17 Kasım 2026 Salı Türkçe Subscribe Login

Catalog

Months
Days
Pages
gorus@cumhuriyet.com.tr 30 EKİM 2026 CUMA 2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER siyasal lideri hapse attı. Ahmet Emin Yalman, Millet iradesini Hüseyin Cahit Yalçın gibi yaşlı ve kıdemli gazetecilerle birlikte İnönü’nün damadı olan Metin Toker’i hapse attı. En sonunda da Tahkikat ‘Demokrasiyi (!)’ Encümeni Yasası ile, Anayasa’yı rafa kaldırarak, Cumhuriyet egemen kılmak Dönemi’nin ilk darbesini, sivil yozlaştırarak darbe olarak gerçekleştirdi. bir amaç uğruna ve sistematik bir “milli Müfit’in defterine bizzat yazdırmıştır: Sağ iktidarın temsilcisi olan ATILLA CAN AKARCALI Cumhuriyetin Menderes’in bu Sivil Darbesi, Çok hedefe ulaşma” yaklaşımıyla devam “— Zaferden sonra hükümet şekli YAZAR Partili Rejim’in ikinci darbesine, etmiştir. Amasya Genelgesi’nde belirtilen cumhuriyet olacaktır. Bu bir… altını oymak-2 Demokratik Rejimi yeniden kurmak “Milletin istiklalini yine milletin azim ve İki: Padişah ve hanedan hakkında zamanı umhuriyetimizin 103. yıldönümünde, isteyen askerlerin 27 Mayıs karşı kararı kurtaracaktır” ilkesi ile Erzurum gelince gereken işlem yapılacaktır. alı günü, “Demokratik (!) başta ulu önder Gazi Mustafa darbesine yol açtı. ve Sivas kongrelerinde karara bağlanan Üç: Tesettür kalkacaktır. Rejim”in yozlaştırılmasıyla, Böylece Çok Partili Rejim CKemal Atatürk olmak üzere, silah “Milli güçleri harekete geçirmek ve SCumhuriyetin altının nasıl sayesinde iktidara gelen Dört: Fes kalkacak, medeni milletler gibi arkadaşlarını, vatanımız için canlarını oyulduğunu anlatmıştım. milletin iradesini egemen kılmak esastır.” sağ siyasetin ilk deneyimi, şapka giyilecektir. feda eden aziz şehitlerimizi ve gazilerimizi Bugün sıra Türkiye örneğine Demokrasinin tahrip edilmesi prensipleri, henüz cumhuriyet adı Beş: Latin harfleri kabul edilecek...” sonsuz rahmet ve minnetle andık geldi. olarak tarihe geçti ve Demokrat kullanılmadan fiili halk egemenliğinin Özetle, 23 Nisan 1920’de BMM’nin Mustafa Kemal Atatürk’ün zihin HHH Parti’nin “demagojik yapısı, eylem oluşturulması planını göstermiştir. açılmasıyla meclis hükümeti sistemi dünyasında cumhuriyet fikrinin oluşumu; İsmet İnönü, 1 Kasım 1945’te ve söylemleri” kendisinden sonra Bu dönüşümün en bariz kanıtları dönemsel bir rastlantı veya anlık siyasi üzerinden gerçekte uygulamaya konan TBMM’yi açış konuşmasıyla, gelen sağ iktidarlara da, Demokrasi Mustafa Kemal Paşa’nın yakın “Çok Partili Döneme” geçişi ilan tercih değildir. Bunun kökleri Harbiye süreç, 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı karşıtı tutum ve davranışlarında çevresinden kişilerin hatıratlarında açıkça etti: örnek oldu. yıllarına uzanan, teorik arka planı Esasiye Kanunu’nun birinci maddesinde görülmektedir. Buna bir örnek olarak; Bunu yaparak hem İkinci HHH sağlam ve aşamalı bir stratejik değişimin yer alan, “Egemenlik kayıtsız şartsız İzmir Milletvekili Mahmut Esat (Bozkurt) Dünya Savaşı sonrasında “Sağ siyasetle yapılan