Catalog

27 EYLÜL 2026 5 VolleyVoice Erişilebilir Tribün Projesi, görme engelli sporseverlerin voleybol maçlarını canlı betimlemeyle takip ederek tribün atmosferine bağımsız biçimde katılmasını sağlıyor Yapay zekâ ve cinsiyetçilik ‘Erişilemeyen spor apay zekâ devlerinin, KONUŞMAMIZ geçtiğimiz LAZIM günlerde Yyapay zekânın kontrolden çıkabileceğine ve bu nedenle karşılaşması kalmasın’ yavaşlamamız gerektiğine yönelik uyarıları ir spor salonunda binlerce çoğumuzu silkeledi. Bu kişinin aynı anda ayağa haberleri duyduğum DILŞAD fırladığı, nefeslerin anda gözümün önüne ÇELEBI tutulduğu o kritik anı gelen ilk sahne, başını Bdüşünün. Peki sahadaki ellerinin arasına almış “Bir aksiyonu göremiyor ve tribündeki canavar yarattım” diye coşkunun nedenini yalnızca tahmin bağıran bir Doktor Frankestein oldu. Altında ediyorsanız? VolleyVoice-Erişilebilir politik nedenler de olsa, bir fon arayışı da DENIZ Tribün Projesi, görme engelli olsa, yıllar önce “Bulutların Güneşe Bakan sporseverlerin voleybol maçlarını ÜLKÜTEKIN Yanı” kitabımda söz etttiğim gibi bir “yapay canlı betimleme ve profesyonel zekâ tanrı” ütopyasına (veya distopyasına) anlatımla bağımsız biçimde takip edebilmesini koşar adım ilerlediğimize yönelik bir kanıt da sağlıyor. Borusan Sürdürülebilir Fayda Programı olsa, bu uyarılarda gerçeklik payı bulunduğu tarafından desteklenen proje, salondaki sesleri görsel ve bu fenomenin kendi yaratıcısı tarafından betimlemeye dönüştürerek görme engelli izleyicilerin bile ne yöne evrileceğinin öngörülemediği oyunun ritmini anbean takip etmesini amaçlıyor. tartışma götürmüyor. Ancak ben bu yazımda Projenin nasıl ortaya çıktığını, maç anlatımının olası sonuçlardan çok yapay zekânın şu anki nasıl dönüştüğünü ve tribünde nelerin değiştiğini durumuna değinmek istiyorum. VolleyVoice ekibi ve proje katılımcılarından Yapay zekâ yaşamlaırmıza girdiğinden dinledik. VolleyVoice Sosyal Medya ve Raporlama beri, “işimizi mi kaybediyoruz, sanatımızı Koordinatörü İbrahim Ünsal, İletişim ve Anlatım mı kaybediyoruz, düşünme yetimizi mi Koordinatörü Nihan Cabbaroğlu ile proje katılımcısı kaybediyoruz?” gibi dertlerin defalarca Bedirhan Güzel, projenin çıkışını, karşılaştıkları konuşulduğunu duyduk ama tüm bu zorlukları ve gelecek hedeflerini anlattı. kaybedişleri “Kadınlar ve erkekler eşit deneyimliyor mu” sorusu pek de aklımıza gelmiyor. Çünkü öğrenme sistemi insan verilerine dayanan yapay zekâ, ister istemez varolan toplumsal önyargıları ve kalıpları dijital dünyaya taşıdı, taşıyor ve bu nedenle kadınları ve erkekleri aynı göremiyor. Örneğin yönetici veya mühendis rolleri genellikle erkeklerle eşleştirilirken, ev işleri ve çocuk bakımı ise kadınlara atanıyor. Haliyle bu pekiştirilmiş önyargılar da insan kaynakları, ‘Maç takip etmek herkesin hakkı’ kredi onayları ve hukuki kararlar gibi alanlarda kadın ve erkek için yapay zekânın ayrıştırıcı Ibrahim Ünsal En zor şey, oyunun hızını yakalamaya Nihan Cabbaroğlu çalışırken aynı anda farklı kelimeler davranmasına neden olabiliyor. Yani bir kayıp seçerek pozisyonu betimlemekti. İyi l “Erişilebilir Tribün” projesiyle varsa her zamanki gibi kadınlar daha çok bir betimleme için birden fazla kelime yollarınız nasıl kesişti? kaybediyor. kullanmanız gerekiyor ama voleybolda bir Bu projeyi aslında birlikte ortaya çıkardık. ‘Başka sporlara da pozisyon bazen saniyenin onda biri içinde Bir gün, anlattığım bir maçın ardından SAYILARLA CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİ gerçekleşiyor. Başlarda bütün kelimeleri o sosyal medyada bir mesaj aldım: “Nihan Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin (UN araya sığdırmakta zorlandım. Bunun için önce Hanım, biz de görme engelliyiz ve voleybol yaymak mümkün’ aksiyonun kendisini anlatıp sonrasındaki Women) haziran ayında yayımladığı verilere maçlarını takip ediyoruz. Eğer mümkünse oyun arasında pozisyonun nasıl geliştiğini göre 133 yapay zekâ sisteminin incelendiği maç anlatırken skoru biraz daha sık hatırlatır daha detaylı betimlemeye başladım. bir araştırmada sistemlerin yüzde 44’ünde mısınız? Böylece daha rahat takip ederiz.” İbrahim Ünsal l Sizi dinleyenlerden nasıl geri Bunun üzerine skoru daha sık hatırlatmaya toplumsal cinsiyet yanlılığı tespit edilirken dönüşler aldınız? l Bize kısaca kendinizi iletişimden katılımcı başladım ve böylece görme engelli voleybol yüzde 26’sında ise hem toplumsal cinsiyet hem tanıtabilir misiniz? deneyimine kadar pek çok Topun ne kadar dışarı çıktığını veya izleyicisi topluluğuyla yollarımız kesişti. de ırksal önyargı görülmüş. konuyu birlikte düşünmemiz vuruşun nasıl gerçekleştiğini biraz daha 2025’te İstanbul’da Milletler Ligi’nin bir etabı Eğitimde Görme Engelliler Aslında bunda şaşırtıcı bir taraf yok gerekti. Herkes kendi iyi betimlememi isteyenler oldu, ben de düzenlenecekti. Öncesinde bu toplulukla Derneği’nin İzmir il temsilciliğini deneyimini ve uzmanlığını buna dikkat ettim. Genel olarak katılımcılar çünkü yapay zekâ, dünyayı kendi başına bir araya geldik. “Bu maçı salondan takip yürütüyorum. Sporla, ortaya koydukça proje somut enerjimi ve ritmimi oldukça beğendiklerini etmek istiyoruz, anlatım konusunda nasıl gözlemleyerek öğrenmedi. Ona insanlar özellikle voleybolla yakından bir yapıya dönüştü. söylüyorlar. Görme engelli izleyiciler için bir yol izleyebiliriz?” dediler. Anlatıcılardan ilgileniyorum ve VolleyVoice tarafından üretilmiş devasa miktarda metin, ortada bir televizyon görüntüsü olmadığı betimlemeli anlatıma ve kulaklık sistemine l Projeyi başka sporlara Erişilebilir Tribün Projesi’nin görüntü ve veri gösterildi. Eh, toplumda için anlatım, maça ses ile hayat vermek taşıma fikriniz var mı? kadar her şeyi birlikte düşündük ve projeyi kurucu üyelerindenim. yıllardır var olan eşitsizlikler, önyargılar ve ve maçı ulaştıran tek yol demek. Böyle oluşturduk. Yaklaşık bir buçuk senedir bu Hedefimiz voleybolla sınırlı l Sporla ilişkiniz nasıl olunca yaptığım iş bir meslek olmaktan çıktı, klişeler de haliyle bu veri havuzunun içindeydi. yolda devam ediyoruz. kalmak değil. İstediğimiz başladı? Engellere karşın insanların spor izleyicisi olabilmesini sağlayan Tabii bunda kadınların yapay zekâ araçlarını ivmeyi yakaladığımızda modeli l Sizi dinleyenleri oyunun içine spor tutkunuz nasıl temel bir ihtiyaca dönüştü. Bir maçı takip kullanmaya erkeklerden daha mesafeli basketbol ve futbola da çeken, enerjisi yüksek bir anlatım biçimlendi? etmek bence herkesin hakkı. Mesleğimle taşımak istiyoruz. Yaklaşımımız tarzınız var. Görme engelli izleyiciler yaklaşmasının da etkisi vardır ama bir insanın Uzun yıllar futbolu düzenli insanların hayatını güzelleştirdiğime çok net: Erişilemeyen spor için maç anlatmaya başladığınızda bu önyargılı olmasıyla bir algoritmanın önyargılı takip ettim, 2008’den itibaren inanıyordum ancak şimdi bunun insanlara müsabakası kalmasın. anlatım biçiminizde neleri değiştirdiniz? olimpiyatları da yakından yeni deneyimler yaşatmak için de bir araca olması arasında önemli bir fark bulunuyor: l Maç sırasında görme izlemeye başladım. Ancak Televizyonda uzun yıllardır maç dönüşebileceğini görüyorum. Bir