Katalog

25 OCAK 2026 2 İklim DAIRESEL EDİTÖRDEN FLORA DOĞANIN GIZLI INTERNETI: çalışmalarının Nobel’i olarak nce vahşi doğada, anılan Tyler ardından savaş Çevresel Başarı meydan- Ölarında… Mikorizal ağlar Ödülü’nün İnsanlık çağlar boyunca sahibi zayıflıklarını gizlemeye AYÇA çalıştı. Kan kokusu almış Dr. Toby Kiers bir düşmanın yırtıcı CEYLAN bakışlarımızı dürtülerini harekete geçirmemek, hayatta toprağın ayca_ceylan kalmanın ilk kuralıydı. altına, bitkiler Günümüzde ise bireyin zayıflıklarını paylaşılabilir arasındaki Mantarın kılması, hatalıysa bunu büyük kabul etmesi, hatta bir zamanlar utandığı anılarını iklim paylaşım anlatabilmesi bir tür ağına çeviriyor. “kabullenme gücü” olarak gücü görülüyor. Fosil yakıt Zayıflık, saklanması Araştırmalara göre bitkiler emisyonlarının gereken bir durum her yıl tahmini 13 milyar olmaktan çıkıp görünür üçte biri kadar ton karbondioksiti -yaklaşık bir meziyete dönüşmüş olarak fosil yakıtlardan karbonu durumda. kaynaklı emisyonların üçte HHH depolayan biri kadarını- mikorizal Özellikle sosyal medyada mantarlara tahsis ediyor. Bu bu sessiz pek çok içerik üreticisi veri, yeraltı mantar ağlarının mantar ağları, için yeme bozukluklarını, yalnızca ekolojik değil, küresel lise yıllarındaki platonik iklim düzenlemesi açısından rekabet yerine aşklarını, kaygılarını, iç da ne kadar kritik bir role dayanışmanın sıkıntılarını anlatmak sahip olduğunu gözler önüne neredeyse “prime time” bir seriyor. Toprağın altında bir hayatta etkinlik. işleyen bu sessiz sistemler, kalma stratejisi Ancak “Depresyon gezegenin karbon döngüsünde beni nasıl ele geçirdi?” düşündüğümüzden çok daha olduğunu türü anlatılar, zayıflığın merkezi bir konumda yer kanıtlıyor. bu kabulleniş halini alıyor. performatif bir noktaya da oprağa çoğu zaman toprakta depolanmasını sağlıyor taşıyor olabilir. üstten bakıyoruz. ve tüm ekosistemler genelinde bir Peki bu performatif Yüzeyine, verimine, işbirliği zemini oluşturuyor. ruh hali, bireyi asıl üzerine inşa edilecek Genellikle “orman geniş yüzleşmeyle ne kadar T olana... Oysa ağı” olarak tanımlanan bu buluşturuyor? Zayıflık yaşamın karmaşık, yaratıcı mikorizal ağlar bitki sağlığı, anlatıldıkça gerçekten ve dönüştürücü ilişkileri çoğu biyolojik çeşitlilik ve ekosistem aşınıyor mu yoksa yalnızca zaman göz hizamızın çok direnci için temel öneme sahip. başka bir vitrine mi altında, toprağın derinliklerinde Ancak tam da bu yaşamsal taşınıyor? gerçekleşiyor. Görünmeyen rollerine karşın büyük ölçüde Elbette bu soruların bu ilişkiler, ekosistemlerin görünmez kalıyor ve yeterince klinik karşılıklarını vermek sürekliliğini belirliyor. Bugün korunmuyorlar. Kiers yenilikçi psikoloji uzmanlarının işi deneyler, yüksek çözünürlüklü iklim değişikliğini, biyolojik ama toplumsal düzeyde görüntüleme teknikleri, DNA çeşitlilik kaybını ve ekolojik giderek daha görünür hale dizileme ve küresel saha çöküşü konuşurken belki de en gelen bu eğilimin, bireyin araştırmaları aracılığıyla çok unuttuğumuz şey tam da bu: özüyle arasına yeni bir mantar ağlarının ekosistemleri Doğa yalnızca bireylerden değil, mesafe koyup koymadığını nasıl stabilize ettiğini ortaya ilişkilerden