Catalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 12 EYLÜL 2026 CUMARTESİ 2 olaylar ve görüşler 12 Eylül ve insanlık suçu insana saldırıldığında bile doğrudan karşı siyasi, felsefi, ırki veya dini Av. Kem Al AKKURT Darbeyi yapan dönemin suç” iddiasıyla da açılmasıydı. insanlığın kendisi hedeflenir. İnsanlığa düşüncelerle işlenen suçlardır. 12 Genelkurmay Başkanı Evren ve Mahkemenin bu eksikliği Eylül 1980 akşamına kadar karşı suçlarda kurbanın temsil ettiği Eylül darbesiyle binlerce kişiye dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı gidermesi ve yargılamayı bu her gün 10-15 kişinin değer -yani insanlık- doğrudan mağdur Tahsin Şahinkaya aleyhine kapsamda sürdürmesi talebimiz ise karşı öldürme, işkence, eziyet 11öldürüldüğü olaylar, olan kişinin haklarının ötesinde, 2012’de Ankara’da açılan davanın karşılık bulmadı. Oysa yargılama ve kişiyi hürriyetinden yoksun 12 Eylül 1980 günü bıçak gibi evrensel ve çok daha geniş bir yararı konusu “anayasal düzenin silah insanlığa karşı suç çerçevesinde bırakma suçları işlenmiştir. Bu kesilmişti. Oysa 11 Eylül gününe ihlâl etmektedir. zoruyla ortadan kaldırılması, yürütülseydi, 12 Eylül davası suçlar, darbeyi yapanların talimatı kadar tüm ülkede sıkıyönetim anayasayı ilga, TBMM’yi men, yalnızca iki yaşlı general ile sınırlı ve bilgisi dahilinde, emredicilerin Sistematik işkence vardı. Terörü önlemek için her hükümeti devirmek” idi. Eski Ceza kalmaz; dönemin askeri, idari altındaki faillerce yaşama geçirildi. 12 Eylül darbesiyle Türkiye’de de türlü yetki ellerindeydi. Ancak Yasamıza göre bu suçların cezası ve yargısal tüm sorumlularını İnsanlığa karşı işlenen emir ve komuta zinciri içinde insanlığa yıllar sonra Kenan Evren’in idam iken idam kaldırıldığı için kapsama alırdı. suçlarda zamanaşımı işlemez. karşı suçlar işlendi. Başta Diyarbakır ve anılarından anlıyorduk ki, darbenin sanıklar hakkında istenen ceza Eski Yugoslavya için kurulan Mamak olmak üzere birçok cezaevinde meşrulaştırılması için daha fazla Hukuki boyut ağırlaştırılmış müebbet hapisti. Uluslararası Ceza Mahkemesi sistematik işkenceler uygulandı, insanın ölmesini istemişler, İnsanlığa karşı suçlar; bir İddianame bu yönüyle eksikti. yargıçları, insanlığa karşı işlenen binlerce kişi öldürüldü. 