Katalog

( ) İLYA EHRENBURG 26 OCAK 1891 / 31 AĞUSTOS 1967 ‘Oğullarımızın oğulları şaşıracaklar/ Tarih kitaplarını karıştırırken/ 1914... 1917... * 1919.../ Neler çekmişler? Zavallılar!’ Yapıtlarının kahramanları gerçek karşısında, yazarın dünya- GÜLTEKİN EMRE sını, dünya görüşünü yansıtırlar. İlk şiirleri dikkat çekmese de Savaşın Yüzü’ndeki (1920) şiirler dikkat çeker. Çünkü emper- “Artık yaşamayan dostlarımla ilgili konuları yazarken yalist savaşın içyüzünü gözler önüne serer şiirleriyle. kimi zaman yazımı bırakarak pencereye yaklaşıyorum. Ölene saygı duruşunda bulunmak için, tıpkı toplantılarda TAM BİR KAPİTALİZM ELEŞTİRİSİ: olduğu gibi, ayakta duruyorum. Ne ağaçların yapraklarına ‘JULIO JURENITO’ ne de kar yığınına bakıyorum. Sevdiğim yüzü görüyorum. Onu ünlendiren 1921’de Belçika’da yayımlanan Julio Jurenito Bana bu kitabın birçok sayfalarını sevgi yazdırdı. romanıdır. Roman, tam bir kapitalizm eleştirisidir. Romanın kah- Ben hayatı seviyorum. Yaşadığımdan, çektiklerimden hiç ramanı “büyük provokatör” inançsızdır, “kozmopolit serseri”dir. pişmanlık duymuyorum. Yalnız çok şey yapmadığıma, Ama “çeşitli ulus ve toplumsal kesimlerden gelenlere” dini öğretir. çok yazmadığıma, yeterince acı çekmediğime, sevgiye Fransız ordusunda çarpışan zenci Aish’i, öldürdüğü Alman- doyamadığıma üzülüyorum.” (İnsanlar, Yıllar, Hayatlar) ların dişlerini söker, bu dişlerden bir kolye yapar, bunu da “De- mokrasi Şampiyonu” anıtına takar. SAVAŞLARIN İNSANLAR VE ÜLKELER Bu adama Lizbon Üniversitesi “doktora” unvanı verir. Bu ÜZERİNDEKİ YIKIMINI YAŞAR, YAZAR! “zırdeli” tipler dünyasında her şey yalandır, sahtedir. İlya Ehrenburg (26 Ocak 1891 / 31 Ağustos 1967), Bolşevik genç- Roman, Birinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa’da her şeyin lik örgütlerinde çalıştığı için liseden atılır. Tutuklanır. Tıp eğitimi allak bullak oluşunu; tüm değerlerin, değer yargılarının değiş- için Paris’e gider. Şiirle kendine derin, anlamlı, yalın bir dünya mesini gösterir. kurar siyasi yapıdan kopmadan. Gazeteciliğe de Paris’te başlar. Savaşın ayak seslerinin duyulduğu 1930’ların ikinci yarısın- Moskova’daki gazetelere Fransa’da, Avrupa’da olup biten- dan Soğuk Savaş rüzgârlarının Avrupa’yı içine aldığı 1950’li leri aktarır. Birinci Dünya Savaşı’nın insanlar, ülkeler üzerin- yıllara kadar uzanan dönemi kapsayan üçlemenin ilk kitabını deki yıkımını yaşar, yazar. İkinci Dünya Savaşı’nda İspanya İç oluşturan Paris Düşerken’de (1940), Nazi Almanya’sının işgali Savaşı’nı da yakından gözler. Rusya’daki çarın yıkılışı, devri- altındaki Paris’te toplumun farklı kesimleri ele alınır. min kuruluşunu da gözlemler. Bir yanda işgalcilerle birlikte hareket eden, onlara çıkar iliş- kileriyle bağlı olan yöneticiler, burjuvazi; diğer yanda yurt sa- BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN DÜŞÜNCE vunması için, faşizme karşı örgütlenen direnişçiler… DÜNYASINDAKİ ETKİLERİ… İşgal günlerinde, her şeylerini geride bırakarak kenti terk Paris’te simgeci şiirin etkisinde Yaşıyorum (1911), Tekdüze eden Parislilerin trajedisi, emperyalizmin satranç tahtasında ya- Günler (1913) gibi şiir kitaplarını yayımlar. Şiirleri pek dikkat