Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 3 EYLÜL 2026 PERŞEMBE 2 olaylar ve görüşler (rıhtım ve tramvay). 1934 İstanbul Rıhtım, Dok ve Yanlış eksen Ortadoğu Antrepo T.A.Ş. 1937 Ereğli Limanı ve ilgili İran savaşında ABD’nin konvan- yeni bir boyuta dönüştürülmüş- ülke önce kaos içine sokuldu, Nejat e sle N işletmeler. siyonel askeri güç yetenekleri, tü. Bu süreçte, ABD ve İsrail’in sonra çökertildi, İsrail’e tehdit EmEKli TümgEnEral 1938 İstinye İran’ın asimetrik önlemleri kar- çıkarları için bölgeyi yeniden şe- oluşturamaz duruma getirildi, Emperyalizm ve Tersanesi killendirmek amacı ile “Geniş- rejim değişikliği gerçekleştirildi şısında başarılı olamadı. Bu sa- e zaman savaşacağını, (Fransızlardan). letilmiş Ortadoğu” projesi baş- vaş, asimetrik yeteneklerin kon- ve bu kaostan eski bir teröristin ne zaman 1942 Mersin padişah sömürür, latıldı. Bu dönemde ABD’de, ka- vansiyonel güce üstünlük sağla- liderliğinde, zayıflatılmış ve “Nsavaşmayacağını bilen Liman Şirketi. osu yöneterek politik amaç- dığı savaş olarak da tarihteki ye- sorunlu yeni bir devlet yapısı kazanacaktır.” - Sun Tzu Şirket-i Hayriye, rini alacaktır. ları gerçekleştirmeyi amaçla- oluşturuldu. Atatürk kurtarır (16) Osmanlı İmparatorluğu’nun Haliç vapurları Bu savaş ile ABD yalnızca yan strateji teorileri geliştirildi; Zaman içinde Suriye, vaat ve diğer yerel dağılmasından bu yana emmuz 2026’da yeni prestij kaybetmedi. Bu Ortadoğu’nun bütününü trans- edilmiş topraklar, seçilmiş işletmeler zamanla devlet Ortadoğu kaos içindedir. Birinci müfredat programı savaşta, üslerinin İran’ın karşı formasyondan geçirmeyi amaçla- kavim teolojik saplantılarına denizcilik teşkilatına bağlandı. Dünya Savaşı’ndan sonra etnik Tkapsamında “Kurtuluş yan stratejik planlar yapıldı. “Ya- dayalı stratejisi nedeni darbelerinin hedefi olması ile İşletmeler, Bankalar ve farklılıkları, mezhep ve aşiret Savaşı” yerine “Milli pıcı (yaratıcı) kaos” kavramı bu Fabrikalar bölgedeki ABD askeri varlığının ile kuruluşundan bu yana yapılarını dikkate almadan Mücadele” kavramının 1925-1935 Sanayi ve projenin altyapısını oluşturdu. hem hassas durumda olduğu bölgedeki istikrarsızlığın ve öne çıkarılmasıyla ilgili çizilen yapay sınırlar, yapay Maadin Bankası (1925), Bu projeye göre Ortadoğu’daki ve hem de Körfez ülkelerinin kaosun ana kaynağı olan İsrail tartışmalarda Milli Eğitim devletler, otoriter rejimler, Sümerbank (1933), Etibank mevcut düzen ABD’nin ve güvenliğinin garantisi olamadığı ile Türkiye arasında tehlikeli Bakanı Yusuf Tekin, bozuk zengin enerji ve su kaynaklarını, (1935) gibi kurumlar hem İsrail’in çıkarlarına uygun anlaşıldı. Bu durum, bölgede nüfuz mücadelesi alanına bir Türkçeyle, “Neyden deniz ticaret yolu üzerindeki finansman hem işletmecilik değildi; bölgenin