Katalog

MERHABA debiyatçı, düşünür, dergici, yayıncı... Doğumunun 100. yılında, edebiyatın lokomotifi E bir ölümsüz: Memet Fuat kapağımızda. Eleştirileri ve denemelerinden oluşan, “Özlenen, bek- lenen sanatçı çeşidine ‘düşünce’ye saygı beslemesini öğrenmeden kavuşabileceğimizi hiç sanmıyorum” dediği Düşünceye Saygı kitabıyla edebiyat çevrelerinde adını ‘Karanlık Sokaklar’ duyuran Memet Fuat’ı geniş kitleler Nâzım Hikmet’in Cezaevinden Memet Fuat’a Mektuplar’ıyla tanıdı. Nâzım Hikmet’in yazınsal mirasına titizlikle sa- us yazar İvan Alekseyeviç Bu- “İnsanın duyguları yaşamı gibi öngö- hip çıkarak kaleme aldığı yazılar ve kitaplarla Nâzım nin, 10 Ekim 1870’te Rusya’nın rülmezdir” anlatımı, Karanlık Sokaklar Hikmet’i, kovuşturmaları, davaları, sevdaları, ayrılık- R Voronej kentinde doğdu. Küçük öyküsünde hâkim olan anafikirdir. ları, özlemleriyle anlattı. yaşlarda okumaya meraklıydı. Aile- Karanlık Sokaklar insanın içlerinden Yöneticisi olduğu de Yayınevi’nden Nâzım si okul masrafını karşılayacak durumda yalnızca birini seçebileceği yollardır. Hikmet’in Saat 21-22 Şiirleri, Rubailer, Dört Hapisha- olmadığından öğrenimini sürdüremedi. Çoğu zaman insanlar kendilerini mut- neden, Ferhad ile Şirin, Memleketimden İnsan Man- Bunin küçük yaşlarda şiirler yazma- luluğa götüren yolu seçemezler. zaraları gibi kitaplarını dünyada ilk kez yayımladı. ya başladı. Şiirlerini okurlar da eleştir- Karanlık Sokaklar öyküsünde bu be- Nâzım Hikmet’in Piraye’ye hapishaneden yolladığı menler de beğeniyordu. O sırada şiirle- lirleme hemen örneğini buluyor. mektupları, şiirleri derledi. ri Puşkin adına konan ödülle değerlen- Yaşamına damga vuracak dergiciliğinin doruğu, dirildi. Onu başka ödüller izledi. ŞİİR, ÖYKÜ, ROMAN, DENEME Ekim 1964-Mayıs 1975 arasında 128 sayı çıkardı- Edebi düzyazıda Rus klasik geleneğini YAZMAYA ÖZENEN GENÇLERE... ğı Yeni Dergi oldu. de Yayınevi’nde sunduğu Memet geliştirme konusundaki ustalığıyla Nobel Örnek olsun diye kitabın ilk yazısı Fuat’ın Seçtikleri-Türk Edebiyatı Yıllıkları’yla edebiya- Edebiyat Ödülü’ne değer bulundu. Böy- “Gotami”nin girişini aktarıyorum: tın nabzını tuttu (1963-1972). Adam Yayınları yöneti- lece bu ödülü alan ilk Rus yazarı oldu. “Bilmeden ilahi bir gücün gölgesin- ciliğinde de (1981-1999) aynı anlayışla yayıncılığımı- O dönemde özellikle Fransa’da, de korunan ’Gotami’nin öyküsü, kısa zın önemli bir belirleyicisi ve geliştiricisi oldu. Rusya’da onca ünlü yazar dururken ve sade oluşuyla da üç kat güzelleşiyor. Dergilerde yazdığı toplum, insan, bilim, sanat, dil, onun Nobel Ödülü’nü kazanması özellikle aydın ke- Söylenenlere bakıldığında Gotami’nin, yüce Himala- yazın, şiir, serbest nâzım, İkinci Yeni, roman, çağ- simde şaşkınlık yarattı. ya sıradağlarının eteklerinde yer alan mutlu bir belde- daş roman, öykü, edebiyatın toplumsal görevi, yapıt- Bunun üzerine İsveç Akdemisi ödülün neden ona nin kalabalık köylerinden birinde, fakir ama saygın bir ta estetik niteliğin öne çıkması, sanatçının özgürlüğü verildiğini açıkladı: “Edebi düzyazıda tipik Rus karak- ailede dünyaya geldiğini öğreniyoruz. konularındaki, çoğu birbirine bağlı deneme, eleşti- terini yeniden yarattığı sanatsal nedeniyle ödülün İvan Uzun boylu, zayıf, fazla şey beklemeden ruh huzu- ri, incelemelerden oluşan onlarca kitaba “her sözcü- Bunin’e verilmesini uygun görmüştür.” ruyla yaşayan bir kızdı. Çevresi onu kaba bir adla Sıs- ğün, her virgülün sorumluluğunu taşıyarak” imza attı. KİTABININ ADI NEDEN ‘KARANLIK SOKAK’?