Katalog

18 OCAK 2026 6 Denize bakan fırça Tahsin Siret Bey Sanat ölüyor mu Atatürk’ün İstanbul’a Teşrifi stanbul bazı sabahlar suyun Duygu burada çoğu kez doğrudan üstünden okunur: Kıyının havanın kendisinden doğar, dönüşüyor mu? Diyarbakırlı çizgisi, rüzgârın yönü, fazladan bir dramatik göğün tonu... Kent, yüklemeye ihtiyaç duymaz. Tahsin, Kuleli yıllarından İtaşın ağırlığını bile Bu çift hat Tahsin’i Tarihte pek çok defa olduğu gibi teknolojik itibaren manzarasına suyla hafifletir, kalıcılıkla yalnız “gemi çizen devrimler ile sanatın geleneksel üretim biçimleri geçicilik aynı anda bakıp büyülendiği ressam” olmaktan görünür olur. Denize çıkarır. Onu, denizi yine karşı karşıya. Bu kez kuşkuyu doğuran İstanbul’u sadece resim bakan resim tam da bu farklı düzlemlerde yapay zekânın yükselişinin sanata olası değil, bir duygu alanı iki hali birlikte taşıyan bir düşünen bir sanatçıya etkileri. Ancak tarih bize teknolojinin sanatı bakış disiplinidir. Asker dönüştürür: Bir haline getirdi. ressam kuşağının denize yanda ölçü ve ayrıntı, öldürmediğini, tersine yeni üretim biçimlerinin yaklaşımında da aynı disiplin öte yanda hareket ve ortaya çıkmasına olanak tanıdığını söylüyor. vardır: Ölçüyle devinim, hava. Askeri disiplinin düzenle doğa, planla rastlantı aynı getirdiği çizgi hakimiyetiyle çerçevede buluşur. denizin taşkınlığını aynı tuvalde Diyarbakırlı Tahsin’i bu tutabilmesi, bu denge arayışının buluşmanın en belirgin isimlerinden sonucudur. İnsan figürünün geri biri olarak anmak gerekir. 1874’te çekildiği sahnelerde de aynı yaklaşım Diyarbakır’da doğar; askeri öğrenim hissedilir: Figür azaldıkça “olay” GÜVEN için İstanbul’a gelir. Kuleli yıllarında büyür; suyun dili belirginleşir. BAYKAN boğaziçine bakışı, bir manzara Dumanın ufku kapatışı, çeliğin suya hevesinden çok göz terbiyesi gibidir. gömülüşü, göğün ağırlığı... Resim, Harbiye’de Hoca Ali Rıza’nın öğrencisi yalnız bir tarih kaydı değil, duygu alanı haline olur. 1895 Mektebi Harbiye sınıfındandır ve gelir. binbaşılığa kadar yükselir. 1902’de Sanayi-i İSTANBUL’UN SUYU Nefise Mektebi’ne devam ettiği ancak Elbette bu dünya Avrupa deniz resmi kapalı atölye düzeninden hoşnut kalmayıp geleneğini bilmeden düşünülemez ancak ayrıldığına ilişkin bilgiler yer alır. 1918’e dek asıl mesele taklit değil, yeniden kurmadır. Erkânı Harbiyeyi Umumiye’de resimhanede İstanbul’un suyu Hollanda’nın suyu değildir; çalışır; I. Dünya Savaşı yıllarında tedavi için boğazın ışığı kuzeyin ağır gökleriyle aynı Macaristan’a gönderilir. İstanbul’a dönüşünde tonda konuşmaz. İstanbul’da ışık “geçiş”tir: Beyoğlu Musevi Mektebi’nde resim apay zekâ ile üretilen Doğadan esinlendiği duvar Sabahın gümüşü, öğlenin parlaklığı, BÜYÜK öğretmenliği yapar, Seyr-i Sefain İdaresi’nin içeriklerin giderek kâğıtlarını el oyması ahşap bloklarla akşamüstünün yumuşak sarısı, mehtabın serin r Es i M resimhanesinde görev alır. yaygınlaştığı internetin, bastı, kumaşlarını bitkisel boyalarla mavisi... Su her saat başka bir renge döner; bu Bu çizgi, bir hayat hikâyesinden çok bir gündelik yaşamın ve boyadı, mobilyalarını özenle işledi, yüzden İstanbul’da deniz resmi çoğu zaman “gözün eğitimi”dir. İç karadan suya, taşradan Y iş tanımlarının yanı vitray camlar tasarladı, halılar “hava değişimi”nin resmidir. payitahta, karargâhtan kıyıya uzanan bir sıra sanat alanının da önemli ölçüde dokuttu. En ünlü deseni, 1881 