Katalog

10 MAYIS 2026 3 Bilardo masasının bulunduğu odada Atatürk, İnönü ve Pehlevi. Sağda ise odanın bugünkü hali. (İnönü Vakfı Arşivi) Kızılderili nikâhı arklı kültürlerin farklı gelenekleri, farklı nikâh türleri var. Her bir Kızılderili kabilesinin, Fboyunun da kendisine özgü nikâh kıyma geleneği bulunuyor. Bir süre önce eşimle birlikte Siyu (Sioux) kabilesine ait bir nikâh töreninde PROF. DR. bulunmuştuk. Nikâhı bu kabileye ÜSTÜN mensup Şaya Hanım kıymıştı. Şimdi DÖKMEN bu nikâhı, sevgiyle, saygıyla ve günümüz için bazı dersler çıkararak Fotoğraafl r: Emrah Türüdü ve İnönü Vakfı Arşivi hatırlıyorum. Eşimle birlikte bu töreni izledikten sonra Şaya Hanım bize, “Size teşekkür ediyorum” dedi. Ne için teşekkür ettiğini sorduk, “Genellikle Kızılderili olmayanlar bizim nikâhlarımızı izlerken bıyık altından gülüyorlar, siz gülmediniz, ciddiye aldınız” dedi. Elbette ciddiye alacaktık, Kızılderililer büyük ölçüde Tarihe tanıklık soykırıma uğramış, güçlü ve güzel bir kültürdür. Üstelik, çağdaş genetik araştırmaların ve dillerimizdeki bazı benzerliklerin gösterdiği kadarıyla Kızılderililer, ilk Türklerin ve dolayısıyla bizim akrabalarımızdır. Son İnka İmparatoru Atahualpa’nın adı Ataların Alp’ı yani savaşçısı anlamına geliyordu. Patogonya’da halen eden köşk bir köyün ve kahvenin adı Alakuş’tur. Tayfun Cerrah oraya motosikletle gittiğinde bunun bir isim benzerliği olup olmadığını sorunca kendisine uçan ala kuşları göstermişlerdir. Kuzey Amerika Kızılderili dillerinde de TOLGA AYDOĞAN tesadüf olmanın ötesinde Türkçe kelimeler vardır. embe Köşk... Asırlık duvarlarına BİR KIZILDERİLİ NİKAHI sinen sayısız hatıraya ev sahipliği Şaya Hanım’ın kıydığı Siyulara ait nikâh dünyanın yapmaya devam ediyor. İçeri dört bir yanında görebileceğiniz otantik kültür girdiğimizde Özden Toker her öğelerinden birisiydi. Kızılderili nikâhı her şeyden Pzamanki nezaket ve samimiyetiyle önce doğa ile iç içe geçmiş, doğaya ve topluma saygılı karşılıyor bizi. “Bu köşkü, babam İsmet birtakım öğelerden, ritüellerden oluşmaktaydı. İnönü ve Atatürk’ü anlatmak benim için bir Nikâhta öncelikle mısır unundan yapılmış ekmek görev” diyor ve yemek salonuna geçiyoruz. vardı. Gelini ve damadı nikâh kıyacak kişiye anneleri Tanıklık ettiği tarihi anlatmaya başlıyor. Sözü takdim etti. Bu bizi çok etkiledi. Gerek nikâh kıyanın ona bırakalım: kadın olması gerekse gelini ve damadı takdim edenlerin “İnönü Vakfı 40 yılı aşkın bir süredir anneler olması adeta anaerkil kültürün imzasını faaliyette, yıllardır özenle saklanan eşya, taşıyordu. Evlenecek çift bir merkezin etrafında evrak ve fotoğraf burada sergilenmeye defalarca döndü. Nikâhı kıyan Şaya Hanım onlara başladı. Burası aynı zamanda ailemize kucak doğaya ve birbirlerine saygılı olmaları için mesajlar açmış bir yuva. Erdal ağabeyim ve ben bu verdi, birçok ritüel yerine getirildi. Nikâhın sonunda evde doğduk. Babam 1923’ün sonunda satın Şaya Hanım geline, “İleride çocukların olursa onları alıyor burayı. O zaman iki katlı, iki odalı yemeğe çağırırken arkadaşlarını