Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 19 EYLÜL 2026 CUMARTESİ 2 olaylar ve görüşler ‘Sanayinin musikisi’ susarken... sanayisi birikimindeki kan kaybı Orta Anadolu Özel sektörün henüz gelişmediği verilmişti. Sümerbank’ın kurduğu yüksek verimlilik örnek alınarak kentte İbrahİm berksoy Mensucat’ın kapanmasıyla iyice görünür koşullarda halkın bu temel gereksiniminin fabrikalardan “ilk”i 1935 yılında açılan özel sektör eliyle 1953’te yan yana iki MakinE MühEndisi oldu. 1953’te kurulan ve şehrin köklü sanayi Kayseri Sümer Bez Fabrikası’ydı. yurt sathında karşılanabilmesi “halkçılık” dev dokuma fabrikası daha kuruldu. kuruluşlarından Orta Anadolu Mensucat Fabrika’nın temeli 1934’te atılmış, 15 ay ve “devletçilik” ilkelerinden güç alan Bunlardan birisi geçtiğimiz günlerde umhuriyetin iktisadi kalkınmaya Fabrikası’nın kapanması kentte üzüntüyle sonra dönemin başbakanı İsmet İnönü ile bir “sosyal devlet” anlayışıyla mümkün kapanan Orta Anadolu Mensucat, dayalı “atılım dönemi”nin ilk ve derin bir endişeyle karşılandı. Son yıllarda Ekonomi Bakanı Celal Bayar tarafından olabilirdi. Daha da önemlisi, o “atılım diğeri de yıllar önce dokuma üretimine Cyıllarından beri ülkemizde dokuma tekstil sektöründe birbiri ardına birçok fabrika hizmete açılmıştı. Bunu Ereğli, Nazilli, dönemi”nin kurmayları görevlerinin tam son veren Birlik Mensucat fabrikasıydı. sanayisi öncelikli sektörlerin başında kapandı. Son olarak Kayseri’den gelen bu haber Gemlik, Bursa ve Malatya’daki fabrikalar olarak bilincindeydi ve bu bilincin gereği Her iki fabrikanın açılışını da dönemin gelmiştir. Bunun en önemli nedenlerinden de tekstil sektöründe yıllardır izlenen çarpık izledi. Bu fabrikalarda uzun yıllar dokuma olarak yılmadan, yorulmadan çalışıp kısa başbakanı Adnan Menderes yapmıştı. Bu biri sektörde -dokuma makinelari dışında- ekonomi politikalarına yönelik eleştirileri tezgâhları -çoğu zaman üç vardiya- hiç zamanda “planlı kalkınma”nın başarılı iki fabrika uzun yıllar boyunca Kayseri’nin dışa bağımlılığın yok denecek kadar az alevlendirdi. Ateş önce düştüğü yeri yakıyor susmadı. Duyulan ses yalnızca tezgâhların örneklerini verdiler. sanayileşme yolculuğunda özel sektörün olmasıdır. Diğer önemli bir neden de o elbette; fabrikanın kapanması bir gecede 1400 ahenkli sesi değildi, o ses, Atatürk’ün misyonunu başarıyla temsil ederek kentte dönemde her yaştan vatandaşımızın, kişinin işsiz kalmasına yol açtı. Bu durumun 1937’de Nazilli Basma Fabrikası’nın Planlı kalkınmanın yatırımın, üretim ve istihdamın öncüleri gündelik yaşamında gereksinim duyduğu kentte yol açtığı kaygı, endişe ve öfke; üretimden, açılışında ifade ettiği “sanayinin arasında yer aldı. dokuma tezgâhları dokuma ürünlerine (kumaş, basma, yatırımdan, istihdamdan kopuk ekonomik musikisi”ydi. politikalarına yönelik “tepki” sanıldığından da bez, sonrasında ayakkabı, palto, ceket, 1933-1939 yıllarını kapsayan “Birinci Beş Sümer Bez Fabrikası’nın kentin sosyal Fabrikalar kapanıyor, fazladır. Yerel basında çıkan haber ve yorumlar, pantolon, gömlek vb.) -aile bütçesine Yıllık Sanayi Planı”na göre Sümerbank’a yaşamına ve gelişmekte olan sanayi sosyal medyadaki paylaşımlar kentin belleğinde işsizlik büyüyor fazla bir yük getirmeden- erişebilmesinin tam donanımlı pamuklu dokuma kültürüne katkısı dikkat çekiciydi. derin izler bırakmış bir fabrikanın bir