Katalog

Kaçınılmaz bir okuryazarlık bu! 1 2 Alp Gökalp’ın özenli emeği Çocuklar İçin Medya Okuryazarlığı ve Ömür Kurt’un eğlenceli çalışması Medya Dedektifi , çağın gereksinimi olan bir beceriyi edinmenin bütün inceliklerini etkileşimli bir yaklaşımla sunuyor. İki yapıtın başarılı tasarımının ve Doğan Gençsoy’un resimlerinin Medya Dedektifi’ne kattığı değerin de altını çizelim. Mısırlıların papirüse yazdıkları görsel Y. BEKİR YURDAKUL iletişimin ilk örneklerine, Julius Sezar’ın halkı bilgilendirmek için şehrin meydanlarında adyo saat başlarında “ajans okuttuğu taş tabletlere doğru sıralamakla haberleri”ni verirdi. Gazeteler günlüktü. kalmıyor, Çin’in / dünyanın ilk gazetesi, R Kentlerin dışına, topluca ve kimi matbaanın bulunması, telgraf, telefon, zaman haftalık olarak ulaşırdı. Televizyon televizyon, internet ve yapay zekâya uzanan yayınları henüz ortada yoktu. Hepsi topluca zamandizinsel bir akış da sunuyor. “basın” olarak adlandırılırdı. Ömür Kurt’un, medya okuryazarlığı çalış- “Basın” nitelemesi 1990’ların son ması yapılan ilk ülkeler arasında Türkiye’nin çeyreğine değin yerini korudu. Ancak yeni yer alışına ilişkin notu da dikkat çekiyor. binyılla birlikte artık; haber ulaştıran, iletişim Konuyu bütün ayrıntılarıyla sunan, birbirini sağlayan, eğiten, eğlendiren araçlar / bütünleyen bu iki yapıtı okuduğunuzda kaynaklar için bir şemsiye olmaya yetmedi. ilk işiniz, ikisini de göz önünde bir yerde Ülkemizde de işte o yıllarda “medya” bulundurmaya özen göstereceksiniz. sözcüğü çıktı vitrine, gün günden yerini de Bu ilginç medya okuryazarlığı “dersi”ni sağlamlaştırdı. başarıyla tamamladığınızdaysa bütün olarak Dahası yeni anlamlar kazandı, yeni medyaya ilişkin düşünceniz, bakışınız, terim ve kavramlarla alabildiğine geniş bir yaklaşımınız, değerlendirmeleriniz değişecek; yayımlanmış olsaydı nasıl mutlu olurdu o sözlüğün de parçası oldu. yaşamımızın her anını doldurmaya istekli, bu çocuklarımız, kim bilir. Ne zamandır elimin altında olan ve arada konuda ısrarlı medyayla ilişkilerinizi, yakınlığınızı, Haberleşme araçlarındaki değişimler, teknoloji merakla karıştırdığım Alp Gökalp’ın özenli özellikle dijital medya konusundaki yorum ve alanındaki gelişmeler “basın”ı bir kıyıya itelemekle çalışması Çocuklar İçin Medya Okuryazarlığı, kalmadı, onun yerini alan “medya” da zamanla yaklaşımınızı gözden geçireceksiniz. Ömür Kurt’un eğlenceli, incelikli emeği Medya alabildiğine çeşitlendi. Kısacası Alp Gökalp’ın deyişiyle medyayı Dedektifi’yle masamda buluşunca “Haydi Ömür Kurt, “yazılı, görsel, işitsel ve dijital” olarak sorgulamaya, analiz etmeye bakalım!” dediler bir ağızdan, “Bugün de bizimle dört ana başlık altında toplamış medyayı. başlayacaksınız. Etkileşimli, okurlarını düş yola...” İki yapıtın sayfaları arasında yer yer sürece katılmaya / anlatının her Gazetecilik, editörlük, yayımcılık, okurluk, yazıyla şaşkınlıkla yol alırken düşündüğüm başka bir aşamasında etkin olmaya özendiren yolculuk bir yana medyanın çepeçevre kuşattığı gerçek de kısa süre içinde bu sınıflandırmanın Çocuklar İçin Medya