50’nin üzerinde bu nedenle de yetkilerini plan doğrultusunda ve sistemli Çünkü müdahil avukatlar olarak suçların bireysel sınırları aştığına insan, 12 Eylül cuntası tarafından idam kullanmamışlardı. olarak toplumun bir kesimine talebimiz, davanın “insanlığa karşı karar vermişlerdir. Zira tek bir edildi. Binlerce kişi yıllarca sorgusuz sualsiz cezaevlerinde tutuldu. Şanslı olup bu işkencelerden kurtulanlar E?jzU?u?r?y???We?euš??eW????W|?e?WU?e?ye???? ve yaşamını yitirenlerin aileleri, 12 Eylül davasına müdahil olarak katılıp sorumluların yargılanmalarını ve cezalandırılmalarını istiyorlardı. Türkiye’nin değişik barolarından Seyfettin Araç, 2. MALTEPE yaklaşık 60 insan hakları savunucusu avukat olarak 12 Eylül darbesi tüm eserleriyle mağdurlarının gönüllü avukatlığını KİTAP GÜNLERİ Cumhuriyet yaptık. Amacımız askerin, idarenin ve yargının evrensel hukuk içinde kalması, ä¯? AËC?úY?yÌ? insan haklarının içselleştirilmesiydi. MALTEPE CUMHURİYET MEYDANI Yanıtsız kalan sorular Müdahil avukatlar olarak sanıkların her birine yönelttiğimiz 300’ün üzerindeki sorunun hiçbirine yanıt 112 EYLÜL2 EYLÜL 12 EYLÜL alamadık. Örneğin; darbe kararını ne zaman aldıkları, emir komuta zincirinde İMİMZZAA İMZA hangi komutanlarla hareket ettikleri, kendi dışlarındaki silahlı güçlerin 1414..0000 16.00 darbe yapması halinde tavırlarının ne olacağı, 12 Eylül 1980’de adrese RRİFAT ESENİFAT ESEN HHÜRRİYET YAŞARÜRRİ teslim gözaltılar yapıldığına göre bu listelerin nasıl oluşturulduğu, adresleri belli olduğu halde 12 Eylül öncesinde neden işlem yapılmadığı, komuta 13 EYLÜL13 EYLÜL 13 EYLÜL kademesinde darbe koşullarının olgunlaşmasının neden beklendiği; 16 Mart İstanbul Üniversitesi, 1 Mayıs İMZİMZAA İMZA 1977 olayları ile Çorum ve Maraş 1414..0000 14.00 katliamlarına neden seyirci kalındığı; binlerce aydın, yazar, gazeteci, öğrenci BORA BORA SERDARSERDAR ÖÖZLEM YÜZAKZLE ve akademisyenin katledilmesine toplumda darbe beklentisi yaratmak adına neden müdahale edilmediği gibi sorular karşısında her iki sanık da çaresizliklerini belli ederek susmayı 13 EYL13 EYLÜLÜL 13 EYLÜL tercih ettiler. İMİMZZAA İMZA Kaçırılan yargılama fırsatı 1414..0000 15.00 Türk yargısı; karanlık bir dönemin aydınlatılması, devlet eliyle işlenen binlerce cinayetin ve işkencenin ortaya ORHAN BURSALIORHAN BURSALI BELGİN BIYIKOĞLUBELGİN çıkarılması için çok önemli bir fırsatı kaçırdı. Her iki sanık da tıpkı Şili lideri Pinochet gibi tutuklu olarak ve mahkeme salonuna getirilerek yargılanabilmeliydi (Pinochet tutuklu yargılandığında 97 ,G?O?]JHQW¾UN .XG1H<DQD?WHUNLWDE?QGD yaşındaydı). Yargılama yalnızca darbe EXJ¾QLQVDQODU?QJ¸]OHULQHVRNXODQGDGDDO? günüyle sınırlı kalmamalı; 12 Eylül 1980 KD\DWODU?QWHUVLQHJ¸]OHUGHQ?UDNWXWXODQ\D öncesi ve sonrası işkenceleri, cinayetleri GDJ¸UPH]GHQJHOLQHQ\DGDPP¾FDGHOHVLQL de kapsamalıydı. Bunların yapılmaması, RGDá?QDDO?\RU%XVDQDOGHáLOJHU©HNELUKDN iktidarın darbe ve darbecileri P¾FDGHOHVLò\LOLáLQJ¾]HOOLáLQKDNELOLUOLáLQ yargılamaktaki samimiyetsizliğini SHGLQGHNLLQVDQODUDVHODPGXUX\RUòQVDQO?