gecede sağlanması gereğidir. (mensucat) fabrikaları kurma görevi Fabrikada kısa sürede elde edilen Kayseri’de neredeyse 100 yıllık dokuma kapanmasının yol açtığı tepkiyi açıkça ortaya koyuyor. Şirket yönetimi tarafından kamuoyuna yapılan açıklamada fabrikanın kapanışına Geçmiş ve gelecek arasında köprü kuran kitaplar... gerekçe olarak küresel talepteki zayıflama, artan işletme ve finansman maliyetleri, tedarik zincirindeki dalgalanmalar ve değişen ticaret koşulları gösterildi. Açıklamada ayrıca maliyetleri azaltmaya ve verimliliği artırmaya yönelik çalışmalara karşın mevcut üretim modelinin bu ekonomik koşullar altında sürdürülemez duruma geldiği belirtildi. Bu açıklamalar son yıllarda tekstil sektöründe yaşanan daralmayı, birbiri ardına kapanan fabrikaları ve ucuz üretim cenneti olarak görülen Mısır’a “kitlesel” göçü yeterince açıklıyor. Bir zamanların “Anadolu kaplanları”nın “kale”si konumundaki kentlerde artık iyice gün yüzüne çıkan derin yoksulluk ve genç işsizlik, seçim sandığında patlamaya hazır bir “öfke”yi de beraberinde getiriyor. “İnsanların fala merakı öteden ber blnr, eskden sultanlar yanlarında neden müneccmbaşı bulundururlardı?... Geleceğ okumak çn! Yarını bugünden blmenn dayanılmaz merakı çnde yaşayanlar az değldr, bu yüzden Birleşik Krallık’ta falcıdan falcıya dolaşanların hadd hesabı yok… Ne var k eskden br sultana müneccmbaşı olmak kolay değld, çünkü egemenn akşamdan sabaha, geceden gündüze ne yapacağı blnmez, efendnn saat dakkasına uymaz!... ayrılık sınavı Geleceğ okuyan nce müneccmbaşının bu yolda canına okunduğunu tarhler yazıyorlar. İnsanımız da balık gb bakıyor geleceğe: Prof. Dr. Göktürk tüysüzoğlu Br gözü ağlar… GirEsun ünivErsitEsi uluslararası Br gözü güler… Br gözü skele… ilişkilEr BölüMü Br gözü sancak…” İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki “Aydınlanma Blges” İlhan Selçuk’un güncellğn koruyan köşeyazıları, okurlarıyla yenden buluşuyor. bağımsızlık yanlısı siyasi liderlerin Cardiff’te imzaladığı mutabakat zaptı, Birleşik Krallık’ın anayasal mimarisini yeniden 13,5x21 / Deneme / 221 sayfa tartışmaya açtı. Üç lider, halklarının kendi geleceğini belirleme hakkına sahip olduğunu ve bu geleceğin Avrupa Birliği ekseninde şekillenmesi gerektiğini vurguladı. Ancak metnin siyasi vurgusunun ötesinde, ayrılık süreçlerinin hukuki zemininin birbirinden köklü biçimde farklı olduğu unutulmamalı. İskoçya örneği, 2014’teki referandumla zaten bir emsal oluşturmuştu; ne var ki o oylama, yazılı bir anayasal haktan değil, Westminster’ın Scotland Act kapsamında rıza göstermesinden (Section 30 Order) doğmuştu — yani bağımsızlık, İskoçya’da bugün de Londra’nın onayına muhtaç. Kuzey İrlanda’da durum apayrı bir çerçeveye, 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması’na 12,5x19,5 / Roman / 773 sayfa 13,5x20,5 / Anı / 170 sayfa 13,5x21 / Deneme / 317 sayfa 13,5x21 / S. Yazılar / 272 sayfa 13,5x21 / Deneme / 221 sayfa 13,5x21 / Deneme / 236 sayfa bağlı. Anlaşma, çoğunluğun birleşme yönünde olduğu kanaatine varılırsa Kuzey İrlanda Sekreteri’ne referandum çağırma yükümlülüğü yüklüyor; bu, siyasi takdirden çok antlaşmaya dayalı somut bir mekanizma. Galler’de ise böyle bir hukuki zemin dahi yok; Plaid Cymru’nun talebi şimdilik yalnızca siyasi bir söylem düzeyinde kalıyor. Bu tablo, Londra içinde de keskin bir İstklal Mahkemelernn kuruluş kanununda