da çağıracak mısın” mütevazı bir bağ evi. 1925’e kadar tamirat diye sordu. Gelin, “Evet” diye cevapladı. Şaya Hanım görüyor, Atatürk’ün isteğiyle yemek ve balo ona tekrar, “Yemekten önce çocuklarının ellerini salonu ekleniyor. Yemek salonundaki bu yıkadıktan sonra arkadaşlarının ellerini de yıkayacak masada Atatürk başta olmak üzere birçok mısın” diye sordu. Gelin yine “Evet” diye cevapladı. önemli konuk ağırlanıyor.” DEVRİMİN İZLERİ MASADA Şaya Hanım aynı soruları damada da sordu. O da bütün çocukların ellerini yıkayacaktı. Nikâh sona erdi. ATATÜRK’ÜN HEDİYELERİ “Atatürk bu masada Harf Devrimi ve mu?”. Sonra devam etmişti ‘Bizim güzel Bu törende çok etkileyici şekilde doğaya ve topluma “1925’te annemle babam Pembe Köşke dil çalışmaları üzerinde de dururdu. Türkçemizi neden Türkçe yazmayalım!’. saygı vardı; Kızılderililer toplulukçu bir toplumdu. Bir keresinde ‘Çocuklar’ deyip bize Haklıydı. Arap harflerini kullanınca yerleşiyor. Evdeki yemek masası, vitrin, büfe Ancak Kızılderililer kahrolası tüfeği icat etmemişlerdi, Harf Devrimi’ni en yalın şekliyle şöyle seslerin tam karşılığını bulamıyorduk. ve saat Atatürk’ün hediyeleridir. O dönem Amerika’ya ilk ayak basan Avrupalılar gibi mikrobu anlatmıştı: “İngilizler İngilizce konuşuyor Latin harfleri bu açığı kapatmış oldu. Bu İstanbul’da Maison Psalty adında bir mobilya bir silah olarak kullanmayı bilmiyorlardı. (Avrupalılar ve İngilizce yazıyor, Fransızlar Fransızca sofrada dil çalışmalarının izlerini çok net firması vardı, onların mobilyaları bunlar. konuşuyor ve Fransızca yazıyor, Araplar görebildik. Mesela babam Harf Devrimi çiçek hastalığından ölen gemicilerin battaniyelerini Bu oturduğumuz koltukların da bir Arapça konuşuyor ve Arapça yazıyor. sırasında harfleri anneme bu masada hediye olarak yerlilere dağıtıyorlardı.) Kızılderililer asırlık mazisi var. Babam 1923’te Lozan Peki biz Türkler ne yapıyoruz? Türkçe öğretiyor. Devrimin izlerini bu evin her yazıyı, tekerleği, gemiyi de icat etmemişlerdi. Bu yüzden dönüşünde İzmirli bir hanımdan satın konuşup Arapça yazıyoruz, bir terslik yok köşesinde görebildik. bunlara sahip olan, teknolojide kendilerinden ileride almış. Ayrıca Pembe Köşk’te dönemin bulunan işgalciler tarafından yok edildiler. önemli tasarımcılarından Selahattin Refik bu masada sadece devlet büyüklerini değil çalışmaları da başlayınca bu sanat dalı da Sırmalı’nın izleri var. Selahattin Refik, GERİ KALMANIN BEDELİ çocukları da ağırlanmıştır. Bir keresinde hayatımıza girdi. Ülkü’nün baleyi bilmesi Atatürk’ün Çankaya’daki çalışma odasını, Kızılderililer kendi içlerinde güçlü ve tutarlı bir kültüre beni ve Ülkü’yü bu masada yanına oturttu. Atatürk’ün vizyonunu da göstermiştir.” İş Bankası’nın mobilya tasarımlarını yapan sahiptiler ancak bazı yönlerden, özellikle teknolojide Bana döndü, “Özden büyüyünce ne olmak bir isimdi. Pembe Köşk’te perdelerden tavan İRAN ŞAHININ ZİYARETİ kendilerinden ileri olan bir kültürle karşılaştıklarında istiyorsun?” diye sordu. Öğretmen olmak işlemelerine kadar hepsinde