Catalog

20 EYLÜL 2026 3 Düşüncelere saygılı Atatürk’ün dil bilimcisi olmak şart mı? Eylül 1932 Cumartesi günü Sirkeci Garı’na bir on zamanlarda basında tren yaşanır. Yolcular ve sosyal medyada ağır ağır vagondan din konusunda ortaya 24 inerken içlerinden biri çıkan tartışmalara meraklı gözlerle çevreyi süzer. Ellerinde S açıklık getirmek için çiçeklerle kendisini karşılayamaya gelenleri bu yazıyı yazdım. Bir mantık görünce yanlarına yanaşır ve gazeteciler hatasını irdelemek istiyorum. de bu anı ölümsüzleştirmeye çalışır. Ertesi Konuya başlamadan önce size PROF. DR. gün gazeteler bu ziyareti ve ziyaretçiyi bir sorum var: Çocukluğumuzdan ÜSTÜN sayfalarına taşır. Vakit gazetesinde şöyle beri bize söylendiği üzere DÖKMEN yazar: “Sofya Darülfünunu eski Şark birbirimizin düşüncelerine lisanları ve tarihi müderrisi Agop Martayan saygılı olmalı mıyız? Bu soruya Efendi, kurultay müzakerelerine çoğunluğun verdiği cevap, “Evet” şeklindedir. iştirak etmek üzere dün sabah Soruyu duyan, “Bazı durumlar hariç” demez, Sofya’dan şehrimize gelmiştir.” koşulsuz evet der. Muhtemelen siz de koşulsuz, Gazete, Agop Efendi’nin “Evet” dediniz. Gedikpaşa Amerikan Mektebi Söz konusu soruya, “Evet” dediğimiz zaman okumamışsın, senin yazımına da tanıklık eden Dilaçar şöyle ve Robert Kolej’de tahsil klişe bir cevap vermiş ve önemli bir hata yapmış esirlerle temas etmen anlatır: gördüğü, mezuniyetinin oluruz. Çünkü karşımızdakinin düşüncelerine değil, yasaktır’ dedi. Sonra “1936’da yapılan üçüncü kurultaydan ardından Avrupa’da eğitim kendisine saygılı olmalıyız. Ya karşımızdakinin sonra Atatürk bir geometri kitabı gramer kitabını gözden aldığını belirtir. Ayrıca Agop düşünceleri doğru değilse? Karşımızdakinin yazmayı düşündü ve kalemi mahsus geçirdi. İlk defa olarak Martayan’ın Türk dilini düşünceleri yanlışsa düşüncelerine saygılı Latin harfleri ile yazılı müdürü Süreyya Anderiman’ı benimle Sümer, Hint, Avrupa dilleri ile olduğumuzu söyleyerek yanlışına ortak oluruz. Türkçeyi burada gördü!” beraber Haşet Kitabevi’ne yolladı. karşılaştırdığına ilişkin teknik Söz edilen kitap Fransızca geometri kitaplarını seçtik, YANLIŞ DÜŞÜNCELERE SAYGILI OLAMAYIZ tezleri bulunduğuna, İslam Macar Türkolog Gyula saraya götürdük. Ben sarayda bir müddet Karşınızdaki kişi, “Üç artı 14 artı iki, 20 eder” öncesi Türk harfleriyle ilgili Németh’indir, Atatürk’ün Atatürk’le beraber çalıştım. Ondan dedi diyelim. Ona “Bu düşüncene saygılıyım” çalışmaları olduğuna vurgu dikkatini çeker, Martayan sonra Ankara’ya döndüm. Atatürk kışı diyebilir misiniz? Diyemezsiniz çünkü sonuç yapar. ile üzerine uzun uzun Dolmabahçe Sarayı’nda geçirdi ve bu 19’dur. Sizden istenen şey karşınızdaki kişiyle alay Martayan, 26 Eylül 1932 günü sohbet eder. Paşa, Agop’un perişan kitabı yazdı. Açı, eşittir, eksi, çarpı, üçgen, etmeden doğru cevabı vermenizdir. Dolmabahçe Sarayı’nda giysisini görünce de mevzi kumandanlığına, dörtgen, çokgen, eşkenar dörtgen, kare... Eğer öğrencilerin tüm düşüncelerine saygılı başlayacak olan Türk “Mülazım efendiyi giydiriniz ve Hep kendisi buldu.” olsaydık sınavlarda hepsine 100 vermeliydik. Dil Kurultayı’na bizzat tabldotunuza dahil ediniz” diyerek jest Çünkü hepsi, “Hocam biz böyle düşündük” derdi. Cumhurbaşkanı Mustafa KÜTÜPHANE KURULUYOR yapar. Üniversitelerdeki doktora tez savunmalarına da Kemal