Katalog

31 MAYIS 2026 6 Kalp kırıldığı zaman... 5. yüzyılda Rodoslu bir sporcu, kalabalığın ortasında MÖ iki oğlunun omuzlarında stadyumu selamlıyor. Yaşlı, yorgun ama gururlu. İsmi: Diagoras. O gün hem kendisi hem de iki oğlu Olimpiyat oyunlarında zafer kazanıyorlar. O, antik YAŞAM dünyanın en ünlü boksörlerinden biriydi. GÜNLÜĞÜ Dövüş sırasında asla eğilmez, geri adım atmaz, duruşundan taviz vermezdi. Kalabalığın coşkuyla tezahürat yaptığı 15. yüzyıldan kalma çizimde âşıkların kalplerine 19 anda bir seyirci “Öl farklı şekilde işkence etmesini tasvir eden bir eser. Diagoras, Olimpos’a ÖMÜR da çıkamazsın” diye bağırdı. Onun artık ne TANYEL kadar başarı kazanırsa kazansın Tanrıların mabedi olan Olimpos’a kabul edilemeyeceğini anlatan bu sözler kulaklarına yankılanarak devam etti. çalışamaz hale gelmiştir. fiziksel olarak parçalanmış bir organ gibi çizilir. KUTSAL ÖLÜM Rönesans tablolarında kalp, acının merkezi olarak KALP VE AHTAPOT temsil edilir. Çünkü insan, hissettiği şeyi tarif Diagoras zirvedeyken herkesin gözleri önünde Bu sendromun ismi bile bir öykü taşır. Kalbin edemediğinde onu bir organa yükler. Tabii ki en birden bire yere yığıldı. Yenilmez kabul edilen sol karıncığı kriz sırasında genişler ve dar bir çok da kalbe. adam ölmüştü. Antik kaynaklar bunu bir zaferin boyunla aşağı doğru sarkar. Görüntü, Japon Tıp ise aynı hikâyeyi, sayılar ve görüntüler zirvesinde gelen “kutsal ölüm” olarak anlatır. balıkçıların ahtapot yakalamak için kullandığı üzerinden yeniden yazar. Bir resimde kalbin Ama bugün, aynı sahneye bilimsel bir mercekle “takotsubo” adlı kaba benzer. parçalanması bir kalp ultrasonunda kalbin bakıyoruz. Belki de o an bu mutluluğa ya da strese Bilmin burada şaşırtıcı bir gerçekle karşılaştığını balonlaşmasıyla karşılık bulur. kalbi dayanamadı. söylemek mümkün. Duygular, yalnızca zihinde Takotsubo sendromunun bir başka çarpıcı Aynı çağın başka bir hikâyesi, bu kez bir yaşanmaz hücrelerimize ve hormonlarımıza kadar yönü daha vardır. Çoğunlukla menapoz sonrası koşucunun adımlarıyla yazıldı. Pheidippides, hissedilir. Bir kayıp, bir ayrılık, bir travma ya kadınlarda görülür. Bu da bize şunu düşündürür: Yunan ordusunun Perslerle yaptığı savaşta sırf Rönesans kalbin keşfinde bir dönümdü. Leonardo da da eşsiz bir mutluluk olduğu zaman beden buna Kalp yalnızca bir pompa değil, aynı zamanda asker değil aynı zamanda haberciydi. Marathon Vinci’nin insan kalbinin hassas çizimleri, günümüzde yalnızca psikolojik değil, biyolojik bir yanıt verir. hormonal ve duygusal bir organdır. meydanında yaşanan çarpışmanın ardından bile anatomi eğitimi almış herhangi bir cerrahı veya Ancak unutulmamalı ki bu sendrom sadece Atina’ya kadar 40 kilometrelik yolu koşarak bireyi hayrete düşürmektedir. HORMON FIRTINASI üzüntüyle değil, aşırı sevinçle de tetiklenebilir. müjdeyi vermişti “Kazandık!”. Günümüz maraton Yoğun stres anında beden yüksek miktarda koşusuna ismini ve mesafesini veren bu olay Evet, çok mutlu olmak bile kalbi “şaşırtabilir”. katekolamin (adrenalin) salgılar. Bu hormon hafızalara kazınsa da Pheidippides oracıkta Sonuçta bilim bize şunu söylüyor: Kalp, yalnızca fırtınası, kalp kası üzerinde geçici bir “toksik etki” düşerek son nefesini vermişti. kan dolaştıran bir organ değil, insan yaşamıınn yaratabilir. Sonuçta kalp kası kasılamaz hale gelir. Modern tıp, bu hikâyelerin altını yavaş yavaş biyolojik günlüğüdür. Her kayıp, her korku, her Ama ilginç bir şekilde çoğu zaman iyileşir. Ancak doldurmaya başladı. 