Catalog

27 EYLÜL 2026 3 Tallinn Mimarlık Bienali, ‘ucuz’ görünen mimari kararların görünmeyen toplumsal, ekolojik ve kültürel bedellerini sorguluyor Günlük yaşamda bilimsel düşünce enelde bilimsel Excel’in düşüncenin sadece bilim insanlarınca kullanıldığı sanılıyor. G Bu görüş yanlıştır. Günlük yaşamda herkes, her zaman ucundan köşesinden bilimsel düşünüyor. Bunun artırılabileceği göremediği PROF. DR. görüşündeyim. Aslında hayvanlar, ÜSTÜN sınırlı da olsa bilimsel düşünürler. DÖKMEN Nasıl? HAYVANDA VE İNSANDA BİLİMSEL DÜŞÜNCE tablolar İnsanlar ve üst düzeydeki hayvanlar, hayatta kalabilmek için çevrelerindeki olayları tahmin asarım ve mimarlık “Kültür öylece yıkılamaz” diyor. Giants” (Uyuyan Devler) filmi Brüksel’de etmek ve kontrol etmek isterler. Köpeğiniz yürüyüşe bienallerini yaratıcı Ziyaretçiler yeniden açılan yaklaşık bir milyon metrekare boş ofis çıkmak istediğinde tasmasını ağzına alıp yanınıza alanlarda toplumsal özgün ana girişten giriyor, önce bulunduğunu bizlere hatırlatıyor. gelir. Geçmiş yaşantıları bu davranışı sergilediğinde farkındalık yaratan, diğer Excel mimarlığının* eleştirisiyle Açılış haftasındaki “Sounds Expensive” yürüyüşe çıkarılacağını öğretmiştir ona. Aslanlar yandan ilgili mesleklerin karşılaşıyor, yapının içine ilerledikçe sempozyumu düşük ilk maliyetlerin gerçek T sabahın ilk saatlerinde geyiklerin, antilopların güncel meselelerine eleştiri getiren mimari yanıtlara ulaşıyor. maliyeti azaltmayıp yalnızca ertelediği su içmeye geldiklerini öğrenmiştir, o gün tekrar ekinlikler olarak çok önemsiyorum. durumları masaya yatırdı. Estonya Mimarlık geleceklerini tahmin eder ve pusuya yatar. Yani olayı DENEYİMLE BAĞ Estonya Mimarlık Merkezi’nin Müzesi’nin önünde “Budget Bougie” kontrol etmeye çalışır. ÖZLEM KURAN İŞLER 2011’den bu yana düzenlediği yarışmasını kazanan Aru Ma- Architects’in Çeşitli nedenlerle insanların ve hayvanların olayları YALIM İşlerin en etkilileri, soruyu Tallinn Mimarlık Bienali, eylülün “Resonance” pavyonu yer alıyor; müzede tahmin etmeleri ve kontrol etmeleri zorlaşırsa, önce insanın gündelik deneyimi ile bağ ilk haftasında sekizinci kez açıldı. ise Avrupa’dan mimarlık öğrencilerinin ruh sağlıkları bozulur, sonra da hayatta kalmaları kurabilenler. Avusturyalı asphalt Bienalin önceki yıllardaki temaları, “Capital-A Affordable Architecture” isimli güçleşir. Hayvanlar da insanlar da tahmin ve kontrol kolektifi “A Roll of “Landscape sergisi var. ederler ancak bir tek insanda neokorteks vardır, bu Marble” (Bir Rulo Urbanism” (Peyzaj sayede insan sembollere dayanan bir dil kullanır, soyut MEKÂNLA ÖZDEŞLEŞEN TEZ Mermer) isimli işlerinde Kentçiliği), düşünebilir. Yani insanın tahmin ve kontrol sistemi Bienalin gücü, tezini bir ana etkinlik gözün inandığı, elin “Recycling diğer hayvanlara göre daha gelişmiştir. Bilim insanı mekânı olan bina ile özdeşleştirmiş şüphe ettiği yüzeylere Socialism” geçmiş