emeği bulunuyor. “Masanın misafirlerinden biri de İran yok oldular. Bence Kızılderililer ahlaki açıdan istediğimi söyledim. Ne de olsa Atatürk “baş Duvarlarda ise Namık İsmail, İbrahim Çallı Şahı Pehlevi oldu. 17 Haziran günü burayı Avrupalılardan üstündüler fakat ahlaklı olmak değil, öğretmen”di, biz de onun izinden gidecektik. ve birçok kıymetli ressamın tablosu asılıdır.” ziyaret etti. Bu masada yemek yedi, sonra güçlü olmak sizi hayatta tutar. Bu durumda ahlaklı Gülümsedi ve “Biz bu ülke için ne kadar da bilardo masasının olduğu odaya geçildi. olmak ile güçlü olmak arasında bir tercih yapmak MASANIN ÖNEMİ faydalı iş yaptıysak hepsi bizi yetiştiren iyi Atatürk o günün hatırasını yaşatmak için zorunda mıyız? Hayır, değiliz. Hem ahlaklı hem güçlü “Çankaya Köşkü gibi Pembe Köşk’ün de öğretmenlerimizin sayesinde oldu. Ama fotoğraf çekilmesini istedi. O fotoğraf bilardo olabiliriz. “Milletin hayatı tehlikeye girmedikçe savaş sofraları meşhurdu. Atatürk bazı toplantılarını memleketimiz için daha yapılacak çok iş var. masasının olduğu odada çekildi.” bir cinayettir” diyen Atatürk hem ahlaklı hem güçlüydü. burada yapardı. Hasan Âli Yücel, Refik Onun için de hem iyi öğretmenlere hem de Gücüyle çok önemli bir zafer kazandıktan sonra dünyada Saydam, Abdülhalik Renda, Kazım Özalp iyi öğrencilere ihtiyacımız var, aferin” dedi. MEVHİBE HANIM’IN KURABİYELERİ ve yurtta barış istemişti. gibi dönemin önemli simaları bu masada ülke Ardından Ülkü’ye sordu. Ülkü, “Balerin “Annem her ayın ilk ve üçüncü çarşamba İkilemli düşünceler ve duygular ahlaki değildir. John sorunlarını ele alırdı. olmak istiyorum” günü herkesi Pembe Köşk’e toplar, insanları Steinbeck başlangıçta bir insan hakları savunucusuyken Diyelim ki bir fabrika dedi. Herkes tanıştırırdı. Bu adet Latife Hanım ile “Cennetin Doğusu” adlı romanında, “Evet Kızılderililere açılacak, Atatürk şaşırdı. Bale o Çankaya’daki bağ evinde başlamış, annem haksızlık ettik fakat mecburduk, toprakları çok uzmanları bu masada zaman Türkiye’de de devam ettirmişti. Atatürk geleceği zaman verimliydi” yazmıştır. Bir Avrupa ülkesi, Kongo’da toplar, düşüncelerini yok. Nereden annem çok güzel kurabiyeler yapardı. Biz de kakao toplama işinde parayla çalışan yerliler iyi sorar, kendi fikrini öğrenmiş bunu onun tarifiyle yaptığı kurabiyeleri bugün de çalışmıyorlar diye ellerini, ayaklarını kesiyordu. Fakat söyler, varsa itirazları diye düşünüldü. yapıyor, konuklarımıza ikram ederek anısını zamanla bu yöntemin işgücü kaybına yol açtığını dinler ve bir karara Atatürk yaşatıyoruz.” gördüler, bu sefer iyi çalışmayanların çocuklarının varılırdı. Öte yandan gülümseyerek ellerini ayaklarını kesmeye başladılar. Bu da yetmez gibi kurulacak fabrikanın “Neymiş o göster PEMBE KÖŞKÜ GÖRSÜNLER o ülke o günden beri el şeklinde çikolatalar üretmektedir. Anadolu kentlerine bakalım?” deyince “Ben çocukken Atatürk ile birlikte bu Zencilerin ellerini hatırlatan bu çikolataları yemek bile yapılmasını isterdi. Ülkü sandalyenin masada defalarca yemek yedim. Atatürk’ün