pılan hamleler, direniş hareketini örgütleme çabaları… çekmez, ilgi görmez. Avrupa’nın çehresini değiştiren kanlı olaylar, bu olaylara Birinci Dünya Savaşı onun düşünce dünyasını çok etkiler. sahne olan ülkeler, savaşın karşıt kutuplarında yer alan Arifeler Üstüne Şiirler’de (1916) burjuvaziye, emperyalist sa- kahramanlar… vaşa karşı tavrını ortaya koyar. Üçlemenin ikinci kitabı Fırtına (1945), İkinci Dünya Savaşı 1917’de Rusya’ya döner daha bilinçlenmiş bir halde. İlya sırasında Avrupa’dan başlayarak Moskova’ya uzanan Nazi iş- Ehrenburg, şiir yazmayı hep sürdürür ama tarihe not düştüğü da göz ardı edilecek gibi değildir. gal girişimleri sırasındaki ölüm kalım mücadelesini anlatıyor. romanlarıyla ünlenir. Emperyalizmin hızla yükselişi, Rusya’nın ortaya koymaya Bir yanda “olağan” bir biçimde süren gündelik yaşam, di- Düşüncelerini, duygularını abartmadan, yalın bir biçimde ele çalıştığı yeni ekonomi politikası, Hitler’e karşı geliştirilmeye ğer yanda ölüm kalım kavgası. İlya Ehrenburg, Sovyetler alır. Ayrıca savaşın insanlar üzerindeki etkisi, acısı, huzursuz- çalışılan mücadele, barış çağrıları, yaşanan onca acı, ölüm, ay- Birliği’nin içlerine doğru ilerleyen işgalci Nazi güçlerine karşı luğu da şiirlerine, romanlarına yansır. rılık, yurt özlemi, sürgün yaşamı, korku, Ehrenburg’un roman- verilen mücadeleyi ayrıntılı bir biçimde aktarıyor. larında, öykülerinde, denemelerinde işlenmiş, ele alınmıştır. SOSYALİST DEVRİMİN OLUŞUMUNA Üçlemenin son kitabı Dipten Gelen Dalga (1951), İkinci YAPITLARININ CAN DAMARI! VE İKTİDAR OLUŞUNA DA TANIKLIK EDER! Dünya Savaşı sonrasında kurulan “yeni dünya”yı anlatır. Mil- Güncel, tarihsel, siyasal, kültürel konular, ayrıntılar onun ya- Ilya Ehrenburg’un romanlarında, yazılarında, röportajların- yonlarca insanın ölümüne neden olan paylaşım savaşı sona er- da tanık olduğu, birebir yaşadığı emperyalist savaş genişçe ele pıtlarının can damarını oluşturur. O, hep en yeniyi, heyecan ve- miş, sonrasında daha sinsi, daha gizli bir savaş başlamıştır. alınmıştır. Avrupa’nın yaşadığı dehşetin, çöküşün, yeniden ku- rici konuları işler. İlya Ehrenburg bu kitabında Soğuk Savaş’ın ilk yıllarına rulma çabasının içinde bulunmuştur. “İşlediği konuların, çizdiği eğrinin incelenmesi ayrıca ilgi ayna tutar. Sosyalist devrimin oluşumuna, iktidar oluşuna da tanıklık et- çekicidir. Çünkü sosyalizmle kapitalizmin mücadelesine katılan Faşizmin yıkamadığı Sovyetler Birliği’ne karşı ABD’de miştir. Kapitalist toplumların toplumsal çelişkilerini, yaşadıkla- ve bazen ‘insanların bireysel suskunluk hakları’nda bazen de yapılan planlar, Pentagon’dan Paris Hükümeti’ne kadar rı siyasal bunalımları yakından gözler. uygarlığın evrensel değerlerinde sığınak arayan insanın bilinç- uzanan entrikalar ekseninde yaşama geçirilirken sosyalizm Tekniğin hızla ilerlemesi, Amerika’nın dünyayı sarsan eko- lenmesinin tarihsel evrimini yaşatır. Ehrenburg, subjektif üslup ile kapitalizm arasındaki savaşın yeni cephesinde yaşayan nomik, siyasi atılımıyla ülkeleri sarmaya, sarsmaya başlaması kullanan bir yazardır.” (Zelinski, Sovyet Edebiyatı) direniş güçleri de yeni durum için mevzilenmektedir. >> 22 Ocak 2026 12