verilere bakarak yarın hava durumunun nasıl olmasında saklı. Zaafı da kendi metninde bakıyor: Basılan, (Sosyalizmi Geri olacağını tahmin edebilir. Daha da ötesi yağmuru yer alıyor. Sergi tek bir yanıt vermediğini yapıştırılan, rulo Dönüştürmek), yağdırmak veya yağdırmamak için önlemler alabilir, söylüyor ama bienal rotası, düşünceli halinde mermer “Self-Driven City” durumu kontrol edebilir. Sade vatandaş da bulutlara tasarımın maliyet verimliliği talebiyle bu. Değerin artık (Kendini Yürüten bakarak yağmurun yağıp yağmayacağını tahmin bağdaşabildiğini gösteren işlerle, üretilmediğini, Kent), “bioTallinn”, edebilir. başladığı noktaya dönerek kurgulanmış. yalnızca yüzeye “Beauty Matters” Excel tablosunu sorun ilan edip tabloyu yapışırıldığını (Güzellik Önemlidir), BİLİMSEL DÜŞÜNCEYİ ARTIRMAK da memnun eden örneklerle bitirmek, söylüyor ve ekliyor: Edible (Yenilebilir), Günlük yaşamda insanlar sınırlı da olsa bilimsel Düzenleyici ekip baştaki eleştiriyi biraz zayıflatıyor. “İkna olmadım.” Resources for a düşünürler ancak bu yeterli değildir. Yeteri kadar Kanımca bunca önemli bir yara biraz İsveçli Future (Gelecek için okumayan, yeteri kadar bilimsel düşünmeyen daha derinlerinden irdelenmeli, hemen Secretary, “Lost Kaynaklar) şeklinde toplumların gelecekleri karanlıktır ya kandırılırlar mutlu sona bağlanmamalıydı. Puhkan da Hallway”(Kayıp belirlenmişti. 9 ya da köle olurlar. Bu tehlikeden korunmak için bunun farkında olsa gerek ki röportajında Koridor) işinde evin Eylül’de başlayan, anaokulunda itibaren çocuklara bilimsel düşünme bu başlıkla kendilerine nasıl bir çukur hesapta fazlalık 30 Kasım’a dek becerisi kazandırılmalıdır. kazdıklarını anlamaya başladığını, asıl iyi sayılan ara mekânını sürecek bu edisyonun Yıllardır çok sayıda ülkede yapılan PİSA sınavında mekânı konuşmak istediklerini söylüyor. iyi yaşamın simgesi başlığı ise pazarda, ülkemiz en son 33. oldu. Bu sonucun anlamı ne? PİSA Bienalden akılda kalanlardan biri şu: Fiyat olarak öneriyor: emlakçıda, şantiyede sınavı 15 yaşındaki gençlerin düşünme becerilerini bağlama göre değişir, bir avro öteki Avro’ya Gösterişli ama ağzımızdan ilk çıkan ölçmektedir, ezberlenmiş bilgiyi ölçmez. Bu sonuç eşit değildir. karşılanabilir soru: “How Much?”, eğitim sistemimizin düşünme becerisini geliştirmediği, Bienal, nerede ise tekdüzeleşen bir cömertlik Estoncasıyla “Palju birtakım ansiklopedik bilgileri ezberlettiği anlamına Avrupa sergileri arasında güçlü bir nefes bulunduğunu maksab?”, yani gelir. Böyle giderse Ay’a veya Mars’a gidemeyiz. gibi. Küratöryel sergi 30 Kasım’a dek söylüyor bu “Kaça?” veya Ne İnsanlarımızda her yaşta düşünme becerisi eksikliği Linnahall’da gezilebilir. Meraklıları için 9 mekânın. Tõnis Savi’nin işinin ismi ise kadar?” sergiledikleri konusunda pek çok gözlemim var. Ekim-27 Kasım arasında küratör eşliğinde başlı başına bir tez gibi: “There Is Always Bunlardan birisi