tartışmayı körüklüyor. Yeni Başbakan Andy da belrtldğ üzere lk amacı, şgal dönemnde Türk ordusunun düzenl br Burnham’ın, İrlanda’nın birleşmesine ilişkin duruma getrlmes ve yaşaması çn asker bir referandumu “Gündemden düştü” kaçakları, düşmanla şbrlğ yapan casus ve şeklinde nitelendirmesi büyük bir siyasi krize bozguncular le vatana hanet suçlarını yargılamak ve ç güvenlğ sağlamaktı. yol açtı; Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması sonrasında buna sert karşılık vererek Hayırlı Cuma se halkın egemenlğnn sağlanması ve Anlaşması’nın referandum hakkını hiçbir yapılan devrmler le çağdaş br uygarlık düzeyne ulaşmak hedeflenmşt. başbakanın rafa kaldıramayacağını söyledi. Benzer bir gerilim, Burnham’ın İskoçyalıların İstklal Mahkemeler olağanüstü dönemn Holyrood’dan uzaklaştığı yönündeki mahkemeleryd, şgal altında ve tehlkede 13,5x21 / İnceleme / 256 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 486 sayfa olan br ülkede, oluşmuş yasama organının iddiasını reddeden Swinney ile arasında çnden seçlen üyelerden kurulu, olağanüstü da yaşandı. Yani ayrılıkçı liderler Londra’ya yetklere sahp mahkemelerd. Fransız Devrm’nden örnek alınan İstklal karşı birleşirken, Londra’nın kendisi de bu Mahkemeleryle, önce vatanın kurtuluşu ve liderlerle çelişkiye düşüyor. mlletn özgürlüğünü sağlamak, daha sonra Bu gelişmenin zamanlaması da bir da br kşnn egemenlğn kaldırıp mlletn egemenlğn başarmak amaçlanmıştı. rastlantı değil. Trump’ın İrlanda’nın Böylelkle hem düzenl orduyu oluşturmak ve birleşmesinden memnuniyet duyacağı bu sayede düşman şgalnden kurtulmak yönündeki açıklaması, Londra’da uzun amaçlanarak Kurtuluş Savaşı kazanılmış hem de feodal br toplumdan uygar br süredir bastırılan ayrılıkçı tartışmaları topluma ulaşmayı ana erek olarak saptayan yeniden alevlendirdi. Üstelik bu açıklama Türk Devrm gerçekleştrlmşt. tek başına değil; Trump’ın son dönemde Prof. Dr. Ergün Aybars’ın kaleme aldığı ve Kanada’yı ve Grönland’ı da benzer bir alanlarında en genş çaplı özgün araştırma söylemle gündeme getirmesi, ABD olma ntelğn koruyan İstklal Mahkemeler 1920-1927, Kurtuluş Savaşı sırasında ve başkanının müttefik ülkelerin toprak Cumhuryet’n lk yıllarında etknlk gösteren bütünlüğüne karşı artan bir kayıtsızlığa, İstklal Mahkemeler konusunda temel br hatta örtük bir teşvike yöneldiğini eser… Cumhuryet Ktapları olarak bu öneml esern gözden geçrlmş yen baskısını Türk düşündürüyor. Bu tablo, Washington- 13,5x21 / İnceleme / 764 sayfa 13,5x21 / Anı / 272 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 238 sayfa okuruna ulaştırmanın kıvancını yaşıyoruz. Londra hattındaki çatlağı da derinleştiriyor. Ukrayna’daki savaşın başında iki ülke aynı sayfada görünürken, bugün Londra, Kiev’e desteğin artırılarak sürdürülmesini ve mücadelenin devamını savunuyor; Trump’ın ABD’si ise çatışmanın derhal sona erdirilmesi taraftarı. Bu ayrışma, iki ülke arasında uzun zamandır görülmemiş ölçüde ciddi bir anlaşmazlığa işaret ediyor. Nitekim süreç, Birleşik Krallık’ın dağılması veya dağıtılması yönündeki eylemliliğe söylem düzeyinde destek verilmesine kadar varmış durumda. Tüm bunlar bir araya geldiğinde, “özel ilişki” olarak anılan Washington- Londra bağının bugün büyük bir sınamayla karşı karşıya olduğu söylenebilir. Satın almak için barkodu okutun. Cumhuriyet Kitapları’ndan sanat dolu, çevre dostu bez çantalar!