Catalog
Publication
- Anneler Günü
- Atatürk Kitapları
- Babalar Günü
- Bilgisayar
- Bilim Teknik
- Cumhuriyet
- Cumhuriyet 19 Mayıs
- Cumhuriyet 23 Nisan
- Cumhuriyet Akademi
- Cumhuriyet Akdeniz
- Cumhuriyet Alışveriş
- Cumhuriyet Almanya
- Cumhuriyet Anadolu
- Cumhuriyet Ankara
- Cumhuriyet Büyük Taaruz
- Cumhuriyet Cumartesi
- Cumhuriyet Çevre
- Cumhuriyet Ege
- Cumhuriyet Eğitim
- Cumhuriyet Emlak
- Cumhuriyet Enerji
- Cumhuriyet Festival
- Cumhuriyet Gezi
- Cumhuriyet Gurme
- Cumhuriyet Haftasonu
- Cumhuriyet İzmir
- Cumhuriyet Le Monde Diplomatique
- Cumhuriyet Marmara
- Cumhuriyet Okulöncesi alışveriş
- Cumhuriyet Oto
- Cumhuriyet Özel Ekler
- Cumhuriyet Pazar
- Cumhuriyet Sağlıklı Beslenme
- Cumhuriyet Sokak
- Cumhuriyet Spor
- Cumhuriyet Strateji
- Cumhuriyet Tarım
- Cumhuriyet Yılbaşı
- Çerçeve Eki
- Çocuk Kitap
- Dergi Eki
- Ekonomi Eki
- Eskişehir
- Evleniyoruz
- Güney Dogu
- Kitap Eki
- Özel Ekler
- Özel Okullar
- Sevgililer Günü
- Siyaset Eki
- Sürdürülebilir yaşam
- Turizm Eki
- Yerel Yönetimler
Years
- 2026
- 2025
- 2024
- 2023
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
- 2015
- 2014
- 2013
- 2012
- 2011
- 2010
- 2009
- 2008
- 2007
- 2006
- 2005
- 2004
- 2003
- 2002
- 2001
- 2000
- 1999
- 1998
- 1997
- 1996
- 1995
- 1994
- 1993
- 1992
- 1991
- 1990
- 1989
- 1988
- 1987
- 1986
- 1985
- 1984
- 1983
- 1982
- 1981
- 1980
- 1979
- 1978
- 1977
- 1976
- 1975
- 1974
- 1973
- 1972
- 1971
- 1970
- 1969
- 1968
- 1967
- 1966
- 1965
- 1964
- 1963
- 1962
- 1961
- 1960
- 1959
- 1958
- 1957
- 1956
- 1955
- 1954
- 1953
- 1952
- 1951
- 1950
- 1949
- 1948
- 1947
- 1946
- 1945
- 1944
- 1943
- 1942
- 1941
- 1940
- 1939
- 1938
- 1937
- 1936
- 1935
- 1934
- 1933
- 1932
- 1931
- 1930
Our Subscribers Can Login And Read Original Page
I Want To Register And Read The Whole Archive
I Want To Buy The Page
gorus@cumhuriyet.com.tr
30 EKİM 2026 CUMA
2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER
siyasal lideri hapse attı.
Ahmet Emin Yalman,
Millet iradesini Hüseyin Cahit Yalçın
gibi yaşlı ve kıdemli
gazetecilerle birlikte
İnönü’nün damadı olan
Metin Toker’i hapse attı.
En sonunda da Tahkikat
‘Demokrasiyi (!)’
Encümeni Yasası ile, Anayasa’yı
rafa kaldırarak, Cumhuriyet
egemen kılmak
Dönemi’nin ilk darbesini, sivil
yozlaştırarak
darbe olarak gerçekleştirdi.
bir amaç uğruna ve sistematik bir “milli Müfit’in defterine bizzat yazdırmıştır: Sağ iktidarın temsilcisi olan
ATILLA CAN AKARCALI
Cumhuriyetin
Menderes’in bu Sivil Darbesi, Çok
hedefe ulaşma” yaklaşımıyla devam
“— Zaferden sonra hükümet şekli
YAZAR
Partili Rejim’in ikinci darbesine,
etmiştir. Amasya Genelgesi’nde belirtilen
cumhuriyet olacaktır. Bu bir…
altını oymak-2
Demokratik Rejimi yeniden kurmak
“Milletin istiklalini yine milletin azim ve
İki: Padişah ve hanedan hakkında zamanı
umhuriyetimizin 103. yıldönümünde,
isteyen askerlerin 27 Mayıs karşı
kararı kurtaracaktır” ilkesi ile Erzurum
gelince gereken işlem yapılacaktır.
alı günü, “Demokratik (!)
başta ulu önder Gazi Mustafa darbesine yol açtı.
ve Sivas kongrelerinde karara bağlanan
Üç: Tesettür kalkacaktır. Rejim”in yozlaştırılmasıyla,
Böylece Çok Partili Rejim
CKemal Atatürk olmak üzere, silah
“Milli güçleri harekete geçirmek ve
SCumhuriyetin altının nasıl
sayesinde iktidara gelen
Dört: Fes kalkacak, medeni milletler gibi
arkadaşlarını, vatanımız için canlarını
oyulduğunu anlatmıştım.