oluşur. da sormak gerekiyor. koyuyor. Aynı zamanda toprak Bu görünmeyen ilişkileri Dünyanın ilk HHH sistemlerindeki bozulmaların, bilimsel olarak görünür kılan Toplum vicdanını biyolojik çeşitlilik kaybını, isimlerden biri, Amsterdam’daki yaralayacak bir suç ekosistem gerilemesini ve yeraltı atlası Vrije Üniversitesi’nde görev işlememiş hiç kimse, ömür Dr. Toby Kiers iklim kırılganlığını nasıl yapan evrimsel biyolog Dr. Toby boyu özsel bir utanç ve hızlandırabildiğini de gösteriyor. Prof. Dr. Kiers, kurucuları arasında yer Kiers. Kendisi çevre alanında bunun yarattığı özgüven Burada durup kendimize sormamız gereken bir aldığı SPUN (Yeraltı Ağlarını Kormua sıklıkla “Nobel çevre ödülü” olarak anılan Tyler kırıklığıyla yaşamak soru var: Neden doğayı hâlâ bireyler üzerinden Topluluğu) girişimiyle, mikorizal mantar Çevresel Başarı Ödülü’ne değer görüldü. 1973’ten zorunda değil. okumakta ısrar ediyoruz? İnsan merkezli düşünce çeşitliliğinin yüksek çözünürlüklü dijital haritası bu yana Güney Kaliforniya Üniversitesi tarafından Ancak bireyin biçimi başarıyı rekabetle, gücü büyümeyle, olan dünyanın ilk küresel yeraltı atlasının verilen ve 250 bin dolar değerindeki bu ödül, çevre zayıflıklarıyla kurduğu ilerlemeyi ise sürekli genişlemeyle tanımlıyor. Oysa oluşturulmasına katkı sağladı. SPUN, yeraltı bilimi ve ekolojik düşünce alanında en saygın ilişkinin bugün ne kadar toprağın altındaki mikorizal ağlar bize bambaşka bir ekosistemlerinin önemini vurgulamak ve bu uluslararası ödüllerden biri olarak kabul ediliyor. sağaltıcı, ne kadar hikâye anlatıyor. Hayatta kalmanın yolu her zaman sistemlerin küresel koruma stratejilerine dahil EKOSİSTEMİN SESSİZ DESTEKÇİLERİ daha fazla almak değil, doğru zamanda paylaşmak, gösteriye dönüşmüş olduğu edilmesini savunmak amacıyla bilim insanlarını, Kiers’in araştırmaları, bitki köklerini birbirine geri çekilmek ve ilişkileri gözetmek olabiliyor. hâlâ yerinde duran bir soru. yerli toplulukları, politikacıları, sanatçıları bağlayan ve bitkilerin besin, su ve karbon alışverişi Bu bakış açısı, yalnızca ekosistemler için değil, Hepinize iyi pazarlar. ve teknoloji uzmanlarını bir araya getiriyor. yapmasına olanak tanıyan mikorizal mantarlara insan toplumu için de dönüştürücü bir potansiyel Böylece bugüne dek büyük ölçüde göz ardı DENİZ ÜLKÜTEKİN odaklanıyor. Mikroskobik ipliklerden oluşan bu geniş taşıyor. Görünmeyen emeği, sessiz dayanışmayı, edilen yeraltı yaşamı, kamusal ve politik bir deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr arka planda işleyen bakım ve onarım süreçlerini yeraltı ağları, yalnızca bitkiler arasında bir dolaşım konu haline geliyor. hatırlatıyor. hattı kurmakla kalmıyor aynı zamanda karbonun Russell’ın İbn Rüşd’ü ki filozof: İbn Rüşd ve Bertrand noktaydı, Hıristiyan felsefesindeyse Russell, aralarında 746 yıl var. bir başlangıçtı. Avrupa’daki etkisi, İbn Rüşd, 1126’da Kurtuba’da yalnız skolastikler üzerinde değil, dünyaya geliyor. Çalıştığı ölümsüzlüğü reddeden ve ‘İbn İ alanların başında felsefe, tıp, Rüşdçü’ denen büyük bir amatör teoloji, matematik ve hukuk var. Onu özgür düşünürler topluluğu üzerinde tarih sahnesine belirgin bir