insanın söylediği yanlış bir cümle, o kişi engelli izleyicinin deneyimi tribün kültürüyle bağımı anlatıyorum ama izleyiciler arasında görme l Bu proje hem insani hem de mesleki devlet başkanı veya ruhani lider olmadığı tam olarak nasıl değişiyor? ve canlı müsabaka izleme engellilerin olabileceğini hiç düşünmemiştim. olarak sizin için nasıl bir anlam taşıyor? sürece yalnızca birkaç kişiyi etkileyebilirken tutkumu asıl güçlendiren Bu toplulukla tanıştıktan sonra bu konuda Betimleme olmadan Sporun getirdiği keyfin herkes tarafından aynı önyargı milyonlarca insanın kullandığı bir voleybolu keşfetmem oldu. bir duyarlılık geliştirdim. Görme engelliler tribünde çoğunlukla paylaşılması gerektiğine inanıyorum. Voleybolu takip etmeye için betimlemeli anlatım yaparken topun sisteme yerleştiğinde çok daha geniş bir alana seyircilerin tepkilerini, Kadın bir spor spikeri olarak da temel başladıktan sonra salon konumunu çok daha net aktarmaya çığlıkları ve salon anonslarını nüfuz edebilir. motivasyonum, herkesin sporun içinde yer atmosferinin bir parçası olmak çalışıyorum. Televizyonda görüntüye eşlik duyuyorsunuz. Top hangi alma hakkı olduğuna inanmaktı. Mesleğimin da benim için çok daha önemli ederken, burada maçın tamamını sesli olarak takımda, hücumu kim yaptı, YAPAY ZEK DESTEKLİ ŞİDDET! bu döneminde, spora erişemeyenlere bu hale geldi. canlandırmak gerekiyor. Bunu yaparken anlık servisi kim kullandı, savunmayı heyecanı ulaştırabilmek benim için çok Bir başka sorun ise “deepfake”, yani yapay heyecanı da kaçırmamak lazım. Voleybol kim çıkardı, blok kimin l “Erişilebilir Tribün” önemli. Böyle bir projenin içinde yer almak, zekâ kullanılarak gerçeği taklit eden sahte çok hızlı bir spor; hem oyunun temposunu tarafından yapıldı; bunları fikri sizin yaşadığınız bugüne kadar yaşadığım deneyimlerin anlam görüntüler. UN Women verilerine göre korumak hem de dinleyicinin zihninde oyunu bilmeden oyunun akışını sağlıklı hangi ihtiyaçtan veya kazanması demek. Meslek hayatımdan canlandırabilmesini sağlamak gerekiyor. biçimde takip etmek mümkün araştırmaya katılan kadın insan hakları deneyimden doğdu? edindiğim deneyimleri ve kazanımları değil. Spikerin anlatımı tam savunucuları, aktivistler ve gazetecilerin l Bir pozisyonu görmeyen birine dezavantajlı bir grupla paylaşabilmek benim 2019’da Ankara’da olarak bu boşluğu dolduruyor. anlatırken sizin için en zor şey neydi? için çok değerli. düzenlenen Avrupa Kadınlar yaklaşık dörtte biri yapay zekâ destekli l Proje yalnızca salondaki Voleybol Şampiyonası’na çevrimiçi şiddete maruz kaldığını bildirirken izleyicilere mi ulaşıyor? televizyonda tesadüfen denk yüzde 6’sı deepfake veya manipüle edilmiş geldim. Heyecanı ve atmosferi Evet ama gerekli finansal ve görüntü ve videolarla hedef alındığını söylemiş. beni çok etkiledi. Voleybol teknik imkânlar sağlandığında ‘Sosyalleşebilme fırsatı’ “Yapay zekâ kadın düşmanı” demiyorum tribünündeki sürekli enerji bu anlatımın tribündeki elbette ama her ne kadar yapay zekâ kendi ve kolektif ruhun bir parçası izleyicilerle sınırlı kalması olmak istiyordum. Ancak gerekmiyor. Biz de bu başına kadınlardan nefret etmese de onu anlatmıyorsa maçla Bedirhan Güzel oyunu anlık ve ayrıntılı biçimde erişimi mümkün olduğunca ilgili bir fikir edinmeniz eğiten dünyada bir kadın düşmanlığı olduğunu takip etmemi sağlayacak genişletmek istiyoruz. mümkün değil. Bunun l Bu proje sizin için nasıl inkâr edemeyiz. canlı bir anlatım olmadan yanında tribüne giriş l “Erişilebilir Tribün”ün bir anlam taşıyor? Dünyaca bir olup bir bebek