Catalog

26 MART 2026 PERŞEMBE 10 ANALİZ/HABER Yanlış anlaşılan milli irade Anayasa hukukçusu Prof. Ali Nail Günümüz evrensel ve çağdaş demokrasisinde önemli olan sayısal demokrasi Kubalı’nın da işaret ettiği gibi, genel seçimlerde beliren sonuç “milli irade” değil, çoğulcu ve katılımcı demokrasidir. Çoğulcu demokrasi modelinde değil, seçimlerde o tarihte oy kullanmış temel kural “hak ve özgürlüklerin hiçbir biçimde özüne dokunulamayacağı ve seçmenlerin siyasal tercihidir. (4) hukukun üstünlüğü ilkesinin zedelenemeyeceği”dir. Zaman içinde değişikliğe uğrar. Günümüzde Meclis’te siyasal yüzyıllar içinde gelişti, çok ağır bedeller meclis çoğunluğuna dayanarak ve “milli Günümüzün demokrasi anlayışı ok partili demokrasi yaşamımızda üstünlüğü elde ederek hukuka aykırı ödenerek ve kan dökülerek Aydınlanma irade” kavramını ileriye sürerek her sayısal demokrasi değil, çoğulcu ve 14 Mayıs 1950’den bugüne da olsa her türlü kararı almak, hukuka Ç çağına ulaşıldı. Artık yalnızca inanan, türlü kararı almışlardı. Bu yönetimler katılımcı demokrasidir. Bu nedenle 76 yıldır “milli irade” konusu aykırı kanunları kabul etmek siyasal biat eden değil, fakat düşünen ve olup kişisel diktatörlüğe dönüşerek hak ülkemizde siyasal iktidarı elinde tamamen yanlış anlaşılmış ve üstünlüğe dayanarak “meşruiyet” ileri biteni akıl terazisinde yargılayan insan ve özgürlükleri ve demokrasiyi tahrip tutanların dilinden düşürmediği “milli yorumlanmıştır. sürmek evrensel demokrasi anlayışıyla ortaya çıkmıştı. Ardından, Tanrı’dan etmişlerdi. Bunlara hukuk literatüründe, irade” kuramı, günümüz evrensel Sağ görüşlü “muhafazakâr” partiler bağdaşmamaktadır. aldığı hâkimiyeti kullanan kral yerine “seçimle iktidara gelmiş krallar ya da demokrasi modelinde anlamını Günümüz evrensel ve çağdaş Demokrat Parti (DP), ardından Adalet üstün güç olarak “halk hâkimiyeti”, diktatörler” adı verildi. yitirmiştir. demokrasisinde önemli olan Partisi (AP), Doğru Yol Partisi (DYP) ve Ne yazık ki 1950-1960 döneminde “halk egemenliği” kavramı gelişti. sayısal demokrasi değil, çoğulcu son 25 yıldır AKP, “milli irade kuramı”nı ‘Milli irade efsanedir’ Egemenlik milletin temsilcisi olarak DP de “milli irade” kavramına sıkı ve katılımcı demokrasidir. Çoğulcu yanlış yorumluyor. Ünlü Fransız kamu hukukçusu Prof. seçimle işbaşına gelen meclisler sıkıya sarılmıştı. Meclis’te hukuka aykırı demokrasi modelinde temel Bu partiler, milli iradeyi seçimleri tarafından kullanılmaya başlandı. Buna “Tahkikat Komisyonu” kanunu DP Dr. Leon Duguit bakınız ne diyor: kural: “Hak ve özgürlüklerin hiçbir kazanmış partinin, siyasal iktidarı “Millet, diriler kadar ölüleri de kapsayan göre seçimle gelmiş parlamentolar çoğunluğu tarafından kabul edilirken biçimde özüne dokunulamayacağı ele alması ve ülkeyi istediği gibi yapılan itirazlara karşı “milli irade” yani, geçmiş ve gelecek kuşakları da içine milli egemenliği, milli iradeyi temsil ve hukukun üstünlüğü ilkesinin yönetmesi olarak değerlendiriyor; ediyordu. Siyaset bilimci ve anayasa “Halk böyle istiyor” denilmişti. alan kuramsal ve soyut bir kavramdır. zedelenemeyeceği”dir. milli iradeyi demokrasi ile eşdeğerde İrade ise yalnızca gerçek kişilere hukukçusu Prof. Dr. Tarık Zafer Sayıya dayanan ve sandık tutuyor. Oysa bu anlayış özellikle Tunaya’nın belirttiği gibi, “milli irade Hukuk devleti ait bir olgudur. Soyut kavramların demokrasisi adı verilen model II. Dünya Savaşı’ndan sonra Batı iradesi olmaz. Öyle ise milli irade ya kuramı” 1789 İhtilali’nin ürünüdür. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra “seçilmiş krallar” yaratmaktadır, bu demokrasilerinde terk edildi. da hâkimiyet diye bir şey olamaz ve “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir” çağdaş demokrasilerde “milli durum tüm demokratik ülkelerde hukuk tamamen efsaneden ibarettir. Bir sloganının amacı da “egemenlik” tacını irade” kavramı çok önemli yapısal ve siyaset bilimi kitaplarında şiddetle Milli irade nedir? edebiyat sözcüğüdür.” (2) kralın başından alıp milletin başına değişikliklere uğradı. 1789 Fransız eleştiriliyor. Öncelikle “milli irade” kavramının koymaktır. (1) İhtilali’yle Tanrısal olma niteliğini yitiren Aslında yukarıda yazdıklarımız ve tarihsel, siyasal ve hukuksal geçmişini Milli irade otoriter Bu “milli irade” anlayışı 18. yüzyıldan özetlediğimiz tarihsel gelişim, hukuk milli egemenlik bu kez de “sınırsız ve özetleyelim. 20. yüzyıla kadar sürdü. Ancak, II. mutlak olma” niteliğini yitirdi. ve siyaset bilimi öğrencilerinin birinci sistemler yaratır “Hâkimiyet” bugünkü dilde Dünya Savaşı’nın sonunda bu kuram Seçimle işbaşına gelen siyasal sınıfta öğrendikleri gerçeklerdir. Ancak Türk siyasal yaşamında muhafazakâr “egemenlik” kavramı ortaçağda, da çöktü; Avrupa’nın en ileri toplumları iktidarların yetkilerinin, hukuk devleti ve ne yazık ki Türkiye’de uygulanan görüşe sahip olan, DP’yi desteklemiş kendisinden daha üstün hiçbir güç Almanya ve İtalya’da yaşananlar, ilkeleri içinde sınırlandırılması yoluna demokrasi kuralları dünya demokrasi anayasa hukuku hocası Prof. Dr. Ali tanımayan, “mutlak güç” anlamında “milli irade” anlayışında temelden gidildi. Devlet yönetiminde “hukukun düzeyinin çok gerisine düşmüş Fuat Başgil, “Esas Teşkilat Hukuku” kullanılıyordu. Bu güç Tanrısal köklere sarsıcı etkiler yarattı. Seçimle işbaşına üstünlüğü” ilkesi önem kazandı. Milli bulunmaktadır. adını taşıyan kitabında “milli irade” dayanıyor, “Hâkimiyet kayıtsız şartsız gelen “milli irade” ilkesini kullanarak iradenin ve egemenliğin kaynağı, kuramını eleştirmiştir. Tanrı’nındır” biçiminde özetleniyordu. diktatörlüğe dönüştüren yönetimler dayanağı ve sınırı, hukukun üstünlüğüne Dipnotlar: Prof. Başgil, “milli irade” kuramının Bu mutlak gücün de yeryüzünde Tanrı anayasa hukukçularını, demokrasiye bağlandı. Bu yeni durum aynı zamanda “otoriter hükümetlerin” işine yaradığını (1) Tarık Zafer Tunaya, Siyasi adına krallar tarafından kullanıldığı inanan siyaset bilimcileri derinden “hukuk devleti”, “hukukun üstünlüğü” şöyle belirtiyor: Kurumlar ve Anayasa Hukuku, 4. Baskı, kabul ediliyordu. etkiledi. kavramlarını yarattı. “Millet iradesi denilen şey, realitede İÜHF Yayını, 1980, s.153. Krala karşı çıkmak, Tanrı’nın gücüne Almanya’da Hitler’in Nazi, İtalya’da Meclis’te kabul edilen yasaların bütün milletin iradesi değildir... (2) Leon Duguit’ten aktaran T. Z. ve varlığına karşı çıkmakla eşdeğerde Mussolini’nin faşist diktatörlükler hukuka uygunluğunu denetlemek Hükümet