gösterisi Sadist tap, broşür Romanya Arnavutluk plâkası başkenti K E S RBüyük, de- O TYemeğin İ R A N rin karavana suyu Cilt Bir çeşit Başarısız peynir Moğollarda L K A P T İ R İ T Buda rahibi Adale Bir kömür türü T E L E M E K A S R Irk Ziyan İçi boş, Yol Halk çürük Bırak, koy üzerinde Slayt Numara (yöresel) oluşan ede Zbiyatın- A R A R D F S L A K A da şiir (ing. kısa) çukur Bağırsak Tutam tenyası D E M E E K İ N O K O K L O T “Göksel ...” Kayıkta (fotoğrafta- Gözlemci dümenin ki yitirdiği- R A S I T A R S O Y Y E K E kolu miz aktör) ETKİN – ERKİN – ERKEN – ERKEK – ÜRKEK – ÜRMEK ÇELİK – ÇELİM – ÇEKİM – HEKİM – HAKİM – HAKİR Her sat›r, her sü tun ve 3x3’lük ku tu bö lüm le rin de NASIL OYNANIR? 1’den 9’a ka dar say›lar bir kez kul lan›la cakt›r.