şu: Pek çok ilimizde iki kişi kebapçıya MİMARLIĞIN turlar var. “Capital-A” sergisi de 30 Kasım’a a Bill” (Her Zaman Bir Fatura Vardır). gittiğimizde birimiz bir porsiyon, diğerimiz yarım dek açık. “Resonance” pavyonu 10 Eylül ÖNEMSEMEDİĞİ SONUÇ Sokağa harcanan veya harcanmayan paranın porsiyon Adana istediğimizde, “Bir porsiyon olur 2027’ye dek yerinde kalacak. “From Void to faturasının kime kesildiğini araştırıyor. Küratörler Stuudio TÄNA’dan Kertu ama bizde yarım porsiyon” yok diyorlar. Bir buçuk Value” sergisi 16 Ekim-12 Kasım arasında İsviçreli baubüro in situ, bir ofis katını Johanna Jõeste, Siim Tanel Tõnisson ve porsiyon var mı diye sorduğumuzda olduğunu Tammsaare Parkı’nda izlenebilecek. konuta çevirirken gömülü emisyonu 65 ton Ra Martin Puhkan ile Mark Aleksander söylüyorlar. “Peki bir buçuk porsiyon yaptırın, * Mimarlık ve inşaat sektöründe çalışanların CO2 eşdeğeri, yani yüzde 43 azalttığını Fischer ve Mira Samonig olarak belirlenmiş. birimize bir, değerimize yarım porsiyon getirin” kendi aralarında kullandıkları bir yakıştırma. bildiriyor. HouseEurope’un “Sleeping Küratöryel metin bir çelişkiden yola çıkıyor: dediğimizde, “İyi de efendim bizde yarım yok” Ucuzluk mimarlığın asla özenmediği bir diyorlar. Sonuçta bir buçuğun, “1+1/2” olduğunu nitelik ama inşaattan beklenen sonuç hep o! bilemiyorlar. Bu bir düşünme becerisi eksikliğidir, Metnin ifadesi ile binaların çoğunu artık bilimsel düşünmenin en alt basamağını atlayamamak “o meşhur Excel tablosu” tasarlıyor. Oysa demektir. Ezbere bilgiye saplanıp kalmak, önyargıyı bugün ucuz görünenin bedeli toplumsal, aşamamak demektir. ekolojik ve zamana yayılan bedelleriyle Son yıllarda İnstagram’da birçok bilgi var. Herkes oldukça pahalı. Küratörlere göre ucuzluk bir görüşünün bilimsel olduğunu savunuyor. Bir yanılsama ve bienale bu çok önemli gerçeği bilim insanına bu bilgilerin doğru olup olmadığını taşıyorlar. sorabilirsiniz. Daha da iyisi siz kendiniz bu bilgileri Bienal, Estonya’nın kendi deneyiminden akıl süzgecinden geçirerek değerlendirebilirsiniz. okuyor ve şöyle aktarıyor, “Ucuzluk burada Örneğin bazıları Instagram’da, “Bir kişi idrarını hem yük hem nimet: Bir yanda 1990’ların ve çıkardığı gazı koklarsa kalp hastalıklarından, şok terapisinden bugüne uzanan, azla kanserden, prostattan korunmuş olur” diyor. Bu bilgiyi çoğu elde etme baskısı. Öte yanda aynı ciddiye alanlar var mı, bilmiyorum. Bu iddia karşısında koşullardan doğan ‘Tallinna maja’ isimli “Herhalde doğrudur” demeden önce akılcı düşünmek bölgeye özgü ahşap apartman yapıları genel gerekiyor. Aklıma bu konuda ilk gelen şey şu: Madem mimari kimliğe hükmediyor.” idrar ve gaz bu denli yararlı, o halde bunlar vücuttan Tõnisson’un, Sirp gazetesine anlattığına atılmadan önce uzun süre vücutta tutuluyor, yararlı göre 1920’lerden İkinci Dünya Savaşı’na olacaklarsa bu süre zarfında yararlı olurlar. Vücuttan dek yapılan bu