adamlarının arkasında milli Tunaya, age. s.154-155. tutuluyor; karşı çıkanlar ölümle kurmaları karşısında, milli egemenlik üzere çağdaş demokrasilerde anayasa manevi diye bir irade ve kuvvet kaynağı (3) Ali Fuat Başgil, Esas Teşkilat cezalandırılıyordu. ve milli irade kavramları altüst oldu. mahkemeleri kuruldu. Seçimlerde yaratmakta hukuki bir netice ve fayda Hukuku, Türkiye Siyasi Rejimi ve Hak ve özgürlükleri koruyamayan “sandıktan çıkan sayısal çoğunlukla yoktur. Bu tasavvur (tasarım) sadece, Anayasa Prensipleri, C.I. Baha Aydınlanma felsefesi böylesi meclislere ve sayısal sandık parlamentoda her türlü kararın arkasını millete dayayarak en açık Matbaası, 1960, s.211 (kısmen İktidarın kaynağını Tanrı’dan alan ve demokrasisine güven sarsıldı. alınabileceği, buna karşı gelmenin milli haksızlıkları bile, mefruz (varsayılmış) sadeleştirildi) yüzyıllar süren bu düşünce, aydınlanma Sözü edilen Nazi ve faşist yönetimler, iradeye karşı gelmek olduğu” kuralı bir millet iradesi ile meşrulaştırma (4) Ali Nail Kubalı, Anayasa Hukuk felsefesinin gelişmesiyle yıkıldı. seçimle iktidara gelmiş, yasama çağdaş demokrasilerde geçerliliğini yolunu tutan hükümetlerin işine Devleti, İ.Ü.H.F. Yayını, 1971, s.259- Rönesans ve reform hareketi Avrupa’da organında çoğunluğu ele geçirmiş, tamamen yitirdi. yaramaktadır.” (3) 270. Üniversite, Türkiye’nin en geniş temsile sahip kurumu olarak öne çıktı AKILLI CIHAZLAR KAYGIYI BÜYÜTÜYOR hızı, uyku ya da oksijen düzeyi gibi DAMLA POLAT verilerdeki küçük dalgalanmalar AKILLI saatler, uyku takip cihazları bile kişiler tarafından bir hastalık ODTÜ dünyanın ilk 10’unda ve mobil sağlık uygulamaları, son belirtisi olarak yorumlanabiliyor. Bu yıllarda milyonlarca kişinin günlük da ‘siberkondri’ dediğimiz, internet yaşamının bir parçası haline geldi. Türkiye, 28 üniversiteden 247 programla Batı ve uygulamalar üzerinden sürekli Ancak uzmanlara göre bu “sürekli semptom araştırma davranışını Asya’da en fazla temsil edilen ülke oldu. izleme hali”, beraberinde yeni nesil tetikliyor” dedi. LONDRA merkezli Arap Emirlikleri geldi. Dilbaz bir sağlık kaygısını da tetikliyor. yükseköğretim Türkiye’den sıralamaya ‘Takıntı haline gelebilir’ Cumhuriyet’e konuşan Prof. Dr. derecelendirme kuruluşu giren programların 90’ı Nesrin Dilbaz, dijital sağlık uygulamalarının Uyku takip cihazlarının da benzer bir risk Quacquarelli Symonds’un yükseldi, 44’ü geriledi, 74’ü sunduğu yararların yanında psikolojik riskler taşıdığına değinen Dilbaz, “Ortrosomnia” (QS) Alan Bazlı Dünya yerini korudu, 39’u ise ilk de taşıdığına dikkat çekti. olarak adlandırılan durumda bireylerin Üniversite Sıralaması kez listeye girdi. Dijital sağlık teknolojilerinin bireylere kendi cihaz verilerine takıntılı hale geldiğini 2026 sonuçları açıklandı. biyometrik verileri üzerinde güçlü bir kontrol söyledi. Dilbaz, “Kişi kendi uyku hissinden En yüksek dereceler Bu yılki sıralamada 100 hissi sunduğunu belirten Dilbaz, bu durumun çok cihazın sunduğu verilere odaklanır. Bu Türkiye’nin en yüksek ülkeden yaklaşık 1900 özellikle kaygıya yatkın kişilerde ters etki da ironik biçimde uyku kalitesini düşürür ve derecesi önceki yıllarda yükseköğretim kurumunun elde eden Türk üniversitesi Üniversitesi 20, Hacettepe