Katalog

3 MAYIS 2026 2 EDITÖRDEN eterince havalı görünüyor muyuz? YYeterince neşeli, yeterince enerjik miyiz? İnsanlar bizimle birlikte olmak, bize yakın olmak istiyor mu? Sosyal medya çağında belki de kendimize en sık sorduğumuz sorular bunlar. En azından öyle görünmek... Hepimizin ortak arzusu bu. Yoksa yanılıyor muyum? Peki, kırılganlığımız nerede? Dostlarla yapılan bir akşam buluşmasının tasasında mı saklı? Yoksa kimse görmeden yaşanan, aniden geliveren bir ağlama krizinde mi? Aşırı sıcak günler artık Hüzün, utanç, korku... Bunlar insanın kendine ait alanlarıydı. Bugün ise kırılganlık ya gizleniyor Japonya’da 40 dereceyi aşan günler artık yeni bir adla anılıyor: ya da sergileniyor. Her “kokushobi.” İklim krizi yalnızca doğayı değil, onu anlatma iki durumda da aynı şey biçimimizi de değiştiriyor. oluyor: Dönüşüyor. ‘kokushobi’ HHH aponya, iklim benimle yeni bir gelişmeyi paylaştı. Haziran ile ağustos ayları arasında DAIRESEL Gizlediğimizde değişikliğinden giderek Japonya Meteoroloji Ajansı’nın dokuz gün boyunca sıcaklıklar FLORA bastırılmış bir ağırlığa, daha yoğun etkilenen (JMA), açıklamasına göre 40 40 derecenin üzerine sergilediğimizde ise çoğu ülkelerden. Ancak ben derece sıcaklık ve üzerindeki çıkarken 5 Ağustos 2025’te Jorayı düşündüğümde günler artık “kokushobi” Gunma eyaletindeki zaman bir performansa... aklıma yalnızca sıcaklık olarak adlandırılacak. Bu Isesaki kentinde 41.8 Sosyal medyada karşımıza rekorları veya meteorolojik sözcük genel hatlarıyla derece ile yeni bir çıkan “samimi” anları veriler gelmiyor. Aynı zamanda “şiddetli sıcak gün” ulusal rekor kırıldı. düşünün. Ağlayan insanlar, doğayla uyumlu bir öğretinin, anlamına geliyor. Böylece Aşırı sıcak günlerin dert anlatanlar, içini AYÇA gündelik yaşamın içinde hâlâ JMA’nın yaz günleri için sayısı da önceki dökenler... CEYLAN hissedilebildiği güçlü bir kullandığı resmi sıcaklık rekorları geride İlk bakışta bu bir kültürel damar geliyor. Bunu sınıflandırması da daha bıraktı. Örneğin ayca_ceylan açıklık, bir cesaret gibi 2021’de davet edildiğim konuk görünür hale gelmiş oldu. Tokyo’da 35 derecenin görünüyor ama şu soruyu sanatçı programı ve sonrasındaki sergi süreci 40°+ Kokushobi: üzerindeki gün sayısı da beraberinde getiriyor: sırasında geçirdiğim 40 gün boyunca yerelden Şiddetli sıcak gün. 25’e yükselirken uzun Bu gerçekten yaşanan öğrenme fırsatı bulmuştum. En azından ülkenin 35°+ Moshobi: Aşırı sıcak yıllar ortalaması 4.5 bir kırılganlık mı, yoksa güneyinde yer alan Yamaguchi’de doğa yalnızca gün. gündü. Kyoto’da ise 35 paylaşılmak üzere yeniden gözlemlenen bir manzara değil, ilişki kurulan, 30°+ Manatsubi: yaz ortası derecenin üzerindeki gün kurgulanan bir duygu mu? dinlenen, birlikte yaşanan bir varlık gibiydi. Bu günü. sayısı 52’ye çıktı; ortalama ise Çünkü görünür olan bağı mitolojik anlatılarda, mevsim ritüellerinde 25°+ Natsubi: yaz günü. 18.5 gün seviyesindeydi. JMA’nın her şey, ister istemez bir Burada dikkat çekici olan, 40 derecenin artık mevsimsel tahminleri, 2026 yazında da haziran- ve gündelik dilde de sezmek mümkündü. izlenme olasılığını da yalnızca bir ölçüm değeri olarak kalmaması. ağustos döneminde ülke genelinde normalin Tam da bu yüzden, iklim krizinin Japonya’da Yeni bir isim gerektirecek kadar ayrıksı, üzerinde sıcaklık olasılığının yüksek olduğuna taşır. Ve izlenme olasılığı, yarattığı