tarafından davet Dilaçar, Türk Dil Kurumu’nda çalışırken Martayan, savaşın ardından gerek olmazdı. Doktora öğrencileri, “Biz böyle edilmiştir. Davete neden “Türk Diline Genel Bir Bakış”, “Dil, Diller 1922’de Sofya’ya yerleşir, Svaboden düşündük, böyle yazdık” derlerdi. olansa Martayan’ın Orhun ve Dilcilik”, “Kutadgu Bilik İncelemesi”, Üniversitesi’nde ders verir. Ayrıca spora Televizyonlarda, “Sultan Abdülhamit Han, Yazıtları ile ilgili yazdığı “Türkiye’de Dil Özleşmesi”, “Devlet Dili da ilgi duyar, 1930’da Levski Sofya iktidarı süresinde bir karış toprak kaybetmemiştir” TOLGA bir makaledir. Cumhuriyet Olarak Türkçe” gibi kitapları kaleme alır. Kulübü’nün başkanlığını üstlenir. Hatta diyen çok kişi duydum. Oysa işin gerçeği bu sultan gazetesinde yayımlanan bu AYDOĞAN Atatürk ile birçok hatırası olan Dilaçar’ın “Osmanlı ve Türkiye’de Spor Hareketleri” döneminde Osmanlı bir buçuk milyon kilometre makaleyi okuyan Atatürk tanık olduğu en ilginç anı ise Gazi’nin kitap ismiyle bir de kitap yazar. derhal İstanbul’a çağırır ve Martayan, kare toprak kaybetmiştir. Şimdi bir karış toprak sevgisini gösterir. Atatürk bir gün, Dilaçar Dolmabahçe’de Gazi’yi gördüğü o özel anı kaybetmemiştir diyenlerin görüşlerine katılmak, ATATÜRK’ÜN DİLE VERDİĞİ ÖNEM ve fikrine güvendiği kişileri yanına çağırarak saygı göstermek zorunda mısınız? Bu iddiada ise şöyle anlatır: 1932’de Türkiye’ye yerleşir ve Atatürk’ün maaşının eksik yatırıldığını, devletten bulunan kişiye saygılı olmalısınız, iddiasına değil. “Dolmabahçe Sarayı’nın giriş salonunda isteğiyle Türk Dil Kurumu’nda “baş uzman 40 bin lira alacağı olduğunu, bu parayı Düşüncelere saygılı olmak içi boş klişe bir bekliyordum. Çok heyecanlıydım. Birden unvanı” ile işe alınır. Dilin sadeleştirilmesi aldıktan sonra da nasıl değerlendireceğini iddiadır. Mustafa Kemal Paşa’yı gördüm. İnönü ve yeni kelimeler bulunması konusunda bilemediğini söyler. ve arkadaşlarıyla dilciler yanındaydı. etkin görevlerde bulunur. Çankaya Herkesin fikrini alır ve RUH HASTALIKLARI KONUSU Beni uzaktan tanıdı. Arkadaşlarına ‘Evet ve Dolmabahçe sofralarında sıra Dilaçar’a gelir. O Eğer düşüncelere saygılı olmak adet olsaydı o!’ anlamında başıyla bir işaret yaptı. birçok defa yer alır. O sofraları da, “Paşam Türk Dil ruhsal hastalıkları tedavi etmek mümkün olmazdı. Merdivenlere koştum. Ellerine sarıldım.” anlatırken de fikir alışverişinde Kurumu’nun kütüphanesi Karşınızdaki kişi günde 300 defa ellerini yıkıyor ve bulunulduğunu, kara tahta üzerinde yok, bu parayla kütüphane İLK TANIŞMA bunun gerekli olduğunu düşünüyor. Bu düşüncesine tahliller yaptıklarını anlatır ve kuralım” önerisinde Mustafa Kemal Paşa ile Agop saygılı olursanız onu tedavi edemezsiniz. Psikotik ekler: “Yakup Kadri’nin dediği bulunur. Fikir Atatürk’ün Martayan’ın yolları 1917’de Şam’da rahatsızlığı olan bir kişi eğer Napolyon olduğuna gibi Sokratvari bir sempozyumdu o hoşuna gider ve TDK’nin kesişmiştir. Martayan, Ermeni kökenli bir samimiyetle inanıyorsa düşüncesine saygılı sofralar”. ilk kütüphanesi bu Türk vatandaşıdır ve aile kökleri Yozgat olduğunuzda onu da tedavi edemezsiniz. Ayrıca Atatürk’ün dile önem şekilde oluşturulur. Şimdi bu durumlar karşısında, “Bunlar hariç” ile Kayseri’ye kadar uzanır. 