yaratabildiğini ifade etti. Dilbaz, “Kalp atış anksiyeteyi artırır” diye ekledi. l İSTANBUL da olduğu gibi Orta Doğu 55 akademik disiplindeki İTÜ oldu. Üniversite toplam Üniversitesi ile Boğaziçi Teknik Üniversitesi’nden ve beşeri bilimler ve sanat, beş programla ilk 100’de Üniversitesi on dokuzar (ODTÜ) geldi. Geçtiğimiz mühendislik ve teknoloji, yer aldı. ODTÜ ise dört bölümle listede yer aldı. yıl sekizinci sırada yer alan Sıralama genelinde en yaşam bilimleri ve tıp, doğa programla onu izledi. ODTÜ, petrol mühendisliği büyük yükselişi Sabancı bilimleri, sosyal bilimler Türkiye’den en fazla alanda alanında dünyada ve yönetim olmak üzere Üniversitesi yaptı. sıralamaya giren üniversite 10’uncu sıraya gerilese de beş fakülte alanındaki Üniversitenin sekiz alanı ise ODTÜ oldu. Üniversite Türkiye’nin ilk 10’daki tek 21 bini aşkın programı yükseldi, bir alanı geriledi, 25 program ve dört fakülte başarısını elde etti. Aynı değerlendirildi. dört alanı yerini korudu. alanı girişiyle Türkiye’nin en alanda İTÜ de bir basamak Türkiye, 28 üniversiteden Bölüm bazında ise en fazla geniş temsile sahip kurumu yükselerek 39’uncu sıraya yükseliş gösteren üniversite 247 programla Batı Asya’da olarak öne çıktı. 25-29 MART ArtAnkara’da... en fazla temsil edilen çıktı. Böylece Türkiye’nin en Gazi Üniversitesi oldu. Gazi Sabancı yükselişte ülke oldu. Ardından 196 yüksek iki derecesi petrol Üniversitesi’nde altı alan kurum ile Suudi Arabistan mühendisliği alanında oldu. İTÜ, 22 program sayısıyla yükseldi, bir alan geriledi, iki ve 116 ile kurum Birleşik İlk 100’de en fazla derece ikinci sırada yer alırken Koç yeni alan sıralamaya girdi. CUMHURİYET YAZARLARI, KEPEZ KİTAP FUARI’NDA OKURLARIYLA BULUŞUYOR 27-28 MART 2-3-4 NİSAN Ödüller Özdağlar ve Güney’e İŞ insanı Kadir Has’ın yaşamını yitirmesinin ardından düzenlenmeye başlayan Kadir Has ZEKİYE YÜKSEL ŞAHSENE CAMIZ Anma ve Bilim Ödülleri’nin 21’incisi sahiplerini İMZA: 12.00 İMZA: 12.00 buldu. Tören, Has’ın ölümünün 19. yıldönümü kapsamında Kadir Has Üniversitesi Cibali Kampüsü’nde düzenlendi. “Üstün Başarı 4 NİSAN YAZARLARIMIZ, OKURLARIYLA BULUŞACAK Ödülü”, oyun teorisi ve dağıtık optimizasyon alanındaki çalışmalarıyla Prof. Dr. Asuman Özdağlar’a verildi. “Gelecek Vadeden Bilim İnsanı Ödülü” ise otonom sistemler ve görüntü işleme alanındaki çalışmalarıyla Dr. Öğr. üyesi Fatma Güney’in oldu. ‘Eleştirel düşünme’ vurgusu Kadir Has Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ayşe Başar, konuşmasında bu yılki ödül ÜMİT UYSAL - ANTALYA MURATPAŞA BELEDİYE BAŞKANI temasının bilim, teknoloji ve yapay zekâ ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN A.CELAL BİNZET GÜVEN BAYKAN olarak belirlendiğini belirterek yapay zekânın SÖYLEŞİ: 14.00 İMZA: 15.00 29 MART - 14.00 26-27-28-29 MART - 14.00 26-27-28-29 MART - 14.00 hem riskler hem de fırsatlar barındırdığını, GÜNCEL SİYASİ VE doğru yönetildiğinde önemli bir potansiyele HUKUKİ GELİŞMELER dönüşebileceğini ifade etti. Başar ayrıca üniversitelerin yalnızca meslek kazandıran ATO CONGRESİUM kurumlar olmadığını, eleştirel düşünme ve SÖĞÜTÖZÜ CADDESİ NO: 1 MİMAR SİNAN KONGRE MERKEZİ problem çözme becerilerinin geliştirilmesinin temel hedefler arasında yer aldığını kaydetti.