yeni sözcüklere dikkat kesilmek bana tehlikeli ve toplumsal olarak hissedilir bir eşiğe bir “gözlemci etkisi” ayrıca anlamlı geliyor. Çünkü iklim değişikliği işaret ediyor. dönüşmesi. Belki de iklim krizinin en çarpıcı yalnızca sıcaklıkları, yağış rejimlerini ya da olarak duyguyu bile BIR GERÇEKLIK yanlarından biri bu: Önce doğayı değiştiriyor, mevsim geçişlerini dönüştürmüyor; dili de biçimlendirebilir. Bugün Japonya’nın “kokushobi” diyerek sonra o değişimi anlatmak için dilimizi. Yeni dönüştürüyor. Canlı olan her dil gibi, iklim HHH yaptığı şey, yalnızca bir hava durumu terimi kavramlar yalnızca sözlüğe eklenmiyor aynı çağında dil de yeni deneyimleri anlamlandırmak Peki hüzün, insanın üretmek değil. Bize şunu hatırlatıyor: İklim krizi zamanda yeni bir çağın tanıklığını da kayda için yeni sözcükler üretiyor. Bu yalnızca kendisiyle barışık artık uzak bir gelecek senaryosu değil gündelik geçiriyor. Japonya’ya özgü değil hem küresel ölçekte hem yaşayabildiği bir süreç yaşamın, kamusal sağlığın ve dilin de ülkesel ölçekte iklimle birlikte yeni bir sözlük VERILERLE JAPONYA’DA içine yerleşmiş bir gerçeklik. olamaz mı? Her duygunun oluşuyor. IKLIM KRIZI Belki de şimdi bize düşen, bir karşılığı, bir ritmi, bir Sözcükler önemli. Çünkü bazı durumları Bu kararın ardında bu yeni iklim sözlüğünü zamanı olduğunu kabul yalnızca ölçmek yetmiyor; onları anlamak, yalnızca dilsel bir tercih Bu kelime Türkçede de dikkatle etmek... toplumsal belleğe yerleştirmek ve görünür değil, değişen iklim kurmak, her yeni Ama biz, kırılganlığımızı kılmak da gerekiyor. Cumhuriyet’in, “Gezegenin gerçekliği var. JMA kelimeyi yalnızca Dili” sürdürülebilirlik sayfalarında da her bir yere saklamakla verilerine göre 2025 nasıl seçildi? çevirmek ay buna dikkat çekmeyi önemli buluyoruz. meşgulüz. Ya da onu yazı, Japonya’da değil, onun İklim krizinin yaşamımıza taşıdığı yeni gösterirken bile kontrol 1898’den bu Japonya Meteoroloji Ajansı (JMA), 40 işaret ettiği sözcükleri, kavramları ve bunların Türkçedeki altında tutmakla. yana kaydedilen derece ve üzerindeki günler için resmi bir isim kırılmayı karşılıklarını düşünmek yalnızca dil açısından Ve belki de en çok bu en sıcak yaz belirlemek amacıyla 13 aday sözcüğü kamuoyuna da birlikte değil, yaşadığımız çağın gerçekliğini kavramak yüzden, hiç olmadığımız oldu. Ülke sundu. JMA verilerini aktaran nippon.com’a göre düşünmek. açısından da önemli. Çünkü kriz, önce doğayı; kadar görünürken hiç genelindeki şubat sonu ile mart sonu arasında yapılan çevrimiçi Çünkü bazı sonra da o doğadaki kırılmayı anlatma olmadığımız kadar yalnızız. ortalama ankette kokushobi, 202 bin 954 oy alarak ilk sıraya eşikler biçimimizi değiştiriyor. Hepinize iyi pazarlar... sıcaklıklar yerleşti. İkinci sırada ise 65 bin 896 oyla chomoshobi yalnızca YAZ GÜNLERI IÇIN RESMI ISIMLER mevsim yer aldı. JMA, nihai seçimde hem kamuoyunun termometrede DENIZ ÜLKÜTEKIN Geçen hafta, Japonya’daki sürecimde normallerinin eğilimini hem de dil ve meteoroloji uzmanlarının değil, deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr tanıştığım küratör bir arkadaşım, iklim 2.36 derece değerlendirmelerini dikkate aldı. dilde de sözlüğüne duyduğum merakı bildiği için üzerine çıktı. başlıyor. Sevginin gerekliliği evmek” ve olmayan bir durumdur” diyor. olabilir mi? kendimizi bırakmamızı telkin eden coşku, “gereklilik” yan