tarihli Tahsin’in kıymeti burada belirir: O, değişimi bakış... Tahsin’in denizi, yalnız bir konu dönüşmekte olduğu bir dönemden “Strawberry Thief” (Çilek Hırsızı), yalnız gözlemlemez; kompozisyonun içine seçimi değildir. Bilgiye yaslanan bir çalışma geçiyoruz. Artık gördüğümüz bahçesinde çilek çalan kuşları taşır. Taşın sertliğine rejimidir. Deniz resmi görsellerin, okuduğumuz metinlerin gözlemleyerek yarattığı üretimi yaslanmak yerine romantik bir heyecanla ve dinlediğimiz şarkıların önemli bir günler süren, Morris & Co.’nun en suyun kırılganlığına başlamaz: Geminin bölümünün yapay zekâ dokunuşu BAl A pahalı ama en sevilen kumaşlarından yaklaşır; bu kırılganlık anatomisini bilmek, taşıdığına tanıklık ediyoruz. Bu biri oldu. Morris’in ikilemi buydu: GÜ AN resme hem incelik donanımı tanımak, durum kültür-sanat dünyası için Güzel nesnelerin herkesin evinde hem gerilim katar. MAd r A çizgiyle ölçüyü şaşırtıcı senaryolara yol açabilir. olmasını isterken el emeği ve kalite, Dahası, İstanbul’un kurmak gerekir. M. Tarih boyunca benzer büyüklükte ürünlerini yalnızca varlıklı kesimin denizi yalnız doğa Sami Yetik’in işaret buluşlara ev sahipliği yapan dönemlerde alabileceği fiyatlara taşıdı. değildir: Liman, iskele, ettiği gibi bu alanda sanatta neler olduğuna bakmak, günümüze de Yine de işlevsellik, doğaya dönüş ve vapur, kıyı... Deniz ilerlemek için yalnız ışık tutabilir. işçiliğin değeri gibi ilkeleriyle, 20. yüzyılın gündeliğin içindedir; fırça cesareti değil, Ege Gemisi Bauhaus’undan modern tasarıma, tasarım tarih de gündelikle FOTOĞRAFIN İCADI irfan sermayesini dünyasının temellerini attı. aynı suya karışır. büyütmek, deniz Aklımıza gelen ilk örnek tabii ki fotoğrafın Tahsin’in atmosferi nakliye vasıtalarını icadı. Resim sanatı, tüm tarihi boyunca YAPAY ZEK VE SANATIN GELECEĞİ böylece “romantik teferruatıyla öğrenmek gerçekliği yansıtma güdüsü taşıyordu. 1839’da Bugün yapay zekâ ile yaşadığımız dönüşüm, fon” olmaktan çıkar; ve peyzajla figürde fotoğraf makinesinin icadı, resmin geleceği hem fotoğrafın icadına hem de Sanayi gündeliğin ve tarihin olgunlaşmak şarttır. ile ilgili kuşku doğurdu. Örneğin, 19. yüzyıl Devrimi’ne benzer sorular doğuruyor. Bir birbirine değdiği bir boyunca Fransa’da, fotoğrafın ticarileşmesi yapay zekâ saniyeler içinde yüzlerce görsel İKİ AYRI YÜZ zemin haline gelir. nedeniyle naturalist yağlı boya tablolara olan üretebiliyorken, bir müzik yazılımı dakikalar Tahsin’in resminde Deniz her şeyi unutur talep önemli ölçüde azaldı. Artık gerçekliği içinde besteler yaratabiliyorken, sanatçının deniz iki ayrı yüzüyle gibi görünür ama çoğu birebir yansıtabilecek bir alet varken resmin rolü ne olur? İnsan yaratıcılığının benzersiz belirir; ikisi de denizdir zaman geri getirir. Dalgalı Denizde Gemi nasıl bir işlevi olabilirdi? Paradoksal olarak değeri nedir? ama aynı deniz Kıyıya vuran bir parça bu durum resmin en duyusal, en lekesel Tarih bize şunu gösteriyor: Teknolojik değildir. İlki “gemi portresi”dir. Burada deniz, tahtayı da getirir, bir dönemin gölgesini de. haline yaklaşmasında bir adım oldu. Zamanla devrimler sanatı öldürmüyor, dönüştürüyor. Tahsin’in tuvalinde deniz, bu geri getirme gemiyi taşımak için vardır. Dalga geri çekilir, bu arayış “izlenimcilik” gibi modern sanat Fotoğraf resmi öldürmedi, izlenimciliği, halinin içinden konuşur: Boğazın bir sabahı, atmosfer yatışır, gövde öne