taş merdivenli, iki üç katlı atıldıktan sonra onları iki saniye koklamak niçin bu ahşap kira evleri bir zamanlar en yoksulların kadar yararlı olsun? barınağıydı, bugün başkentin en gözde Bu akıl yürütmenin dışında bilimsel olarak düşünmek konutları arasına yerleşmiş durumda. istediğimizde şunu söyleyebiliriz. Pozitif bilim Bienlin ana sergisi Linnahall’da. Onlarca gözleme ve deneye dayanır. Bu vücut atıklarının yararlı yıldır boş duran bu anıtsal modernist yapı, olup olmadığını deneysel desen içinde inceleyebiliriz. küratörler için mekân olmanın ötesinde İlk önce bir deney grubu oluşturacaksınız, sonra serginin çıkış noktası olmuş. Bilirsiniz bedensel özellikleri ve hastalık geçmişleri bu gruba atıl mimari yapıları yenilemek çok pahalı benzeyen bir kontrol grubu oluşturacaksınız, yıllarca bulunuyor, yıkmak da öyle. Kararın deney grubunun kendi vücut atıklarını koklamasını, ertelenmesi ise maddi ve kültürel bedeli kontrol grubunun ise koklamamasını sağlayacaksınız. her gün büyütüyor. Estonya Mimarlık (Bunu sağlamanız mümkün değildir.) Eğer sonuçta Merkezi’nin direktörü Kristiina Reidolv deney grubunuzdaki denekleriniz kalp ve benzeri açılışta bunu şöyle özetledi: “Bu yapının hastalıklara kontrol grubuna oranla manidar olarak kendisi, ‘Ne kadar’ sorusuna en iyi yanıtı daha az yakalanıyorsa hipoteziniz doğru çıkar. Aslında veriyor.” böyle bir araştırma yapılması, kontrol grubuna vücut Küratörler Sirp’teki söyleşide konuya atıklarının hiç koklatılmaması mümkün değildir. daha da somut yaklaşmışlar. Fischer başlıca Şayet bunu becerebilirseniz kontrol grubunun bile bile dertlerden birinin akan çatı olduğunu, hastalanmasına yol açarsınız, bu da etik değildir. İşte sergide damlayan yerlerin altına kova bu sonuca ulaşabilmek için bilimsel düşünce gereklidir. konduğunu, onarımın ise yaklaşık 2.5 milyon Avro tutacağını anlatıyor. Bu İmtiyaz Sahibi: 27 EYLÜL 2026 SAYI: 1903 satırları okurken ilk Tasarım Bienali için CUMHURİYET VAKFI adına n Yayın Koordinatörü kullanmak istediğimiz ve o günlerde ALEV COŞKUN DENİZ ÜLKÜTEKİN atıl halde duran Haliç Tersane’nin akan Genel Yayın Yönetmeni n Reklam Genel Müdürü MİNE ESEN EVSUN SİNEM ALKAN çatısını ve çıkan maliyet nedeniyle mekânı Sorumlu Müdür pazar.dergi@cumhuriyet.com.tr kullanamayışımızı hatırlıyorum. BETÜL BERİŞE Reklam Yönetimi: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Puhkan’a göre Linnahall serginin AŞ. Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sk. No: 2 34381 Şişli/İstanbul Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul Tel: (0212) 343 72 74 (20 hat) Faks: (0212) 251 98 68 e-posta: (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) Tel: 0212 454 32 90-0212 454 34 83. en büyük eseri, bir yapıya nasıl reklam@cumhuriyet.com.tr Uets: 25999-15079-37611 Dağıtım: Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. Yaygın süreli yayın davranılmayacağının göstergesi gibi: