Katalog

! 19 NİSAN 2026 2 EDITÖRDEN ir dönem herkes Metaverse’ün Penguenlerden yeni bir gerçeklik Bolacağını düşünüyordu. Dijital arsalar alındı, sanal evrenlerde yeni yaşam düşleri kuruldu. gelen iklim Bugün ise o arsaların büyük kısmı değerini kaybetmiş durumda. Teknolojik yetersizlikler bir tarafa, belki de sorun şuydu: İnsanlar zaten başka bir alarmı gerçekliğin içindeydi. Yani diyorum ki yeni bir evrene geçmeye gerek kalmadı. Çünkü içinde yaşadığımız dünya, çoktan başka bir şeye dönüşmüş olabilir. Artık gerçeklikten kaçmak için fiziksel olarak bir yere gitmiyoruz. Onu sadece izliyoruz. Sosyal medya akışları, kısa videolar, bitmeyen içerik döngüsü… Dünya, İmparator penguenin konumunun ‘nesli tehlikede’ kategorisine yükseltilmesi, Antarktika’daki kırılmanın artık ertelenemez bir noktaya deneyimlenen bir yer olmaktan çok tüketilen bir geldiğini gösteriyor. Deniz buzunun kaybı bütün bir kutup ekosistemini iklim krizinin sert sonuçlarıyla karşı karşıya bırakıyor. görüntüye dönüşüyor. Belki aklaşık iki ay önce, sosyal kategorisine yükseltilmesi, aslında çok de bu yüzden kaçış artık bir medyada tek başına yürüyen sert bir uyarı niteliği taşıyor: İklim tercih değil. bir penguen videosu değişikliği, gözlerimizin önünde yok Varsayılan hal. Yok oluş riski dolaşıma girdi. İnternet oluş krizini hızlandırıyor. Bu yüzden HHH Ybu görüntüyü kısa sorunun çözümü hükümetlerin Zor olanı görmemek, sürede sahiplendi ve ilk 48 saatte ve ekonomilerin karbon nasıl ölçülüyor? karmaşık olanı anlamaya milyonlarca görüntüleme aldı. Kimi bağımlılığından ne kadar hızlı Uluslararası Doğayı Koruma çalışmamak, rahatsız edeni onu yalnızlıkla, kimi tükenmişlikle, çıkacağıyla da doğrudan ilgili. Birliği'nin (IUCN) kırmızı hızlıca geçmek… Hepsi kimi de sisteme sırtını dönme İmparator penguenin nüfusunun listesi, 1964 yılından beri isteği ile ilişkilendirdi. Oysa 2080’lere kadar yarıya ineceği küçük, bireysel tercihler türlerin doğadaki yok olma videonun kendisi tahmin ediliyor. Uydu görüntüleri, gibi görünse de aynı yönde DAIRESEL riskini bilimsel verilerle yeni değildi. yalnızca 2009 ile 2018 yılları birikiyor: Gerçeklikle FLORA değerlendiren en önemli 2007 tarihli arasında nüfusun yaklaşık yüzde küresel sistemlerden kurduğumuz bağ zayıflıyor. Sosyal medyada çok Werner Herzog 10 azaldığını, bunun da 20 binden paylaşılan “yalnız biridir. Türler, “asgari endişe”, Bu durumun ironik tarafı belgeselinden penguen” fazla yetişkin penguene karşılık “tehdide yakın”, “hassas”, “tehlike şu: Bir zamanlar “başka yeniden dolaşıma giren altında”, “nesli tehlikede” ve “doğada tükenmiş” geldiğini gösteriyor. Bu düşüşün başlıca bir dünya” kurma fikri, gibi kategorilerde sınıafl ndırılır. Güncel verilere bu görüntüde, bir Adélie nedenlerinden biri, 2016’dan bu yana rekor bir kaçış gereksiniminden göre listede 172 bin 600’den fazla tür yer alıyor. pengueni kolonisinden düşük seviyelere ulaşan deniz buzunun doğmuştu. Oysa bugün, Bunların 48 bin 600’den fazlası ise yok olma riski ayrılıyor ve denize erken kırılması ve yok olması. AYÇA altında bulunuyor. kaçmak için yeni bir dünyaya değil, iç kesimlere İmparator penguenler için deniz CEYLAN Tehdit altındaki bile ihtiyacımız yok. Çünkü doğru yürüyordu. buzu yalnızca üzerinde durdukları türler arasında varolan düzen zaten bunu Uzmanların beyaz bir zemin değil, yaşam ayca_ceylan resif oluşturan sağlıyor. dikkat çektiği döngülerinin temel