kaosa güvenlik boşluğu oluştururken dönüştü. Ayrıca, İsrail’in kurtuluyoruz? Ondan kritik darboğazları kontrol yaptı. sokulması, mevcut düzenin önce koskoca Osmanlı dengeleri de değiştirdi. Bu Yunanistan ve GKRY ile etmek için yapılan müdahaleler, Tütün Rejisi 1925’te İmparatorluğu vardı” çökertilmesi, mevcut sınırların nedenle de ABD, özellikle geliştirdiği ittifak, Suriye’deki bölge içi rekabetler, kullanılan millileştirildi. demişti. kaldırılması ve kontrolü kolay bölgesel ittifakları teşvik ederek gerginliği Doğu Akdeniz ve vekil güçler, İsrail’in teolejik 1933–1945 arasında 21 Bilimsel bir yanıt küçük devletler üreterek ve Ortadoğu’daki güç boşluğunu Ege’ye de taşımakta. ayrıcalıklı yabancı şirket daha temelli yayılmacı girişimleri verebilmek için biraz zaman yeni sınırlar çizerek bölgenin doldurmayı tercih edebilecektir. Bütün bu gelişmeler, millileştirildi (çoğu ulaşım, Ortadoğu’daki kaosun geçmesini bekledim. yeniden şekillendirilmesi İran savaşı, Ortadoğu’da ABD merkezi konumu ile dört ayrı liman, belediye hizmetleri ve nedenlerini oluşturmaktadır. HHH gerekiyordu. Hedef ülkelerin gücünün sınırlarını ve hassasi- istikamette açılım yapma sınırlı madencilik). KURTULUŞ SAVAŞI parçalanarak etkisiz hale yetlerini ortaya çıkararak, böl- olanağı olan Türkiye’nin, Millileştirilen başlıca İran savaşı ve kaos BİZİ, YURDUMUZU İŞGAL getirilmesi, bu amaçla işgallerin yabancı şirketler gedeki stratejik dengeleri de- diğer eksenleri ihmal ederek İran savaşının Ortadoğu EDEN DÜŞMANLARDAN 1925 Tütün Rejisi. ve rejim değişikliklerinin ğiştirerek, güç boşluğu oluştu- güneye, kaos içindeki Ortadoğu KURTARDI VE HEM İŞGALCİ tarihinde farklı ve önemli bir 1933 İstanbul T.A. Su araç olarak kullanılması, rarak, istikrarsızlığı daha geniş eksenine yoğunlaşmasına EMPERYALİSTLERE HEM yeri olacaktır. Çünkü bu savaş, Şirketi; İzmir Rıhtım Şirketi. bölgenin enerji kaynaklarının alana yayarak ve Hürmüz Boğa- neden olmaktadır. Bu duruma, DE ONLARA SIĞINAN ABD’nin askeri gücündeki 1934 İstanbul Rıhtım Dok ve kontrolünün sağlanması “Yapıcı PADİŞAH’A KARŞI zı gibi enerji akışının kritik böl- Türkiye’yi yönetenlerin tahditleri açığa çıkarmış; Antrepo; İzmir-Afyon/Manisa- kaos” kapsamında planlanmıştı. ÖZGÜRLÜĞÜMÜZÜ gesini çatışma alanı yaparak ka- “İhvancı”; “yeni Osmanlıcı” onun, yalnızca bölgesel değil, Bandırma demiryolu. Artık bu kavram kullanıl- VE BAĞIMSIZLIĞIMIZI osa farklı bir karakter kazandır- ideolojik-politik yaklaşımının aynı zamanda küresel askeri 1935 Aydın Demiryolu SAĞLADI! masa da “Yapıcı kaos” ile mıştır. Artık belirsizliklerle ve da neden olduğunu ifade etkinliğinin ve oyun kurma Şirketi; İstanbul Telefon T.A.