* ka Gotami diye çağırırdı ama o buna gücenmezdi. Sömürüsüz Bir Dünya’da, “Türkiye’yi geçmişin ka- Kitabın çevirmeni Varol Tümer, bu soruyu şöyle açık- Her emre itaat eder, verilen her işe ‘Peki efendim, ranlıklarına döndürmek isteyen terörcülerin sanatçıla- lıyor: “Savaşın nedenleri, hayatın anlamı gibi bu güncel öyle yaparım... Olur, hanımefendiciğim, öyle yaparım’ ra saldırmalarını yadırgamıyorum. Bütün korkutmalara, yalanlarla dolu kötücül dünyada her zaman insan ya- yanıtını verirdi. yıldırmalara karşın, toplumun en çok direnen, boyun şamını etkilemiş, merak uyandırmış kadim soruların en eğmeyen kişileri sanatçılar arasından çıkar” diye yazdı. Affınızı dileyerek ekleyelim: Gotami öyle zeki bir kız önde geleni olan aşkın yeri ve rolü üzerine kurgulandığı da değildi. Ancak -belki de sabahtan akşama kadar İkinci Yeni Tartışması’nda, o yıllardaki tartışmala- Karanlık Sokaklar, savaşın dehşetinden uzaklaşıp rahat ra kırk yıl sonraki düşüncelerini de ekleyerek düşün- ve işleriyle uğraşarak çok konuşmaya fırsat bulamadı- nefes alacak bir çalışma alanı oldu ona.” celerini; Dil Üstüne’de, dilimizin geliştiği, Arapçanın ğından- öyle aptalca sözler çıkmazdı ağzından. Kitaba ad olarak seçilen Karanlık Sokaklar bir yö- Farsçanın baskısından kurtulma savaşımı verdiği yıl- Üzerine hep aynı, sıradan ucuz kıyafetleri giyer, nüyle roman, bir başka yönüyle öykü sayılan, daha larda dilin üslup, devrik cümle, şive, şiir dili, yazarın ama her zaman üstü başı temiz ve derli toplu olurdu. çok da yazarın gittiği yerlere yönelik gözlemleri yan- dili gibi sorunlarını işlediği yazılarını bir araya getirdi. Günün birinde genç bir adam, o yörenin hükümda- sıttığı deneme sayılabilir. Eleştiri Üstüne’de, Türk eleştirisinin izlediği yolu, rının çok zengin ve yakışıklı oğlu, onu nehrin kenarın- Karanlık Sokaklar adı altında romanı çağrıştıran, ya öznel, nesnel, bilimsel eleştiriyi, eleştirmenin özgür- da kardeşlerinin çamaşırlarını yıkarken görüp pek ze- da bağımsız öykü olabilecek izlenimsel 27 yazı bu- lüğünü, eleştirmen-sanatçı ilişkisini irdeleyerek eleş- ki olmayan, anne-babası da aralarında olmak üze- lunuyor. Onlar örneğin “Gotami”, “Lanetli Ev”, “Anti- tirmeni başarıya götüren özellikleri sıraladı; “kafası- re kimsenin önem vermediği itaatkâr bir kız olduğu- gone”, “Natali”, “Tanıdık Bir Sokakta” gibi adlar taşı- nın işlemesi, bilgisi, duyarlığı, ustalığı, yazma gücü”. nu fark etmiş. sa da yazarının yaratıcı anlatımının bir parçası izleni- Son yapıtı Ölünceye Kadar (2 cilt) adlı güncelerin- Ebeveynleri, ‘Ne yapalım, Gotami zeki değil, daha çok mi yaratır okurda. de, dünyada ve ülkesinde toplumsal, siyasal alanlar- Karanlık Sokaklar adı altında toplanan bütün öy- hizmetçiye benziyor, kim alır bunu’ diyecektir. Er geç da yaşananlar üzerine düşündüklerini aktardı. külerde aşk üzerine kurgulanmıştır. Öyle bir aşk, du- biri çıkıp talip olduğunda peki deyip kabul edecektir. Ömrünce düşünceye saygı, özgürlükler, hoşgörüyü yumsal anlamda gerçekleşir, en kısa süreçte bütün Kimseye yok demez o. ‘Ah, umarız o adam merha- pusulası kılan ustamız, kendisi için “Bu adam eleş- özelliğini yitirir. metli biri olur da onun doğuracağı çocuğa bir müreb- tirmen, kimseyi tutmuyor, sadece ‘değerlendirme- biye verip yetiştirir diye geçirir içinden’. KARANLIK SOKAKLAR’IN