yetiştirdiğimizi tribün deneyiminin benim için çıkışlar da görme gelecekte nasıl bir yapıya Görme engellilerin tüm eksik kalacağını biliyordum. düşünün, arada idealist ebeveynler çıksa da engelli birinin tek başına dönüşmesini istiyorsunuz? spor dallarında bu ve “Erişilebilir Tribün” ihtiyacını da çoğunluğumuz bazen bile bile kötü olduğundan hareket edebileceği Mottomuzda da benzer projelerle topluma burada hissettim. kadar erişilebilir değil. bazen de henüz gözümüzü açmamış söylediğimiz gibi, dahil edilmesi gerektiğini l Projenin ilk fikrinden l Salonda bir olduğumuzdan yetiştirdiğimiz bebek giderek erişilemeyen spor düşünüyorum. Bu nedenle yaşama geçmesine kadar voleybol maçını takip müsabakasının kalmamasını masumiyetini yitiriyor ve tek dişi kalmış bir projenin, görme engelli neler yaşandı? Doğru ettiğinizde oyunun istiyorum. “Erişilebilir birinin salonda betimlemeli Bedirhan canavara öykünen kitlenin bir parçası oluyor: insanları nasıl bir araya Tribün”ün zamanla yalnızca hangi bölümlerini maç izlemesinin ötesinde, Güzel Irkçı ve cinsiyetçi. getirdiniz? belirli maçlarda uygulanan kaçırıyordunuz? sosyalleşebilmesi için de Haliyle insanın aklına şu soru geliyor: Neolitik Proje tek bir kişinin bir proje olmaktan çıkıp önemli bir fırsat olduğunu En iyi senaryoda, dönemde, anaerkil toplumlarda yapay zekâ etrafında şekillenmedi. Benzer sporun doğal bir parçası düşünüyorum. sahaya yakın bir yerde oturduğumda topun ihtiyacı gören, voleybola ve haline gelmesini hayal bulunmuş olsaydı günümüzdeki toplum nereye fileye, bloka, hatta dışarıya düştüğünü bile l Spor müsabakalarını takip ederken erişilebilirliğe farklı açılardan ediyorum. Projenin bu duyabiliyorum. Spiker ve taraftarın tepkisiyle evrilirdi? Bir dijital platform dizisinde birgün ne tür zorluklar yaşıyordunuz? yaklaşan insanların yolları aşamaya gelmesinde Borusan sayının kime gittiğini ve skoru da takip karşımıza çıkar belki bu konu. Çerezimizi yiyip Voleybol dışında basketbol ve futbol kesişti. Ortak noktamız, görme Sürdürülebilir Fayda Programı edebiliyorum. Ancak sayının nasıl geliştiği bir solukta sezonu bitirirken “vah vah" deriz, müsabakalarını da tribünden takip etmiş bir engelli izleyicilerin tribünde bizim için çok özel oldu. konusunda hiçbir fikir yürütemiyorum. daha bağımsız ve nitelikli bir Program sayesinde hem görme engelli olarak tamamen dışa bağımlı halimize dertleniriz. Sonra da yine unutur l Maçı spikerin anlatımıyla takip deneyim yaşayabilmesiydi. teknik altyapımızı güncelledik bir birey haline geldiğimi söyleyebilirim. gideriz. Öyleyse hadi kadınlar kaldığımız yerden etmek, oyunu sizin için nasıl değiştirdi? Fikir başta basitti: Görme Basketbol ve voleybol maçlarında, salondaki hem de kaynak geliştirme, ev işlerine... Daha çamaşırlar bekler. engelli bir izleyici salonda maçı spiker bir şey söylemediğinde yalnızca Profesyonel bir spiker tarafından anlatılması sosyal etki ölçümü ve taraftarın tepkisine göre neler olduğunu hangi noktaya odaklanılması gerektiği nasıl daha sağlıklı takip edebilir? mentorluk gibi desteklerle * https://news.un.org/en/story/2026/06/1167776 yorumlamak durumunda kalıyordum ve açısından büyük fayda sağladı. Artık tahminler Bunu hayata geçirmek için VolleyVoice’un kurumsal * https://shorturl.at/fFoIU anlatım biçiminden teknik yapısını güçlendirmeye bunların çoğu yanlış yorumlamalardı. Futbolda yerine oyunun tamamına hâkim olduğum için altyapıya, organizasyonlarla devam ediyoruz. ise yanınızda biri size maçta neler olduğunu daha uyumlu reaksiyonlar gösterebiliyorum.