geleni dinleyebilmek ve onu karşılayabilmek Bazılarımız nereden geldiğimizi, kimden SEVGININ ETKILERI yana durduğunda için frenlenmeli, geri çekilmeli, içine ya da neyden geldiğimizi hep merak ederiz. Ötekine içimizde yer açan sevgi sevme deneyimi kapanmalıdır. Coşku kaygısızca akmamalı, Irigaray, “Varlığı kök saldığı yer ile bilinen “Süzerine bir gölge siperlerin indirilmesine, egomuzun geri paylaşmaya uygun ortamı hazırlamak için bir ağaç olmaktır belki de en derin düşümüz” çekilmesine neden olan şeydir. Bizi düşer gibidir. Sevmek, özgürlüğü kendini tutmalıdır. Konuşmanın büyüsüne diyor. Belki de ağaçları bu kadar hayranlıkla ötekinin beklentisine uygun olmaya çağrıştırırken gereklilik zorunluluğu kapılmak yerine dinlemelidir.” seyretme nedenimiz onların dallar, gövdeleri mecbur bırakır. Bu mecburiyet insanda ima eder. Bu ikisinin; özgürlükle ya da yaprakları değildir; bir kökleri olduğunu EN GIZLI HALIN TESLIMI insanca olan işitmenin ve konuşmanın zorunluluğun yan yana nasıl durduğunu içten içe biliyor olmamızdır. AYŞE ACAR Eğer bunu başarırsak konuşmada akan yaşam bulmasıdır. anlamak zor gibi görünse de Kant’ın Sahi, nerededir varlığımızın kökleri? Bu sevgi bizden kendini dile getirdiğinde çözümü dikkate değerdir. İnsan Sevgiyle teslim olduğumuz soruya verilen şu yanıt oldukça değerli: “İki dinleme ve konuşmanın birbirinden bedeniyle doğaya, zorunluluk alanına aittir kişi bizden onu dinlememizi, kişi arasındaki birleşmeden bir olarak doğarız. hiç ayrılmadığını, iç içe geçtiğini ancak düşünce yetisiyle özgürdür. ona kulak vermemizi ister. İki farklı varlık arasındaki birleşmenin anlamak mümkündür. Sevgi bizden Konuşmaya verdiğimiz önem Peki bu iki alanı, zorunlulukla özgürlüğü meyveleriyiz her birimiz. Varlığımız, iki yerini konuşulana verilen konuşurken ne söylediğimizi birbirine bağlayan nedir? Kant, “Yargı insanın arasındaki kesişimde yaşayan bir öneme bırakır. İçimizde bilmeden ötekine en gizli halimizi yetisidir” diyor ama biz bu kez psikiyatr bedenlenişe karşılık gelir.” teslim edendir. Luce Irigaray’a kulak vereceğiz. Irigaray, bize ait olayan sözcüklere Sevginin neden olduğu insanca karşılaşmada Teslim ettiğimiz sözün “Sevgidir” diyor. Sevgi, geleneğimizin sıklıkla yer açılırken yeni bir dinleme ve konuşmayı iç içe geçiren deneyim ne olduğunu bile bilmeden ayırdığı beden ve ruh arasındaki sürekliliği kendilik, ötekinin içimizde belki de köklerimizle temas edebildiğimiz onaran, içimizdeki fiziksel hisle tinsel hissi oluşturduğu bir kendilik aynı birbirimize sözümüzü vermek... yegâne deneyimdir. Egoların geri çekilmesi ve birleştirmeyi başaran şeydir.* zamanda bir coşkuya neden Karışarak karşılaşmak bu olsa sevginin bizzat deneyimi... Hangi söz bana ait, olur. Bu coşku birbirimize karşı gerek. Baş döndürücü. Hangi Irigaray, “Sevgi ötekine dışımızda olduğu söz bana ait, hangi söz ötekine? hangi söz ötekine? Ben sensem, sen kimsin ve kadar içimizde de bir yer ve zaman açar. özenli olmaktan daha fazlasıdır. de ben kimim? Böylece ötekinin bize emanet ettiği bu varlık Irigaray şöyle diyor: Ben sensem, sen kimsin ve de yaşayabilir, büyüyebilir, filizlenebilir. Bu “Neredeyse ilahi bir hevesle ben kimim? Öznellikleri eriten arzunun aceleciliğiyle gerçekleşmesi mümkün hareket edebilmek için bu deneyim varlığımızın kökü * Luce Irigaray, Doğmak, Fol Yayınları. Luce Irigaray