1895’te verdiğini, bu amaçla Yakut Dilaçar, 12 Eylül 1979 İstanbul’da, Büyükdere’de dünyaya diyerek işin içinden çıkamazsınız. Çünkü en Türklerinin dilini kavramak günü vefat ederken gelmiştir. 20 yaşında Osmanlı ordusuna başta, “karşımızdaki kişinin düşüncelerine saygı için Edouard Pekarski’nin dört Cahit Külebi, 22 Eylül alınmış, Kafkas Cephesi’nde, peşi sıra göstermeliyiz” cümlesine koşulsuz, “Evet” dediniz. ciltlik Yakut Türkçesi Sözlüğü’nü 1979’da Cumhuriyet Diyarbakır’da ve Halep’te tercüman olarak Yine aynı şey: Karşınızdaki kişinin düşüncelerine yurtdışından getirttiğini aktarır. Ayrıca gazetesinde bir yazı kaleme alır görevlendirilmiştir. Mustafa Kemal Paşa ile değil kişiliğine saygı göstermelisiniz. Bir ruh Çuvaş, Altay-Aladağ, Kumuk ve Balkar ve der ki: “Dilaçar, Atatürk’ten söz tanışmasını şöyle anlatır: hastasının semptomlarıyla ilgili olarak onun yüzüne Türklerinin dilleri üzerine çeşitli sözlüklerin ederken yüzü kendisine özgü bir gülüşle “1917’de yedek subay olarak Halep’te karşı veya arkasından bıyık altından gülemezsiniz. Türkiye’ye getirildiğini aktarır. aydınlanırdı, Türkiye’yi seviyordu, Tevfik bulunuyordum. Orada dil bilmeyen bir Söyledikleri her ne olursa olsun hastaya saygılı Türk diline katkılarından dolayı, 2 Ocak Fikret’in öğrencisi olmakla övünürdü, dil Hint subaya yardım etmek için İngiliz olmalısınız. Bilişsel davranışçı yaklaşımda 1935 günü yürürlüğe giren Soyadı Kanunu devriminden, Türk Dil Kurumu’ndan, kişisel elçiliği ile temas ettim, inzibatlar beni semptomlara yol açan akılcı olmayan düşüncelerin ile Atatürk kendisine “Dilaçar” soyadını kitaplığından ayrılmazdı. Kaldı ki bunları casus zannetmişler. Sonra beni Halep’ten irdelenmesi, yerlerine akılcı düşüncelerin verir. Agop Dilaçar, 1936’daki Üçüncü Türk bırakmak Atatürk’ten ayrılmak gibiydi onun Şam’a gönderdiler. Beni orada Mustafa getirilmesi söz konusudur. Dil Kurultayı’nda da Güneş-Dil Teorisi’nin için.” Kemal Paşa’nın odasına soktular. Paşa antropolojisi üzerine bir tez sunar, aynı Bugün Agop Dilaçar, Türk diline katkıları DİNİ GÖRÜŞLER hakkımdaki ‘casus’ diye verilen raporu yıl Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde ve Atatürk sevgisi ile hafızalara kazınan Benzeri şekilde karşınızdaki kişinin dini okudu, ‘Nesi varsa şu masanın üzerine koy dil üzerine dersler verir, 1943’te de İnönü önemli bir sima olarak tarihteki yerini görüşlerine de her ne olursa olsun saygılı olursanız bakalım’ dedi. Tabancam, ilmühaberim, Ansiklopedisi’nin hazırlamasında görev alır. almıştır. sıkıntı ortaya çıkar. Kişinin dini görüşlerine değil bir de ‘Turkische Gramatik’, yani Türkçe kendisine saygılı olmak zorundayız. Çünkü çok GEOMETRİ KİTABINA TANIKLIK Gramer adlı kitap Paşa’nın önüne kondu. Bu * H. Topuz - Bana Atatürk’ü Anlattılar, Remzi sayıda din var, kutsal kitaplara inananlar dışında da gramer kitabı ile Diyarbakır’da iken, Alman Dilaçar, Atatürk’ün askeri alanda da Kitabevi,2010. inanç sistemlerine inananlar var. Papağana tapan nakliye taburundaki subaylara Türkçe birçok kelimeyi dile yerleştirdiğini, bunun * N. Kal - Atatürk’ten Duymadığınız Anılar, var, tavus kuşuna tapan var, ineğe tapan var, ilâ... öğretiyordum. Paşa kitaba baktı. Sonra olayı yanı sıra matematik ve geometri alanında Salmat Matbaası, 2021. Bütün dinlere aynı anda inanamazsınız, içlerinden benim ağzımdan dinledi. Ardından ‘Sen yeni kelimelerin Atatürk tarafından * Cumhuriyet