parçası. mercanların yüzde nokta ise şuydu: Bu davranış Özellikle kıyıya, deniz Bu bir plan mı, yoksa 44’ü, amfibilerin romantik bir özgürleşme tabanına veya karaya oturmuş Antarktika kendiliğinden oluşan bir yüzde 41’i, ağaçların kürklü foku hikâyesi değil, hastalık veya buzdağlarına tutunan sabit deniz yüzde 38’i, alışkanlık mı? Kesin olarak yön kaybıyla ilişkili olağandışı buzu, yavruların büyümesi ve köpekbalıkları ve söylemek zor. vatozların yüzde bir durum olabilirdi. Yani erişkinlerin tüy dökme dönemini HHH 38’i, kozalaklı biz o penguene duygularımızı geçirebilmesi için yaşamsal önem ağaçların yüzde Ama şu açık: Artık yüklerken onun gerçek taşıyor. Buz çok erken kırıldığında 34’ü, memelilerin gerçeklikten kopmak kırılganlığını arka plana itiyorduk. sonuç ölümcül olabiliyor. Yavrular yüzde 26’sı, tatlı su daha yüzmeyi öğrenmeden üreme için sistem dışına çıkmak Şimdi ise penguenleri yalnızca balıklarının yüzde 26’sı kolonilerinin denize çöktüğü trajediler bir internet metaforu olarak değil, gerekmiyor. Sistem zaten ve kuşların yüzde kayıtlara geçmiş durumda. Bilim insanları, iklim krizinin en çıplak göstergelerinden bunu mümkün kılıyor. Imparator penguenler 11.5’i bulunuyor. farklı iklim senaryolarını hesaba katan nüfus biri olarak düşünmemiz gereken günlerdeyiz. Soru şu: Gerçekten yaşıyor modellemelerinde de aynı sonuca işaret ediyor: Sera Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) son muyuz, yoksa yalnızca izliyor Asıl sormamız gereken soru şu: Sosyal medyada gazı emisyonlarında ani ve güçlü bir düşüş olmazsa güncellemesine göre İmparator penguen artık “nesli muyuz? yalnız bir penguenin yürüyüşüne duygusal imparator penguen nüfusu bu yüzyıl boyunca hızla tehlikede” kategorisinde. Antarktika kürklü foku Ve belki de daha rahatsız anlamlar yüklerken, onların yaşam alanlarını nasıl azalacak. da aynı şekilde tehlike altında. Bu değişikliklerin edici olanı: Bunu fark daralttığımızı neden bu kadar az konuşuyoruz? Benzer bir kırılma Antarktika kürklü foklarında arkasında doğrudan iklim krizinin etkileri var: Deniz ettiğimiz halde, izlemeye Çünkü iklim krizi hâlâ çoğu zaman bize uzak, soyut da görülüyor. Isınan okyanuslar, besin zincirinin buzunun erken kırılması, besin zincirinin zayıflaması ve ertelenebilir görünüyor. Oysa Antarktika’daki devam ediyor muyuz? temel halkalarından biri olan krili daha soğuk ve ve okyanus koşullarının hızla değişmesi. buz kaybı, oradaki tür kaybı ve ekolojik kırılma Hepinize iyi pazarlar... daha derin sulara itiyor. Bu da yalnızca fokları değil, DENIZ BUZU YOK OLUYOR yalnızca o bölgeye ait değil, gezegenin ortak penguenlerden balinalara kadar uzanan bütün bir Penguenler zaten yeryüzündeki en tehdit altındaki yaşam ağını etkiliyor. Yani burada kaybedilen şey geleceğine yönelik çok belirgin bir alarm. İklim DENIZ ÜLKÜTEKIN kuşlar arasında yer alıyor. İmparator penguenin yalnızca tek tek türler değil, bütün bir ekosistemin krizi geleceğin değil, bugünün sorunu. Ve biz hâlâ deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr “tehlike altında” listesinden “nesli tehlikede” dengesi. yalnızca görüntüyü konuşup gerçeği erteleyemeyiz. Platon neden şiire karşıdır? air, ürettiği imgelerle toplumu öldürülmüştür. geçmek (duyuların algısı çelişik olduğu için karmaşaya sürükler mi? Bu nasıl mümkün olabilir? ve aynı anda parmakların hem büyük hem Platon’a büyük hayranlığımız Şiir kültürü neden adaletsizliğe