Okuryazarlığı ve bireyler olarak bu “yeni” çağdaş okuryazarlığı da Medya Dedektifi, gelişen teknolojiye da değişeceği / genişleyeceği oldu. bilerek bilgiyle, bilinçle sürdürmek bir zorunluluk, Bu yeni (aslında yaşamımızda epeyce bir koşut olarak daha uzakta, ertelenemez bir “ödev”; yakın çevremizden zamandır var olan) okuryazarlık kavramının ne gölgede kalan gerçeğe dünyaya, olup biten ne varsa doğru anlamak, olduğu, bize neler katacağı, hepimizi nelerden ulaşma konusunda da çözümlemek için temel bir dayanak. koruyacağı üzerine derli toplu, özenli, çıkar yollar ve çözüm Kaldı ki bu yeni beceriden uzak düştüğümüz her incelikli yolculuğunuz sırasında şaşıracağınız önerileri sunuyor. an aldanışlar kuyusunda umarsız kalmalarımız da başka bir gerçek de medya kavramı Alp Gökalp, “Medya gün günden daha çok kuşatacaktır bizi. çerçevesinde ortaya çıkan gerçekten okuryazarlığı ‘Sakın ARTIK BİR MEDYA SÖZLÜĞÜMÜZ VAR! kapsamlı sözlük kanımca. seyretme!’ değil, ‘Dikkatli On yılı biraz geçti. Öğretmen arkadaşım Cemal Örneğin misenformasyon, yanık oda, seyret, eleştirel düşün!’ Oktar aradı bir akşamüstü. yanık etkisi, dijital vatandaşlık, dijital derken Ömür Kurt, Medya Okuryazarlığı adlı seçmeli bir ders detoks, arıtılmış gerçeklik, derin “Eleştiri hâlâ en güçlü verdiğini, öğrencilerinin, medya tanımı içinde sahtecilik, dijital aktivist... yönümüz. Ve bir medya ne varsa tanımalarını istediğini; dergi, gazete, Hepsi ve daha fazlası bundan okuryazarı, daima eleştirir. televizyon, radyo çalışmalarını yerinde görüp böyle çok daha sık karşılaşacağımız Çünkü eleştiri, doğruya incelediklerini bir yayınevinde neler olup bittiğine sözcükler / kavramlar olacak. götürür” diyor. de tanık olmak istediklerini söyledi ve ekledi: Gökalp’in katıldığımız MAĞARA DUVARLARINDAN “O zamanlar görev yaptığım yayınevinde bu yaklaşımıyla koyalım noktayı: meraklı, hevesli gençleri konuk edebilir miydim?” YAPAY ZEKÂYA “Doğru medya okuma Yanlış anımsamıyorsam yedinci sınıf öğrencisi İki yapıtın kulağımıza alışkanlıklarını ne denli erken on üç kişiydiler. Kitapların oluşum sürecine ilişkin fısıldadıkları bu kadarla sınırlı edinebilirsek, medyayı o denli her şeyi sordular. değil. Medyanın -varsa- verimli kullanabiliriz.” Onların sevinçli, istekli tutumlarını görünce sınırları, gizilgücü (potansiyeli), 1 bir adım daha attık, sıradaki kitabımızın yayıma etkisi, yaygınlığı, gelişim süreçleri Çocuklar İçin Medya de yine heyecan uyandıran kimi Okuryazarlığı / Alp Gökalp / hazırlık aşamalarında birlikte çalıştık. tarihsel aşamalarla aktarılmış. Can Çocuk / 136 s. / 10+ / 2025. Öyle ki o yıllarda kullanılmaya başlanan “akıllı 2 Alp Gökalp, haberleşmenin tahta”ya yansıttığımız metin üzerine öneri ve Medya Dedektifi / Ömür Kurt tarihine yolculuğu 35 bin yıl düzeltme isteklerine epeyce şaşırmıştım. / Resimleyen: Doğan Gençsoy ötelerden MÖ 2000’lerde kil Şimdi Alp Gökalp ve Ömür Kurt’un bu ince / Doğan Çocuk / 128 s. / 10+ / tabletlerin oluşturduğu tarihin ilk arşivine, eleyip sık dokudukları yapıtları o yıllarda 2026. Desen: DOĞAN GENÇSOY 14 12 Şubat 2026