milletin iradesini egemen kılmak esastır.” sağ siyasetin ilk deneyimi,
şapka giyilecektir.
feda eden aziz şehitlerimizi ve gazilerimizi
Bugün sıra Türkiye örneğine
Demokrasinin tahrip edilmesi
prensipleri, henüz cumhuriyet adı
Beş: Latin harfleri kabul edilecek...”
sonsuz rahmet ve minnetle andık
geldi.
olarak tarihe geçti ve Demokrat
kullanılmadan fiili halk egemenliğinin
Özetle, 23 Nisan 1920’de BMM’nin
Mustafa Kemal Atatürk’ün zihin
HHH
Parti’nin “demagojik yapısı, eylem
oluşturulması planını göstermiştir.
açılmasıyla meclis hükümeti sistemi
dünyasında cumhuriyet fikrinin oluşumu;
İsmet İnönü, 1 Kasım 1945’te
ve söylemleri” kendisinden sonra
Bu dönüşümün en bariz kanıtları
dönemsel bir rastlantı veya anlık siyasi üzerinden gerçekte uygulamaya konan TBMM’yi açış konuşmasıyla,
gelen sağ iktidarlara da, Demokrasi
Mustafa Kemal Paşa’nın yakın
“Çok Partili Döneme” geçişi ilan
tercih değildir. Bunun kökleri Harbiye süreç, 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı karşıtı tutum ve davranışlarında
çevresinden kişilerin hatıratlarında açıkça
etti:
örnek oldu.
yıllarına uzanan, teorik arka planı Esasiye Kanunu’nun birinci maddesinde
görülmektedir. Buna bir örnek olarak;
Bunu yaparak hem İkinci
HHH
sağlam ve aşamalı bir stratejik değişimin
yer alan, “Egemenlik kayıtsız şartsız
İzmir Milletvekili Mahmut Esat (Bozkurt) Dünya Savaşı sonrasında
“Sağ siyasetle yapılan ikinci
neticesidir.
milletindir” misyonuyla kurumsal
Faşizmin yenilmesiyle egemen
Bey, 1934 yılında üniversitedeki ınkılap demokrasi deneyimi” Bülent
ve anayasal meşruiyet zeminine
olan “Demokrasinin Zaferi”
Ecevit tarafından Erbakan ile
tarihi dersleri vesilesiyle Atatürk’e şu
Devletin esası
kavuşmuştur.
havasına uymuş oluyor, hem 1974’te kurulan CHP-MSP iktidarı
soruyu yöneltir: “Paşam, üniversitede
Genç Mustafa Kemal’in devlet yapısı
Batı Âlemi’ne katılarak Stalin’in
1 Kasım 1922’de saltanatın ilgasıyla ile yaşandı ve yine hüsranla bitti.
inkılap derslerinde okutmak üzere,
ve topluma dair düşünceleri; bir yandan isteklerine karşı önlem alıyor,
İki parti, Ceza Yasası’nın 141
monarşik baskıdan kurtulan bu yeni
tarafınızdan ‘Cumhuriyet’ sözlerini ilk
hem de “Cumhuriyet Rejimi”ni
Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ziya Gökalp ve ve 142. maddelerinden mahkûm
düzen, 29 Ekim 1923’te rejimin adının
önce nerede, ne şekilde ve kimler arasında
“Demokrasi ile taçlandırmayı” (ifade
edilen solcularla 163. maddeden
Mehmet Emin Yurdakul gibi vatan, hürriyet
resmen konmasıyla kesin amacına
telaffuz ettiğinizi öğrenmek istiyorum.”
benimdir) umut ediyor ve Devrimci mahkûm edilmiş olan sağcıların
ve milliyet düşüncelerini savunan Türk
ulaşmıştır. Sonuç olarak Türkiye
Atatürk bu soruya, “Bunu Mazhar
iktidarı barışçı yolla devretmeye affedilmesi konusunda anlaşmaya
düşünür ve şairlerin etkisiyle biçimlenirken
Cumhuriyeti, Mustafa Kemal Atatürk’ün
hazırlanarak pek görülmeyen bir
Müfit’ten öğreniniz. O, günü gününe varmıştı.
diğer yandan Fransız Aydınlanmasının
örnek oluşturuyordu.
gençlik yıllarından beri zihninde taşıdığı, Ama oylama sırasında, sağ
bütün hadiseleri not etmiştir” yanıtını
öncü teorisyenleri Jean-Jacques Rousseau,
Böylece kökleri Birinci Meclis’teki siyasetin din kolundan gelen MSP,
askeri ve siyasi dehasıyla adım adım, ilmek
verir. Mahmut Esat Bey’in mektubuna 5
Montesquieu ve Voltaire’in eserlerini
“İkinci Grup”a kadar giden ve dincilik mahkûmları affedildikten
Nisan 1934’te yanıt veren Mazhar Müfit ilmek dokuduğu tarihsel bir gerekliliğin
incelemesiyle derinleşmiştir. Rousseau’nun
dinci çizgideki siyaseti savunan sonra Meclis’i terk ederek
Kansu, Erzurum Kongresi öncesinde, ve milli iradeyle bütünleşen bir idealin
genel irade ve halk egemenliği kavramları,
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı solcuların affını engelledi ve verdiği
20 Temmuz 1919 günü tuttuğu hatıra
taçlanmış halidir.