küçük hem sert hem yumuşak olduklarını ş olsa bile bu soruya “evet” neden olur? Kalaycı, bu soruya söyledikleri için), akıl ve hesap aracılığıyla yanıtını vermemiz mümkün yanıt verebilmek için işin sertlik nedir, büyüklük nedir, tek nedir, üç değildir. Tüm düşünce tarihini tekniğine odaklanmak gerektiğini nedir diye sormamaktadır. etkilemiş ve etkilemeye devam eden söylemektedir: Platon’un tüm önerisi söyleneni tekrarlamak bu büyük filozof nasıl olur da şiirin “Mnemosyne’den hatırlama, hafıza yerine söylenen hakkında düşünebilen, kendini AYŞE ACAR patolojik etkide bulunduğunu ima ve ezberi, teyzeleri Themis’ten ise deneyimden ayırabilen müstakil ruhların eder? teamülleri, örf ve âdetleri devralan yaratılmasıdır. Bu ruhun hedefi “düşünmek”, Konuyu nitelikli anlamak için Prof. Musalar, örf ve âdetlerin hafızada “temaşa etmek”, “seyretmek” anlamlarına korunmasına aracılık ederler.” gelen “theorein” fiilidir. Temaşa, özne ve Dr. Nazile Kalaycı’dan yardım alabiliriz. Hatırlamayı ve ezberi mümkün kılacak nesnenin birbirlerinden koparak müstakil hale “İmajı Düşünmek”* başlıklı makalesinde teknik, sözün ritim aracılığıyla sürekli bir gelişlerini ifade etmektedir. “Platon’un imge üretimine dair düşünceleri tekrara tabi tutulmasıdır. Tekrara ritim Kalaycı, Sokrates’in ne yaptığını anlatırken basit bir düşmanlıktan fazlasıdır. Çünkü imge aracılığıyla beden de dahil edilmekte, muhteşem bir değerlendirmede bulunuyor: üretimine şiddetle karşı çıkan filozofu diyalog bütün sinir sistemi ezberleme işlevine göre “insanların rahatını bozması, kullandığı boyunca imge üretirken yasaklamaya çalıştığı ayarlanmakta ve bir tür otomatikleşme yöntemin alışkanlıklara ters oluşundandır. sanatı icra ederken görürüz” diyor. kendini göstermektedir. Sokrates tekrarlamanın sağladığı rahatlığı ve Demek ki Platon imge üretimine tümüyle Peki otomatikleştirilen nedir? Platon’un karşı biri değildir: “Platon ne zaman imgeye/ keyfi askıya almaktadır.” eleştirme, tartışma gereği duymamaktadır. Bu büyük eleştirisi bu noktada anlamlıdır. Sözü şaire karşıdır, ne zaman kendisi bir imge Şairlerin ürettiği imgeler duyusal olduğu faaliyetin sonucu ise zihnin tecrübeye angaje edilen ozanlar her şeyi olduğu haliyle değil, için zihin yapısını dönüştürmemekte ama üreticisine/şaire dönüşmektedir?” olması, kendini tecrübeden ayıramamasıdır. dinleyicilerin veya yöneticilerin isteğine göre duygulara hükmetmektedir. Platon’un Ezberleme faaliyeti bir nesnellik inşası için KANAAT VE ADALETSIZLIK anlatmaktadırlar. Durum böyle olunca halkın kullandığı imgelerse zihin yapısını fırsat tanımamaktadır. Bu da Platon için Kalaycı, Platon’un sofistlerle şairleri hafızasını belirleyen bu otomatikleştirme ve dönüştürmektedir. Filozof ideaya bakarak düşmanın ta kendisidir.” aynı gerekçeyle eleştirdiğini belirtir. Bu otomatikleşmenin politik sonuçları olduğu imgeleri faydalı ya da zararlı şeklinde UYURGEZER ZIHIN iki topluluk insanları kanaat rejimine tabi açıktır. ayırabilen bir sarraftır. kılmakta ve bu durum adaletsizliğe yol Kalaycı meseleyi son derece anlaşılır hale Platon, imgeye batmış zihni “uyurgezer açmaktadır. Unutmamak gerekir ki Platon’un getirmektedir: “Poetik zihin için aslolan zihin” olarak değerlendirmektedir. Bu zihin hocası Sokrates çoğunluğun kanaati yüzünden ezberlemedir; bu zihin yaşadığı kültürü duyuların bildirdiği “üç parmağın” ötesine * “İmajı Düşünmek”, Cogito, sayı 97, Bahar 2020.