Ş. Atatürk, Emperyalistleri, Ortadoğu’nun şekillendirilmesi risklerle dolu, daha farklı, ka- etmek gerekir. Soğuk Savaş yeteneğinin sorgulanmasına 1936–1937 Ergani Bakır onların uşaklarını, iç gayretleri devam etmekte. ABD otik bir Ortadoğu var ve bu ka- döneminde, NATO içinde Avrupa neden olan sonuçlar doğurmuş T.A.Ş. hisseleri; Ereğli Şirketi isyancıları ve “Kuva-yi ve İsrail hedef ülke İran’a bu ne- os uzun yıllar sürecektir. Da- ülkesi olarak anılan Türkiye, ve Ortadoğu’daki kaosa yeni bir (maden, liman, demiryolu). İnzibatiye” denilen Padişah denle saldırdı. KCK-PKK oluşu- ha da önemlisi, bu kaosun için- artık Ortadoğu ülkesi olarak 1937 Şark Demiryolları. karakter kazandırmıştır. Ordusu’nu, sadece askeri munun silahlı veya siyasi her Diğerleri: İstanbul Tramvay, de Türkiye de bulunmaktadır. tanımlanmaktadır. Koşullar ABD’nin İran ile ilgili strateji- olarak mağlup etmedi: türlü eyleminin Ortadoğu’daki İstanbul Elektrik, İstanbul Ve bu durum, Türkiye ile İsrail’i ve gönüllü hamleler nedeniyle sinin nihai amacı; rejim değişik- Cumhuriyet Rejimi, kaos ve bölgenin transformas- Tünel, Ankara Elektrik ve Suriye’de, Doğu Akdeniz’de gi- Türkiye Ortadoğu kaosuna liğini gerçekleştirerek ve ken- Atatürk Reformları ve Milli yon gayretleri ile ilişkili ile oldu- Havagazı, İzmir Tramvay ve derek gerginleşen bir rekabet angaje olmuş durumdadır ve dine yakın bir yönetimi iş ba- Yatırımlar ile siyasal ve Elektrik, İzmir Suları, Bira ğunu bilmek gerekir. ortamına itmektedir. bu kaostan sıyrılmak hiç de ekonomik olarak da yendi! şına getirerek bu ülke ile ilgi- Fabrikaları T.A.Ş. vb. kolay değildir. Oysa, küresel CAHİLLER İÇİN LİSTE li çıkarlarını gerçekleştirmek ve Kurulan başlıca banka ve Türkiye-İsrail nüfuz Bitmeyen ‘yapıcı kaos’ AŞAĞIDA! boyuttaki jeopolitik gelişmeler, İsrail’in güvenliğin pekiştirmek- holdingler HHH mücadelesi ti. Ancak ABD, yalnızca havadan Aslında 21.yüzyılın başların- Türkiye için en değerli eksenin 1924 Türkiye İş Bankası. Millileştirilen başlıca yapılan darbelere dayandırdı- dan itibaren ve ABD’nin tek ku- “Yapıcı kaos” Suriye’de doğu ekseni, yani Ankara-Bakû- 1925 Sanayi ve Maadin hatlar/şirketler: ğı hatalı stratejisi ile bu amaçla- tuplu düzenin tek küresel gücü “Arap Baharı” ile etkili oldu. Taşkent ekseni olduğunu açıkça Bankası. 1924 Anadolu-Bağdat hattı rı sağlayamazdı ve sağlayamadı. olduğu süreçte Ortadoğu’da kaos 15 yıl süren iç savaş ile bu işaret etmektedir. 1933 Sümerbank, Halk (Haydarpaşa Limanı dahil). Bankası, İller Bankası. 1927 Devlet Demiryolları ve 1935 Etibank; Türkiye Şeker Limanları İdare-i Umumiyesi. Fabrikaları AŞ (mevcut şeker 1928 Anadolu Demiryolu fabrikalarını birleştirdi). Şirketi (Haydarpaşa-Ankara, 1937 Denizbank. Eskişehir-Konya, Arifiye- Kurulan başlıca fabrikalar Dumlupınar ve Adapazarı vb.). ve tesisler 1928–1929 Mersin-Tarsus- 1924 Ankara Fişek Adana hattı. Fabrikası, Gölcük Tersanesi. 1929 Devlet Demiryolları 1925 Şakir Zümre Fabrikası, Umum Müdürlüğü. Eskişehir Hava Tamirhanesi. 1931 Samsun-Çarşamba, Yunan ka Ynakları 1926 Alpullu Şeker Mudanya-Bursa, Bağdat Fabrikası, Uşak Şeker hattının Adana-Fevzipaşa Prof. Dr. Engin BErBEr Fabrikası (1933’te kesimi. Sümerbank’a devredildi), Tarihçi, KüraTör 1934 İzmir-Kasaba ve Kayseri Uçak Fabrikası, Manisa-Bandırma hatları. Kırıkkale Mühimmat Fabrikası. ustafa Kemal Paşa 1935 İzmir-Aydın Demiryolu 1927 Bünyan Dokuma komutasındaki Şirketi (ORC). Fabrikası, Eskişehir Kiremit MTürk ordusunun, 1937 Şark Demiryolları; Fabrikası. Ereğli Şirketi (Zonguldak- emperyalizmin Anadolu’ya 1928 Kırıkkale Elektrik Çatalağzı hattı ve ilgili tesisler). gönderdiği Yunan ordusunun, kayıplarını biliyor muyuz ya Tarihi 1919-1922” başlıklı kitapta için yeniden yaşanmasını isteme- Santralı ve Çelik Fabrikası, 1933–1939/1948: Cenup 30 Ağustos 1922’de tırnaklarını da bu konuda bildiklerimiz ne (Epitomos İstoria tis eis Mikran yeceğimiz o sıkıntılı ve sancılı dö- Ankara Çimento Fabrikası. (Güney) Demiryolları söktüğü meydan savaşının 1929 Ankara Havagazı kadar doğru? “Kayıp” derken Asian Ekstrateias) mevcut iki nemi hakkıyla öğrenmek ancak (Fransız sermayeli; Hatay’ın üzerinden 104 yıl geçti. Yunan Fabrikası, İstanbul Otomobil kastettiğim öldürülen, ölen, numaralı tabloda (s. 487), yıllar böyle mümkündür. katılmasıyla Payas-İskenderun kaynaklarının “Allıören” köyüne (Ford) Montaj Fabrikası. itibariyle kayıplara ilişkin verilmiş yaralı ve akıbeti meçhul olan 1939). (1) atfen “Ali Veran” dediği bu 1930 Kayaş Kapsül rakamlar yukarıdaki tabloda Devlet tarafından inşa üniformalılardır. Rakamlara KAYNAKLAR: savaş, Kurtuluş Savaşı’nın Fabrikası, Nuri Killigil tesisleri. (1) edilen örnek hatlar: görülmektedir. Bir dönem Ulusal gelince, ben en doğru yaklaşımın 19 Haziran 1987 tarih ve 3392 sa- Sakarya’dan sonra yaptığı ikinci 1934 Eskişehir Şeker, 1925 Ankara-Yerköy Araştırma Vakfı’nın (Ethnikou ötekinin resmi kaynaklarına yılı “103 İlçe Kurulması Hakkında Ka- Turhal Şeker, Konya Ereğli meydan savaşıdır. İkisi arasındaki (Cumhuriyetin ilk hattı). İdrimatos Erevnon) müdürlüğünü nun” ile Kütahya’ya bağlı müsta- da itibar edilmesi olduğu Bez, Bakırköy Bez, Bursa fark, Türk ordusunun Sakarya’da 1927 Kayseri bağlantısı. yapmış tarihçi L. Kallivretakis kil ilçe haline getirilen Hisarcık’ın 21 düşüncesindeyim. Süt, Keçiborlu Kükürt, Isparta savunma yaparken 26 Ağustos 1930 Sivas. köy/mahallesinden biri Alınören’dir. ise, Yunan ordusundaki can Gülyağı, Zonguldak kömür 1931 Malatya. sabahı başlattığı saldırıyı (Büyük Alınören, aynı tarihte Kütahya’nın il- kaybını (yaralılar hariç) kaydeden Ötekinin kaynaklarında yıkama/antrasit tesisleri, 1932 Samsun ulusal ağa Taarruz) Dumlupınar’da