şekilde de çok büyüktü. Profesyonel filozoflar çağıran kişi Muvahhidi Hükümdarı arasında onun hayranları başlangıçta Ebu Yakup’tur. Hükümdarın özellikle Fransiskenler ve Paris entelektüel zevklere sahip olup Üniversitesi vardı.” Aristoteles’i öğrenmek istemesi ve danışmanı İbn-i Tufely’in ona, HÂLÂ KÂFİR İLAN EDİLİYOR “Ben yaşlandım, sana Aristoteles’i Avrupa’yı Aydınlanma’ya öğretecek kişi İbn Rüşd’dür” demesi sürükleyecek olan sürecin düşünsel üzerine koruma altına alınan Rüşd arka planında duran isimlerin başında önce İşbiliye yargıçlığına ardından gelen İbn Rüşd hâlâ tarikat çevreleri Kurtuba baş yargıçlığına getirilir. Bertrand Russell İbn Rüşd tarafından “kâfir” ilan edilmeye “İbn Rüşd Felsefesi” eserinin devam etmektedir. yazarı Hüseyin Sarıoğlu eserinde Emevi hanedanlığının, Hz. felsefe, mantık, matematik, kitaba ilişkin bir bilginin ötesine Büyük filozof İbn Rüşd’ün şu tarihçi Ebbar’dan, büyük Muhammed’i sırf siyasi nedenlerle tarih var. Russell, siyasi bir geçen her bilgiye itiraz etmiş, özel bir sözlerine kulak verelim: “Akıl, bir filozofa ilişkin şu notu aktarır: kabul ettiğinin altını çizen Russell, aktivisttir. Birinci Dünya heretiklik göstermemiş olsa bile onu türde toplanan bireylerden, türün “Buluğ çağına girdiğinden beri Müslüman entelijansiyasının Hz. savaşına karşı olduğunu için tehlikeli bulmuştur.” tümünde ortak olan bir tek anlam evlendiği geceyle, babasının tutuklanan, İkinci Dünya Ali’yi takip edenlerle İspanya’da Müslüman dünyada, hakikatin akılla algılar. Bu anlam söz konusu türün vefat ettiği gece dışında okuma, savaşı öncesi barış taraftarı yaşayanlar arasında çıktığını belirtir. da bulunabileceğini düşünenler için neliğidir. Bu anlam, bireylerin ilgili yazma ve öğretme işini hiç olduğu için Amerika’da Kastettiği iki isim vardır: İbn Sina ve ölüm fermanları çıkarılmış olsa da oldukları maddelerin, durumların, aksatmamıştır.” İbn Rüşd tüm İbn Rüşd. ders vermesi yasaklanan, 90 başta İbn Rüşd olmak üzere, İbn Sina, AYŞE ACAR uzayın birer bireyi olmaları ömrünü anlamak ve anlatmak Russell, İbn Rüşd’ün felsefeyle yaşında bile aktivist olduğu Farabi ve diğer filozofların Hıristiyan bakımından bölünmeleriyle bölünmez. için harcamış ve yaklaşık 20 bin için tutuklanan bir filozof. olan yoğun mesaisinden ötürü dünyaya katkısı hiç kuşkusuz modern Bu nedenle bu anlam, oluşan ve sayfa kaleme almış bir isimdir. Russell, insanlık ailesinin hangi tepki çektiğini, Sünniliğe aykırı çağı başlatacak kadar büyük olmuştur. bozulan bir şey olmadığı gibi, Russell’a gelince; İngiltere’nin önde coğrafyasında, hangi kültüründe davranmakla suçlandığını, sürgüne Bakın Russell ne diyor: kendisinde bu anlamı barındıran gelen aristokrat ailelerinden birine ortaya çıkarsa çıksın entelektüel gönderildiğini ve kitaplarının “İbn Rüşd, Hıristiyan felsefesinde, mensuptur. 1872 yılında dünyaya birikimleri titizlikle dikkate almış yakıldığını belirtir ve şöyle der: İslam felsefesinde olduğundan daha bireylerden birinin ortadan geliyor. Çalışma alanları arasında biridir. “Batı Felsefe Tarihi” isimli “Müslüman dünyada cahiller, kutsal önemlidir. O, İslam felsefesinde son kalkmasıyla da ortadan kalkmaz.”