bir vicdansızlıktır. Buna bağlı olarak üzerine çıktı, çocukken beni bu masaya oturtmasının, Buna benzer üzücü, kahredici olaylar geçmişte demiryollarının o bir balerin gibi sorular sormasının altında hep bir mesaj İsmet İnönü, çocukları Özden ve Ömer ile. kalmadı. Günümüzde bir kadın profesör ekranlarda, “O kente gitmesini, etrafında 360 23 Nisan 1936. (İnönü Vakfı Arşivi) aradım. O manayı ise 1983’te İnönü Vakfı ülkenin petrol rafinerilerine saldırmayın, çocuklarını hastane, okul derece döndü, balenin kurulunca anladım. Konuklara, özellikle de öldürün” diye tavsiyede bulundu. Ne yazık ki bu sözler yapılmasını arzu ne olduğunu gösterdi. çocuklara Atatürk’ü anlatayım diye beni yalanlanmadı, bir yapay zekâ ürünü olduğu söylenmedi. ederdi. Ayrıca Sofradakiler Ülkü’yü bu masaya oturttuğunu kavradım. Yıllardır Jared Diamond’ın Tüfek-Mikrop-Çelik adlı kitabında sofradakilerin alkışladı. Günümüzde bu masanın önemini, Atatürk’ü, babamı ve anlattığı gibi tüfeği, mikrobu çeliği kullanan -bunlara kişisel veya ailevi bir çocuğun balerin Pembe Köşkü anlatmaya çalışıyorum. günümüzdeki yapay zekâyı da ekleyebiliriz- ülkeler sorunlarıyla da olması normal. Çocukların ve gençlerin buraya gelip saldırganlık sergileyebilirler. Çare, Atatürk gibi hem ilgilenir, çözmeye Fakat 1930’lar görmesini çok istiyorum. Çünkü burada güçlü hem ahlaklı olmaktır. çalışırdı. Bu nedenle Türkiye’sinde, Cumhuriyetin o ilk günkü heyecanı var. de hem sevilir hem Ülkü’nün baleyi Köşk, kış döneminde kırkar gün boyunca de sayılırdı.” bilmesi çok iki kez açılıyor. Sergiler düzenliyoruz. İmtiyaz Sahibi: “Atatürk manalı. Demek ki Ayrıca dijital sergi masaları da koyduk, 10 MAYIS 2026 SAYI: 1883 CUMHURİYET VAKFI adına n Yayın Koordinatörü çocukları çok sever, Çankaya Köşkü’nde gelenler Lozan ile ilgili belge ve fotoğrafları ALEV COŞKUN DENİZ ÜLKÜTEKİN arkadaşlarının konuşulmuş, görebiliyor. Babamın kişisel hayatına ilişkin Genel Yayın Yönetmeni n Reklam Genel Müdürü MİNE ESEN çocuklarıyla bizzat gösterilmiş ki Ülkü de EVSUN SİNEM ALKAN belge ve fotoğraflar dijital koleksiyonda yer Sorumlu Müdür pazar.dergi@cumhuriyet.com.tr ilgilenir, derslerini meslek olarak seçmek alıyor. Ben de çocuklara şahitlik ettiğim BETÜL BERİŞE Özden Tolga Reklam Yönetimi: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık sorardı. Bizleri de istemiş. 1936’da Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş. Toker Aydoğan olayları aktarıyorum. Bu Atatürk’ün bana AŞ. Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sk. No: 2 34381 Şişli/İstanbul Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul Tel: (0212) 343 72 74 (20 hat) Faks: (0212) 251 98 68 e-posta: (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) Tel: 0212 454 32 90-0212 454 34 83. kendi evladı gibi konservatuvarda verdiği görev! 24 Mayıs’a kadar müzemiz reklam@cumhuriyet.com.tr Uets: 25999-15079-37611 Dağıtım: Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. Yaygın süreli yayın görürdü. Öyle ki tiyatro-opera-bale açık, herkesi bekliyoruz.”