YAZINSAL DEĞERİ ye’ çalışıyor” dedi. Son yıllarında “Toplumsal olayla- Gotami çamaşırları yıkayıp duruladıktan sonra güneş- Yazınsal tür olarak şiir, şimşek gibi çakıp kena- rın bütünüyle uzağında bir yazım dünyası yarattılar... ten parlayan suyun önünde çömelip koltuk altlarından ra çekilir. Romanda, öyküde ise, eskiden “tasvir” de- Yalnız toplum değil, toplumsal ilişkiler içinde bir birey dizlerine kadar vücudunu örten giysiyi çıkardı, uzun si- diğimiz betimleme ise sayfalara yapışıp kalır. İşte de yok gündemde. Her şey soyut” diye yakındı. yah saçlarının bağını çözdü, küçük bir fırçayı ıslatarak Bunin’den öyle bir betimleme: “Ben insanlara faydalı olmak için edebiyatçı oldum” beyaz dişlerini fırçaladı, esmer bacaklarını yıkadı. “Bunun üzerine hemen, saçları, kaşları siyah, geç- diyen; yayıncılık, dergicilik, yazın ve kültür dünyamızın Bütün bunları yaparken prensin bambu çalılığın ar- kin yaşına rağmen hâlâ güzel, üstdudağı ve yanakla- özgün, öncü bilgesi Memet Fuat’ı doğumunun 100. yı- kasından onu izlemekte olduğundan haberi yoktu. rındaki incecik siyah tüylerle yaşlı bir Çingeneye ben- lında, yakın dostu Doğan Hızlan’ın sözleriyle özlem ve zeyen, etine dolgun, ama hafif adımlarla rahat yürü- Ortaya çıkıp ona yaklaşarak müstehzi bir tebes- saygıyla anıyoruz: “Olaylar karşısında ilkelerinden hiç yen, kırmızı buluzundan iri gögüsleri, siyah yün eteği- sümle, ama yumuşak bir sesle: ‘Çok sevimlisin Go- ödün vermeyen, düşüncelerine onun kadar içtenlikle nin altından kazlarınki gibi üçgen göbeği fark edilen tami, hem öyle dedikleri kadar kara kuru da değilsin. bağlı bir insan çok az gördüm diyebilirim.” bir kadın çıkıp geldi salona. Sade elbiseler giyen uzun boylu kızları hep yanlış de- Düzeltme ve özür: Bir önceki sayımızda Cemal Başındaki şapkayla kısa kesilmiş kızıla kaçan gü- ğerlendirirler zaten. Senin her şeye peki diyen bir kız Nadir’in ölüm tarihi “tarafımdan” yanlışlıkla 27 Şubat müş renginde kırlaşmış saçları görünmediği için, za- olduğunu da söylüyorlar!’” n yerine 7 Şubat olarak yazılmıştır. Düzeltir, başta de- yıf, tıraşlı yüzünün tazeliği, su geçirmez uzun paltosu- ğerli karikatürcümüz Zafer Temoçin ile değerli ya- * Karanlık Sokaklar / İvan Alekseyeviç nun içinde ince, uzun bedeninin düzgün görünüşüyle zarımız Öner Yağcı olmak üzere tüm karikatür dün- sokakta yürürken ya da yeraltı treninin vagonunda di- Bunin / Çeviren: Varol Tümer / İletişim yamızdan ve siz değerli okurlarımızdan özür dilerim. kilirken, kimse ona kırk yaşından fazla demezdi.” Yayınları / 250 s. Yapıcı, sağduyulu, haklı uyarı ve eleştirileriyle yanı- mızda olan herkese sonsuz teşekkürlerimle... İyi okumalar... lİmtiyaz Sahibi: Cumhuriyet Vakfı adına: Alev Coşkun l Yayın Yönetmeni: Gamze Akdemir l Tasarım: Serhan Eren- l Sorumlu Müdür: Betül Berişe l Yayımlayan: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık AŞ l İdare Merkezi: Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sok. No: 2, 34381 Şişli- İstanbul l Tel: 0 (212) 343 72 74 (20 hat) Faks: 0 (212) 343 72 64 l Uets: 25999 - 15079 - 37611 l Reklam Genel Müdürü: Evsun Sinem Alkan l Reklam Rezervasyon: Tel: 0 (212) 343 72 74 Mail: reklam@cumhuriyet.com.tr l Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yay. ve Teknik Hiz. Tic. AŞ, Yenibosna Mah. 29 Ekim Cad. No: KITAP 11A/41 Bahçelievler - İSTANBUL. l Yerel süreli yayın l Cumhuriyet gazetesinin ücretsiz ekidir.