kendisinde, erken tarihlerde monarşiye kurdukları için Atatürk ile araları
söze ihanet etti.
defterinden şu tarihi konuşmaları aktarır:
Çok yaşa Cumhuriyet!
açılmış bulunan eski arkadaşları ile
karşı geliştirdiği siyasal muhalefet Sonunda, MSP’nin Demokrasi
de arasını düzeltiyordu. hazımsızlığı, Ecevit’in
anlayışının esasını oluşturmuştur.
Devrim adımları
“Demokrasiyi kurmak” görevini, başbakanlığı bırakıp gitmesine
KAYNAKÇA
Mustafa Kemal’in Osmanlı saltanatı
“— Paşam, muvaffak olacağımıza
Toprak Reformu’nun çok yol açtı ve Mümtaz Soysal’ın
yönetimi yerine cumhuriyet idaresine
n Mahmut Esat Bozkurt, Atatürk İhtilali.
inanıyorum. Fakat, muvaffakiyet
yumuşak bir biçimi olan “Çiftçiyi “Tarihsel Uzlaşma” dediği, solun
geçme düşüncesi, henüz I. Dünya Savaşı’nın
İstanbul: Kaynak Yayınları.
Topraklandırma Kanunu”na bile sağ ile giriştiği Demokratik Rejim
takdirinde hükümet şekli ne olacak?
başında ortaya çıkmıştır. 1914’te yakın
karşı çıkmış olan Celal Bayar, deneyimi de yine çöpe gitti.
n Mahmut Goloğlu, Üçüncü Meşrutiyet:
Muhakkak ki mevcut şekli hükümet
dostu Kâzım Özalp’a ifade ettiği şu sözler
Adnan Menderes, Fuad Köprülü Ecevit bırakınca, bir teknokrat
1920. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür
bu memleketin refah ve saadetine kâfi
dikkat çekicidir: “Bu hanedandan ülkeye
ve Refik Koraltan’a bıraktı. hükümeti kuruldu ve sonra
Yayınları.
gelmeyecektir.
hayır yoktur. Diktatörlük, ulusları mutlu
Toprak ağalarının çekirdeğini 1965’teki Başbakan S. Demirel,
Paşa, devamlı bir şekilde benim bu nokta
n M. Şükrü Hanioğlu, Atatürk:
ve gönençli kılmaz. Devletin esasını 1975’te, Emperyalizmin de
oluşturduğu Demokrat Parti böyle
üzerinde dolaşmamdan usanmış olacak ki
Entelektüel Biyografi. İstanbul: Bağlam
kuruldu ve 1950’de sağ siyaset, desteğiyle, bütün sağ partilerle
cumhuriyet ilkelerine göre hazırlamak
gülerek ve fakat kati ifadesini vererek:
Yayınları. iktidara geldi. “Birinci Milliyetçi Cephe”
gerekir.”
— Açıkça söyleyeyim: Şekli hükümet
Ama Demokrat Parti, ne iktidarını kurdu.
Bu ifadeler, onun meşrutiyet sisteminin
n Mazhar Müfit Kansu, Erzurum’dan
zamanı gelince cumhuriyet olacaktır, yazık ki, sayesinde iktidara Bu iktidar, “Demokrasinin (!)”
ilerisinde kökten bir rejim değişikliğini
Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber (Cilt
geldiği Demokratik (!) Rejimi, bütün kurumlarını ve kurallarını
dedi.”
düşünce dünyasında netleştirdiğini
1-2). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
yozlaştırdı, 1980 darbesine yol
geliştirmek yerine, katletti:
Bu diyalog, 7 Temmuz 1919 sabaha
göstermektedir.
CHP’nin mallarına el koydu. açtı ve böylece ülkeyi bugünlere
n Kâzım Özalp, Milli Mücadele 1919-
karşı yaşanmıştır. Erzurum’da Mazhar
Kendisine oy vermeyen Kırşehir getiren, Cumhuriyetin de altını
1922. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Halk egemenliğinin oluşması
Müfit Kansu ve İbrahim Süreyya Yiğit’in
vilayetini ilçe yaptı. oyan 80 küsur yıllık süreç, yeni
19 Mayıs 1919’da Anadolu’ya geçişle yanında yaşanan olayda Mustafa Kemal n İbrahim Süreyya Yiğit, Atatürk’le 30
Osman Bölükbaşı gibi bir bir ivme kazanmış oldu!
birlikte bu entelektüel birikim, belirli Paşa geleceğin devrim adımlarını Mazhar Yıl. İstanbul: Remzi Kitabevi Yayınları.