zaferle çesi yapılmış Dumlupınar’ın kuzey- Fransız kaynaklarına dayanarak buğday siloları. kayıplar bağlandı; Kütahya-Balıkesir. taçlandırmasıdır. Söz konusu batısındadır. Dumlupınar’a uzaklı- şu rakamları veriyor: 42 bin 335 1935 Paşabahçe Şişe ve 1934–1935 Elazığ, Yunanistan Savaş Bakanlığı’nca saldırının sonraki 10-15 günü, ğı 145 km olup buraya Atıntaş-Gediz kayıp, dağılımı: Subay 1.408 Cam, Kayseri Bez, Nazilli Diyarbakır (Ergani bakır hattı). yayımlanmış “Savaşlar ve Ölenler perişan haldeki Yunan ordusunun üzerinden ancak 2 saat 10 dakikalık (1919-1920’de 108; 1921’de 400 ve Basma, Bursa Merinos, 1937–1939 Sivas-Erzincan- 1830-1930” (Agones kaı Nekroı) bir yolculukla gidilebilmektedir. Yu- Adalar ve Marmara Denizi’ne 1922’de 900); er 40 bin 927 kayıp Gemlik Suni İpek. Erzurum. başlıklı çalışmanın ikinci cildinde nan kaynaklarının kastettiği Ali Ve- kadar kovalandığı bir takip 1936 İzmit Kâğıt ve Karton (1919-1920’de 3.286; 1921’de 7 bin Denizyolları ve Limanlar: ran, Dumlupınar’a bağlanan Allıören (Atina, 1930, 888s.), her rütbeden harekâtıdır. (SEKA), Nuri Demirağ Uçak 741 ve 1922’de 29 bin 900). Hava 1923 “Osmanlı Seyr-i Sefain köyü/mahallesidir. Dumlupınar’ın hangi askerin, Anadolu’da (5) Niyetim, 1926’dan beri Zafer Fabrikası, Malatya ve Bitlis Kuvvetleri’nin kaybı 23 kişiydi. İdaresi”, “Türkiye Seyr-i Sefain kuzeyinde olup ilçe merkezine uzak- (2) nerede, hangi tarihte ve de Sigara Fabrikaları. Bayramı olarak kutlanagelen İdaresi” adını aldı. lığı 21 km’dir. Bkz. Resmi Gazete, 4 bazen nasıl yaşamını yitirdiği 1937 Karabük Demir-Çelik Dumlupınar’daki meydan Sonuç 1926 Kabotaj hakkı Türk Temmuz 1987 tarih ve 19507 sayılı, s. (temel), Malatya Bez. belirtilmiştir. Yakın geçmişte savaşını anlatmak değil. Bu gemilerine verildi. Rütbeli askerlerce üretilme- 53 ve 54’teki (74) ve (75) sayılı liste. 1938 Sivas Çimento, İzmir yayımlanmış bir kitapta, az önce Kurulan liman tekel muvazzaf ve emekli subaylar miş askeri tarih yazınının henüz (2) “Zafer Bayramı Kanunu” (1 Klor, Divriği Demir Ocakları. sözünü ettiğim resmi yayına şirketleri (1925–1926, yerli ile akademisyenlerce çok kez uç verdiği Türkiye’de, filolojik ve Nisan 1926 tarih ve 795 sayılı). sermayeli): Not 1: Atatürk’ün başvurularak 15 Mayıs-15 Temmuz yapıldı. Yine de TC Genelkurmay özellikle karşılaştırmalı tarih hak- (3) Bunlar ATASE Kütüphanesi’nde İstanbul Liman İşleri İnhisarı aramızdan ayrılışına kadar 1919 tarihleri arasındaki iki aylık Başkanlığı’nın askerlik kında metodolojik donanıma sa- (Ankara) “Basılmamış Daktilo Me- T.A.Ş. yapılan işler. zaman diliminde, Anadolu’da hizmetleri sırasında Rum asıllı hip olmadan, ülke sınırlarını aşan tin” olarak bulunmakta olup tarihçi- İzmir Liman ve Körfez İşleri Not 2: Liste tüm vatandaşlarımıza yaptırdığı yaşamını yitirmiş ilk 282 Yunan bir geçmiş bilgisi kurgulamak (ta- lerce kolay ulaşılabilir değildir. T.A.