ikinci neticesidir. milletindir” misyonuyla kurumsal Faşizmin yenilmesiyle egemen Bey, 1934 yılında üniversitedeki ınkılap demokrasi deneyimi” Bülent ve anayasal meşruiyet zeminine olan “Demokrasinin Zaferi” Ecevit tarafından Erbakan ile tarihi dersleri vesilesiyle Atatürk’e şu Devletin esası kavuşmuştur. havasına uymuş oluyor, hem 1974’te kurulan CHP-MSP iktidarı soruyu yöneltir: “Paşam, üniversitede Genç Mustafa Kemal’in devlet yapısı Batı Âlemi’ne katılarak Stalin’in 1 Kasım 1922’de saltanatın ilgasıyla ile yaşandı ve yine hüsranla bitti. inkılap derslerinde okutmak üzere, ve topluma dair düşünceleri; bir yandan isteklerine karşı önlem alıyor, İki parti, Ceza Yasası’nın 141 monarşik baskıdan kurtulan bu yeni tarafınızdan ‘Cumhuriyet’ sözlerini ilk hem de “Cumhuriyet Rejimi”ni Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ziya Gökalp ve ve 142. maddelerinden mahkûm düzen, 29 Ekim 1923’te rejimin adının önce nerede, ne şekilde ve kimler arasında “Demokrasi ile taçlandırmayı” (ifade edilen solcularla 163. maddeden Mehmet Emin Yurdakul gibi vatan, hürriyet resmen konmasıyla kesin amacına telaffuz ettiğinizi öğrenmek istiyorum.” benimdir) umut ediyor ve Devrimci mahkûm edilmiş olan sağcıların ve milliyet düşüncelerini savunan Türk ulaşmıştır. Sonuç olarak Türkiye Atatürk bu soruya, “Bunu Mazhar iktidarı barışçı yolla devretmeye affedilmesi konusunda anlaşmaya düşünür ve şairlerin etkisiyle biçimlenirken Cumhuriyeti, Mustafa Kemal Atatürk’ün hazırlanarak pek görülmeyen bir Müfit’ten öğreniniz. O, günü gününe varmıştı. diğer yandan Fransız Aydınlanmasının örnek oluşturuyordu. gençlik yıllarından beri zihninde taşıdığı, Ama oylama sırasında, sağ bütün hadiseleri not etmiştir” yanıtını öncü teorisyenleri Jean-Jacques Rousseau, Böylece kökleri Birinci Meclis’teki siyasetin din kolundan gelen MSP, askeri ve siyasi dehasıyla adım adım, ilmek verir. Mahmut Esat Bey’in mektubuna 5 Montesquieu ve Voltaire’in eserlerini “İkinci Grup”a kadar giden ve dincilik mahkûmları affedildikten Nisan 1934’te yanıt veren Mazhar Müfit ilmek dokuduğu tarihsel bir gerekliliğin incelemesiyle derinleşmiştir. Rousseau’nun dinci çizgideki siyaseti savunan sonra Meclis’i terk ederek Kansu, Erzurum Kongresi öncesinde, ve milli iradeyle bütünleşen bir idealin genel irade ve halk egemenliği kavramları, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı solcuların affını engelledi ve verdiği 20 Temmuz 1919 günü tuttuğu hatıra taçlanmış halidir. kendisinde, erken tarihlerde monarşiye kurdukları için Atatürk ile araları söze ihanet etti. defterinden şu tarihi konuşmaları aktarır: Çok yaşa Cumhuriyet! açılmış bulunan eski arkadaşları ile karşı geliştirdiği siyasal muhalefet Sonunda, MSP’nin Demokrasi de arasını düzeltiyordu. hazımsızlığı, Ecevit’in anlayışının esasını oluşturmuştur. Devrim adımları “Demokrasiyi kurmak” görevini, başbakanlığı bırakıp gitmesine KAYNAKÇA Mustafa Kemal’in Osmanlı saltanatı “— Paşam, muvaffak olacağımıza Toprak Reformu’nun çok yol açtı ve Mümtaz Soysal’ın yönetimi yerine cumhuriyet idaresine n Mahmut Esat Bozkurt, Atatürk İhtilali. inanıyorum. Fakat, muvaffakiyet yumuşak bir biçimi olan “Çiftçiyi “Tarihsel Uzlaşma” dediği, solun geçme düşüncesi, henüz I. Dünya Savaşı’nın İstanbul: Kaynak Yayınları. Topraklandırma Kanunu”na bile sağ ile giriştiği Demokratik Rejim takdirinde hükümet şekli ne olacak? başında ortaya çıkmıştır. 