Gazetesi - 22 Eylül 1979 birisini seçmek zorundasınız. Hem Hıristiyan ihtiyat zabiti olduğun için askeri kanunları bulduğunu aktarır. “Geometri” kitabının * Cumhuriyet Gazetesi - 12 Mart 1983 hem Budist olamazsınız. Hem Müslüman olup BERRIN KARADENZI hem ineği kutsal kabul edemezsiniz. Sizin dininiz dışındaki dinlere saygılı olduğunuzu söylerseniz berrin.karadeniz@cumhuriyet.com.tr v Konstantinos Argiros Ankara’da kendi dininize karşı saygısızlık etmiş olursunuz. Siz tek Tanrılı dinlere inanan birisi olarak birtakım unan müziğinin sevilen Kültür rotası hayvanların kutsal olduklarını kabul ederseniz Ysanatçısı Konstantinos Tanrı’ya şirk koşmuş olursunuz. Argiros, 4 Kasım’da Konserden tiyatroya, sinemadan sergiye Eğer birisi size ineğin kutsal olduğunu, dünyanın Congresium Ankara’da kültür sanat dünyasında bu hafta öküzün boynuzları üzerinde durduğunu söylerse, sahnede olacak. Geleneksel öne çıkan etkinlikler… kibar bir şekilde onu rencide etmeden aynı görüşte laïko müziğini çağdaş pop olmadığınızı söyleyebilirsiniz. Söylemek zorunda sound’larıyla buluşturan değilsiniz ancak gerekirse söyleyebilirsiniz. Fakat Argiros, güçlü vokali ve enerjik bunu yaparken içinizden bile olsa o kişiyle alay performansıyla Ankaralı etmeye, onu küçümsemeye hakkınız yoktur. müzikseverlerle buluşacak. Bizler, “Karşımızdakinin düşüncelerine saygılı olalım” derken aslında o kişiye saygı duymayı v ‘Dünyanın Halleri’ sergisi Metrohan’da kastediyoruz fakat cümleyi yanlış kuruyoruz. Dili doğru kullanmak bir düşünce ustalığıdır. eyoğlu’nun tarihi yapılarından v Frank Bowling: B Avrupa’da Martin Luther’le başlayan dinde Metrohan, Türk resminin reform hareketi Vatikan’a karşı bir saygısızlık önemli figüratif ressamlarından Yaratım ve Yıkım değil, Vatikan’ın uygulamalarını sorgulamak, İbrahim Örs’ün “Dünyanın Halleri” una ve İnan Kıraç Vakfı Pera Müzesi, yaptıklarına katılmamaktı. sergisine ev sahipliği yapıyor. SAlistair Hicks küratörlüğündeki “Frank Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve öğrencisi ve asistanı olan Örs’ün İmtiyaz Sahibi: 20 EYLÜL 2026 SAYI: 1902 Victor Willing Müdahalesiyle” sanarseverlerle farklı dönemlerden eserlerinin CUMHURİYET VAKFI adına n Yayın Koordinatörü buluşturuyor. Frank Bowling’in 60 yılı aşan sanat yer aldığı sergide; insan, doğa, ALEV COŞKUN DENİZ ÜLKÜTEKİN üretimini Francis Bacon ve Victor Willing’in Genel Yayın Yönetmeni n Reklam Genel Müdürü hayvanlar ve gündelik yaşamdan MİNE ESEN EVSUN SİNEM ALKAN eserleriyle bir araya getiren ve Bowling’in ilk kez figürler sanatçının kendine özgü Sorumlu Müdür pazar.dergi@cumhuriyet.com.tr sergilenecek çalışmalarının da yer aldığı sergi, üç BETÜL BERİŞE ritim, tekrar, kıvrımlı biçim ve Reklam Yönetimi: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. sanatçının farklı yaklaşımları üzerinden resmin deformasyon anlayışıyla ele AŞ. Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sk. No: 2 34381 Şişli/İstanbul Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul Tel: (0212) 343 72 74 (20 hat) Faks: (0212) 251 98 68 e-posta: (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) Tel: 0212 454 32 90-0212 454 34 83. değişen olanaklarına odaklanıyor. alınıyor. reklam@cumhuriyet.com.tr Uets: 25999-15079-37611 Dağıtım: Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. Yaygın süreli yayın