çıkar. Ressamın akımlarının doğmasına zemin hazırladı. kübizmi, soyut sanatı doğurdu. Makineler limanın durağanlığı, geminin ağır yürüyüşü... dikkati, bir yüz çizer gibi ayrıntıya yönelir: Claude Monet’nin “İzlenim, Gündoğumu” el sanatlarını yok etmedi, Arts & Crafts gibi Suyun üstünde ilerleyen tarih, onda renk ve Oran, biçim, bacanın duruşu, direğin eğimi, tablosundan ismini alan bu akım, anlık ışık hareketlerle zanaat yeniden değer kazandı ve gövdenin çizgisi... Gemi bu resimlerde bir taşıt çizgiyle kayda dönüşür. etkilerini, renk titreşimlerini ve doğadaki modern tasarımın temellerini attı. olmaktan çıkar, kişilik kazanır. Hatta bazen bir Diyarbakırlı Tahsin’i anarken onu tek bir değişimleri yakalamaya odaklandı. Yapay zekâ da olasılıkla benzer bir yol dönemin gururu gibi durur: Yalnız teknolojiyi etiketin içine sıkıştırmamak gerekir. “Deniz İzlenimciliğin gelişimi, kısmen sanatçıları izleyecek. Sanatçılar, yapay zekânın kolayca değil, memleketin dünyaya görünme arzusunu ressamı” doğru bir işarettir ama eksik bir tarif. fotoğrafla rekabet etmekten özgürleştiren bir yapabildiği şeyleri yapmaktan uzaklaşıp yapay da sırtlar. Bu yüzden gemi portreleri estetik Çünkü Tahsin’in denizi yalnız resmedilen bir dönüşüm olarak düşünülebilir. Artık gerçekliği zekânın yapamadığı şeylere odaklanacaklar: nesneler olmanın ötesinde, görsel bellek yüzey değildir: Bakışın sınandığı bir alan, birebir kopyalama sorumluluğundan kurtulan Derinlik, özgünlük, kişisel anlatı ve insan belgeleridir. hafızanın kurulduğu bir yer, zamanın kendini ressamlar, fotoğrafın yakalayamadığı şeylere deneyiminin benzersiz ifadesi. Belki de İkinci yüz “dalga/atmosfer”dir. Burada gösterdiği bir aynadır. Gemi portrelerinde odaklandılar. yapay zekâ çağında sanat, hiç olmadığı kadar gemi bazen küçülür. Asıl mesele suyun ayrıntının titizliğiyle çalışan el, dalga ARTS & CRAFTS HAREKETİ “insani” olacak. halidir. Rüzgârın yüzeyi nasıl kırdığı, ışığın resimlerinde havanın nabzını tutar; İstanbul Bir başka olasılık ise, yapay zekânın su üstünde nasıl dağıldığı, ufkun nasıl manzaralarında ise ışığın geçiciliğini kalıcı Benzer bir tepki, Sanayi Devrimi’nin kendisinin yeni bir sanat aracı haline gelmesi. ağırlaştığı... Tahsin’in bu tür resimlerinde bir biçime dönüştürmeye uğraşır. Belki getirdiği seri üretim ve makineleşmeye Nasıl ki fotoğraf sonunda kendi sanat dilini deniz bir olay yerine dönüşür: Anlık de bu yüzden resimleri bugün hâlâ karşı da gelişti. 19. yüzyılın ikinci yarısında geliştirdiyse yapay zekâ ile çalışan sanatçılar bir yön değişiminin, bir gerilimin, tanıdıktır: Boğazın ışığı değişse de İngiltere’de ortaya çıkan “Arts & Crafts” da bu teknolojiyi özgün ifade biçimlerine bir hareketin kaydı. Ressam suyun huyu değişmez; dalga her (sanatlar ve zanaatler) hareketi, tam da bu dönüştürebilirler. Önemli olan, her dönemde dalgaya bakarken “karakter” arar. defasında başka bir yüzle gelir endüstriyel dönüşüme bir karşı duruştu. Kabarmanın sertliğini, çekilişin ama aynı soruyu kıyıda bırakır: William Morris, bu hareketin en etkili ismi olduğu gibi teknolojiye kör bir şekilde teslim yorgunluğunu, sönüşün Biz bu kente, bu suya, bu ufka nasıl olarak, fabrikalardan çıkan ucuz ve ruhsuz olmamak, onu eleştirel ve yaratıcı bir gözle dinginliğini yakalamaya çalışır. bakıyoruz? ürünlere alternatif yaratmaya koyuldu. kullanmak. KAYNAKÇA cumhuriyet.com.tr’de rc