1914’te yakın karşı çıkmış olan Celal Bayar, deneyimi de yine çöpe gitti. n Mahmut Goloğlu, Üçüncü Meşrutiyet: Muhakkak ki mevcut şekli hükümet dostu Kâzım Özalp’a ifade ettiği şu sözler Adnan Menderes, Fuad Köprülü Ecevit bırakınca, bir teknokrat 1920. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür bu memleketin refah ve saadetine kâfi dikkat çekicidir: “Bu hanedandan ülkeye ve Refik Koraltan’a bıraktı. hükümeti kuruldu ve sonra Yayınları. gelmeyecektir. hayır yoktur. Diktatörlük, ulusları mutlu Toprak ağalarının çekirdeğini 1965’teki Başbakan S. Demirel, Paşa, devamlı bir şekilde benim bu nokta n M. Şükrü Hanioğlu, Atatürk: ve gönençli kılmaz. Devletin esasını 1975’te, Emperyalizmin de oluşturduğu Demokrat Parti böyle üzerinde dolaşmamdan usanmış olacak ki Entelektüel Biyografi. İstanbul: Bağlam kuruldu ve 1950’de sağ siyaset, desteğiyle, bütün sağ partilerle cumhuriyet ilkelerine göre hazırlamak gülerek ve fakat kati ifadesini vererek: Yayınları. iktidara geldi. “Birinci Milliyetçi Cephe” gerekir.” — Açıkça söyleyeyim: Şekli hükümet Ama Demokrat Parti, ne iktidarını kurdu. Bu ifadeler, onun meşrutiyet sisteminin n Mazhar Müfit Kansu, Erzurum’dan zamanı gelince cumhuriyet olacaktır, yazık ki, sayesinde iktidara Bu iktidar, “Demokrasinin (!)” ilerisinde kökten bir rejim değişikliğini Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber (Cilt geldiği Demokratik (!) Rejimi, bütün kurumlarını ve kurallarını dedi.” düşünce dünyasında netleştirdiğini 1-2). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. yozlaştırdı, 1980 darbesine yol geliştirmek yerine, katletti: Bu diyalog, 7 Temmuz 1919 sabaha göstermektedir. CHP’nin mallarına el koydu. açtı ve böylece ülkeyi bugünlere n Kâzım Özalp, Milli Mücadele 1919- karşı yaşanmıştır. Erzurum’da Mazhar Kendisine oy vermeyen Kırşehir getiren, Cumhuriyetin de altını 1922. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Halk egemenliğinin oluşması Müfit Kansu ve İbrahim Süreyya Yiğit’in vilayetini ilçe yaptı. oyan 80 küsur yıllık süreç, yeni 19 Mayıs 1919’da Anadolu’ya geçişle yanında yaşanan olayda Mustafa Kemal n İbrahim Süreyya Yiğit, Atatürk’le 30 Osman Bölükbaşı gibi bir bir ivme kazanmış oldu! birlikte bu entelektüel birikim, belirli Paşa geleceğin devrim adımlarını Mazhar Yıl. İstanbul: Remzi Kitabevi Yayınları.
Subscribe Login
Home Subscription Packages Publications Help Contact Türkçe
x
Find from the following publications
Select all
|
Clear all
Find articles published in the following date range
Find articles containing words via the following methods
and and
and and
Clear