á?Q gösteriyordu. HYUHQVHOGHáHUOHULQLELU©RFXN\¾UHáL\OH KLVVHGHQ$KPHWLOHLG©L+DOLO?LQ¸\N¾V¾Q¾ ‘Anayasasızlaştırma’ süreci DQODW?\RU?\OHELU¸\N¾NLGRVWOXáXQ 12 Eylül 1980 darbesi döneminde DUNDGDGO?á?QW¾UN¾V¾NXODNODU?Q?]? çıkarılan siyasi partiler, seçim, dernekler GROGXUDFDN ve sendikalar gibi temel yasalar, makyaj SeSeyfettin Araç, yfettin Araç, LOHEDGOD\?S6HYJLOL<DOQ?]O?N 6 HYJL O L<D O Q?] O ? N  L OO H E DG O D\?S mahiyetindeki değişikliklerle varlığını 6HYJLOL<RNVXQOXNve ile 6HYJLOL+L©OLN L ©OLN ile koruyor. Siyaset kurumu da bu yasalar ve yasaklar çerçevesinde sıkışmış WDPDPODG?á?¾©OHPHVLQL $F?Q?Q$QDWRPLVL $ Q DWR P LVL  durumda; parti içi demokrasi bir türlü sağlanamıyor. 12 Eylül darbesiyle EDGO?á?DOW?QGDELUDUD\DJHWLUL\RU W LUL \ RU ? õ ? o S ? o u g U Gençlik / 13,5x21 / 88 sayfa partilerin toptan kapatılması söz konusuyken bugün yüzde 10 seçim barajı ve fiilen uygulanan “düşman 7¾UNL\H?QLQLONPRQRGL\DORJEL©LPLQGH EL©LPLQGHEL©LPLQGHE L © L P L Q G H  ceza hukuku” pratikleriyle “milli irade” \D]?OP?GURPDQ?RODUDNHGHEL\DW?P?]D \ DW?P?]D etkisizleştiriliyor. 7¾UN\D]?Q?Q¸]J¾QYH¾UHWNHQVHVL=HNL\H 12 Eylül 2010 referandumundan FHVXUELUNDWN?VXQDQEXE¾\¾NDQODW? ¾ NDQODW?  <¾NVHO?GHQ7¾UNL\H?GH\DEDQF?ROPDNNDG?Q sonra tüm yurtta işkenceciler aleyhine ROPDNLG©LROPDNYHVRNDNKD\YDQ?ROPDNOD RNXUXQX\HQLELUG¾G¾QFHNDWPDQ?QD W PDQ?QD başlatılan soruşturmalar karınca \DQL?¸WHNL?ROPDNODLOJLOLJHU©HN©LV?FDF?N hızının da gerisinde kaldı. “İşkenceye ¸\N¾OHU?+HUGH\HNDUG?QXPXGXQXYH WDG?\RU sıfır tolerans” söylemi, “işkencecilere \DGDPVHYLQFLQLNRUX\DQLQVDQODU sıfır tutuklama” gerçeğine dönüştü. GLUHQPH\HNDUDUO?\¾UHNOHUYH\DGDP KDNN?Q?QKHUFDQO?L©LQNXWVDOROGXáXQX Üstelik haklarında kesinleşen mahkeme 7RSOXPVDOHOHGWLULOHULGLOR\XQODU?GHULQ ODU?GHULQ VDYXQDQELUH\OHU? kararları olan tescilli işkenceciler dahi terfi ettirildi. 20 Temmuz YHVDUV?F??QDOOHUL\OH $F?Q?Q$QDWRPLVL QDWRPLVL L , , 2016’dan itibaren OHAL ile birlikte GLOLQV?Q?UODU?Q?GD hukuksuzluklara karşı yargı yolu da fiilen kapatıldı. \HQLGHQNHGIHGL\RUDGN?]DPDQ?YH P DQ?Y H Bugün, 50 bini aşkın tutuklu, kamu görevinden ihraçlar, kapatılan yüzlerce LQVDQ?QYDUROXGVDQF?ODU?Q?VRUJXOX\RU U JX O X\RU gazete, dergi ve televizyon kanalı ile 12 Eylül’ü mumla aratan uygulamalar ? õ ? o S ? o u g U Öykü / 12,5x19,5 / 144 sayfa yaşanmaktadır. 12 Eylül darbesini yapan bir ? õ ? o S ? o u g U Roman / 12,5x19,5 / 1080 sayfafa zamanların “kudretli diktatörü” 11 yıl önce öldü. Ancak 12 Eylül diktatörünün yaptıklarıyla hak ettiği hazin son, tüm dünyadaki diktatörlük heveslilerine ders olmalıdır.