1990’larda tanımlanan bir yoğun duygu kalpte bir iz bırakır. bilimsel literatürde, eşini kaybeden kişilerde ilk sendrom bu eski hikâyelere yeni bir anlam verdi: Ama aynı bilim bir umut da verir: Günümüzde yıl ölüm riskinin anlamlı şekilde arttığını gösteren Takotsubo sendromu. Yoğun stres sonrası ortaya üzerinde bilimsel tartışmalar sürse de Takotsubo çalışmalar da vardır. Yani “kalbi kırılmak” çıkan, kalbin geçici olarak zayıfladığı bir durum. sendromu çoğu zaman geri dönüşümlüdür. Kalp, yalnızca bir deyim değil, ölçülebilir bir fizyolojik Bu vakalarda hastalar kalp krizi geçiriyor kırılabilir ama iyileşebilir. gerçekliktir. gibi görünür. Belirtiler tipiktir: Göğüs ağrısı, Belki de bu yüzden, yüzyıllardır aynı cümleyi Sanat ile tıp burada kesişir. Sanat, yüzyıllar kalp grafisi değişiklikleri, enzim yükselmeleri... kuruyoruz: “Kalbim kırıldı.” Artık biliyoruz ki Takotsuba kardiyomyopatisi adını kalbin hastalık Ancak klasik kalp krizinden farklı olarak kalbi boyunca insanın iç dünyasını kalp üzerinden bu sadece bir cümle değil, bazen kendi kendine esnasındaki görünümüne dayanarak Japonların besleyen koroner damarlar açıktır. Yine de kalp anlatmıştır. Ortaçağ resimlerinde kalp çoğu zaman konmuş bir tanıdır. ahtapot avlamakta kullandığı bir kaptan almaktadır. Mutfağı yaşama sokan şef anırım ekranda ilk gördüğüm andan beri ona takıntılıyım! Belki ikimizin de ikizler burcu olması, belki yaşamı hem ciddiye alıp hem de hiç almaması, belki Sde mutfağı yaşayan, dağılan, gülen bir yere dönüştürmesi... En son hangi yemeği yerken mutluluktan kahkaha attın derseniz de yanıtım gene o; Covent Garden’daki restoranı ve o dümdüz domatesli makarnası... BURÇAK ÇIPLAK ŞEF! ŞENER 1999’da BBC’de başlayan “The Naked Chef”, teknik olarak bir yemek programıydı ama aslında yeni bir yaşam biçiminin fragmanını sunuyordu. Jamie Oliver kameranın karşısına sanki arkadaş evinde yemek yapıyormuş gibi çıktı. Dağınık saçları, hızlı konuşması, mutfağın içine giren müzikleri ve “bir tutam bundan, biraz Jamie Oliver da şundan” yaklaşımıyla gastronomiyi gündelik yaşamın içine taşıdı. Bu yüzden bir kuşak onu yalnızca izlemiyordu, ona benzemek istiyordu. ve ev mutfaklarında kurmaya çalıştı. Ancak tüm hem güven veren bir figür olmuştur bile. Bir Jamie Oliver’ın başarısı tariflerden çok atmosfer ikonlar gibi Jamie Oliver’ın öyküsü de yükseliş yandan motosiklete biniyor, rock müzik dinliyor, yaratmasında yatıyordu. Onun mutfağında arkadaşlarına makarna yapıyor, diğer yandan kadar düşüşle ilgili. 2008’de açılan Jamie’s TÜRSAK’la dayanışma kusursuzluk yoktu. Taşan soslar, kırık parmesan evde yemek pişirmeyi iyi yaşamın merkezine Italian restoran zinciri ilk yıllarda büyük başarı parçaları, gelişigüzel bırakılmış fesleğenler, çıtır yerleştiriyordu. Bu ikili yapı onu benzersiz yaptı. kazandı. için sahnedeler ekmekler, büyük ahşap masalar vardı. O, İngiliz Çünkü gastronomiyi elit bir uzmanlık alanı Aslında fikir dönemin ruhuna uygundu. mutfağını Akdeniz rahatlığıyla yeniden paketledi. olmaktan çıkarıp duygusal bir güven alanına Ulaşılabilir fiyatlı, rahat ama kaliteli İtalyan İdil Sivritepe Daha da önemlisi, mutfakta yeni bir erkeklik çevirdi. Kitaplarının milyonlar satmasının nedeni yemekleri. Ancak marka büyüdükçe sistem kendi ve Olgu Baran modeli yarattı. de buydu. İnsanlar yalnızca tarif satın almıyordu, samimiyetini kaybetmeye başladı. Zincirleşen Kubilay’ın rol 1990’ların sonunda televizyon şefleri hâlâ bir yaşam hissi satın alıyordu. restoranlar, artan operasyon maliyetleri derken aldığı “Old Fools”, sertlik, otorite ve teknik üstünlük üzerinden marka ciddi finansal sorunlarla karşılaştı. 