Ş. işletmeleri kapsamaz; (3) çeviriler ve benden sonra ordu mensubunun isimleri (4) rih yazımı) olanaksızdır. Bu tespit Petros St. Mehtidis, Küçükasya Trabzon Liman İnhisarı T.A.Ş. özellikle küçük belediye (4) sıralanmıştır. Yunanca öğrenme zahmetine elbette, nispeten uzak olmayan Harekâtı ve Felaket, Selanik, 2020, Mersin Liman İşleri T.A.Ş. hizmetleri, tramvay, Yunan Genelkurmay Başkanlığı girmiş birkaç genç meslektaşımın bir geçmişte yaşandığı için daha ss. 383-392’deki ek. Millileştirilen başlıca liman elektrik ve su şirketleri (5) çabaları, Kurtuluş Savaşı’na Ordu Tarihi Müdürlüğü’nün iyi bilindiği sanılan Kurtuluş Sa- L. Kallivretakis, “İ Ellines Nekroi ve deniz işletmeleri kapsanmamıştır. ötekinin kaynakları üzerinden ilk olarak 1967 yılında (1987’de vaşı için de geçerlidir. İzmir’in iş- ton Polemikon Sıgkrouseon tou 20ou 1924 Haydarpaşa Limanı. Not 3: Eleştirileri ve önemli bakabilmek için yeterli değil. tıpkıbasımı yapıldı) yayımladığı galini takiben yaklaşık 3 buçuk yıl Aıona”, Ta Nea: Prosopa, 23 Mart 1933 İzmir Rıhtım Şirketi eklemeleri beklerim. Yunan ordusunun Anadolu’daki “Küçük Asya Harekâtının Özlü sürmüş ve vatanın hiçbir parçası 2001. ABD’de Joe Bden’ın başkan olmasıyla, ABD-Rusya Bu ktapta; Doğu Anadolu llernden, “Bu yapıt br Sovyet blm adamı tarafından gerlm tırmanışa geçt. Ukrayna'dak savaş, br yazılmıştır. Ktabın yazarı Prof. Dr. Abdula Güneydoğu Anadolu’ya göç eden br yönüyle, ABD le Rusya arasındak mücadelenn br Mardanovç Şamsutdnov, Sovyetler Brlğ grup muhacr anlatılmaktadır. Bu sonucu. Konu, Türkye’y yakından lglendrdğ Blmler Akadems Doğu Blmler Ensttüsü nsanların tanık olduğu Ermen halde, ülkemzde bu konuda yeterl araştırma, yok. Tarh Bölümü’nün uzun süre başkanlığını Tehcr, Rus şgal ve ağır kış Bu ktap, Fener Patrkhanes’nn ortaya çıkışından yapmıştır. Bu cdd yapıt, yazarlık profesörlük koşullarında aylarca süren göç ve başlayarak, son 80 yılda ABD le Fener Rum tezdr. Bu ktabın önem, Ulusal Kurtuluş bu sırada görülen ölüm, yokluk, açlık Patrkhanes arasındak yoğun lşkler, Savaşımızın br Sovyet blm adamı tarafın- ve hastalık gb felaketler Ortodoksluğun Doğu Avrupa halklarının mll dan değerlendrlmesdr. Bu nedenle hem serglenmektedr. Br yerlerde aynı Kitap okuduğunuzu biliyoruz. kmlğnde oynadığı rolü ve Patrkhane le Moskova tarh blm metodolojsne sahptr hem de kader paylaşan ve yolları kesşen arasındak en büyük çatışmanın neden Ukrayna’da br Sovyet blm adamının görüşünü nsanların yenden hayata tutunma yansıtmaktadır…” patlak verdğn ortaya koymaya çalışıyor. savaşının öyküsü verlmektedr. Alev Coşkun 13,5x20,5 13,5x20,5 12,5x19,5 İnceleme Tarh Tarh Belgesel Roman 352 sayfa 343 sayfa 282 sayfa