2019’da Türkiye Sinema AKTİVİST BİR KÜLTÜREL İKON okunuyordu. Jamie Oliver ise mutfakta Jamie Oliver Restaurant Group’un çöküşü çok ve Audiovisuel bağırmayan, şef ceketinden çok tişört giyen, Kariyerindeki asıl kırılma ise ekranın ötesine fazla kişinin işini kaybetmesine neden oldu. Kültür Vakfı geçip aktivist bir figüre dönüşmesiyle başladı. çocuklarıyla yemek pişiren, marketten alışveriş Bu çöküş ilginçti çünkü gastronomi dünyası (TÜRSAK) yararına 2005’te yayımlanan “Jamie’s School Dinners”, yapan, “ulaşılabilir” bir erkek figürüydü. Yemek ilk kez şunu açık biçimde gördü: Samimiyet sahneleniyor. İngiltere’de okul yemeklerinin kalitesini yapmayı, erkeklikten eksilten değil, onu daha ölçeklenmesi en zor şeylerden biriydi. Çağ Çalışkur’un sorgulayan bir televizyon projesi olarak başladı çekici hale getiren bir davranış gibi kodladı. yönetmenliğini KUSURSUZLUK DEĞİL ETKİ BBC’nin onu ilk kez Londra’daki River ama kısa sürede ulusal bir tartışmaya dönüştü. üstlendiği Craft Cafe’de fark ettiği anlatılır. Arka planda çalışan Oliver, çocuklara servis edilen işlenmiş gıdaları Geçen günlerde 51 yaşına giren Oliver artık Tiyatro yapımı eser, genç yardımcı şefin kameraya doğal gelen hedef aldı. İngiliz okul sisteminin beslenme genç bir televizyon yıldızı değil. Bu da onu 6 Haziran, saat 15.30’da Alan Kadıköy’de enerjisi yapımcıların dikkatini çeker ve kısa süre alışkanlıklarını tartışmaya açtı. Program öyle ilginç biçimde yeniden çağdaşlaştırıyor. Çünkü izleyiciyle buluşacak. Alzheimer sonra “The Naked Chef” isimli program doğar. büyük yankı yarattı ki hükümet okul yemekleri modern kültür artık kusursuz ikonlardan çok hastalığının gölgesindeki yıllara yayılan Ancak programın başarısı yalnızca Jamie’nin standartları üzerine yeni adımlar atmak zorunda yara almış figürlerle ilgileniyor. Jamie Oliver’ın bir ilişkiyi konu alan oyun hafıza, aşk ve kaldı. Bu noktada Jamie Oliver artık yalnızca anatomisine baktığımızda kusursuz bir şef portresi yemeklerinden kaynaklanmaz. Kamera dili de zaman kavramlarını işliyor. Kültür-sanat televizyonda yemek yapan biri değildi. O, devlet de görmüyoruz zaten. dönemin ruhunu yakalar. Yakın plan görüntüler alanında dayanışmayı desteklemek amacıyla ve kent yaşamının içine karışan mutfak estetiği... politikalarına müdahale eden popüler bir figürdü. Belki de hiçbir zaman dünyanın en teknik şefi düzenlenen bu özel gösterim, sanat ve Bu artık klasik “stüdyo mutfağı” televizyonculuğu Belki de onu çağdaş gastronomi tarihinde özel olmadı ama gastronomiyi milyonlarca insan medya dünyasından davetlilerin katılımıyla değildir, yemek kültürünün pop kültüre yapan şey tam olarak bu: Şefliği kültürel etki için korkutucu olmaktan çıkarıp yaşamın doğal düzenlenecek. dönüşmesidir. alanına dönüştürmesi. O, “iyi yemek” fikrini parçasına dönüştüren figürlerdendi. Ve bazı 2000’lerin başında Oliver aynı anda hem cool yalnızca restoranlarda değil, okul kantinlerinde insanlar tam da bu yüzden ikon haline gelir. otanyel@yahoo.com