Katalog

20 TEMMUZ 2026 PAZARTESİ 4 SÖYLEŞİ Prof. Dr. Uzgel dünya çok kutupluluğa giderken Türkiye’nin tek kutba doğru yol aldığını söyledi: Hükümet ABD ile Hatırlamak ürkiye’ye değer katan ve aramızdan ayrılan önemli iktidar pazarlığı yaptı T aydınları, gazetecileri, yazarları, siyasetçileri hatırlamak, onları öldükten sonra da yaşatmak, ünya askerileşmeye doğru gidiyor. Bu- ünya çok kutupluluğa giderken Türki- genç kuşaklar için iyi bir geleceği kurabilmenin de önkoşullarından Dnun anlamı çok açık: Daha fazla oto- Dye tek kutba, ABD’ye doğru yol alıyor. birisidir. riterlik. Küreselleşme çağı bitiyor. Dünya; Hükümet iktidarda kalma yolunun ABD’den Geçtiğimiz yıl 19 Temmuz’da güvenlik, jeopolitik, aşırı askerileşme, oto- geçtiğini düşündüğü için bir pazarlık yap- gazeteci, yazar, siyasetçi Altan Öymen’i kaybettik. Dün Altan riterleşme, demokrasinin ve insan hakları- tı. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde iktidar için Öymen’in ölümünün birinci nın göz ardı edildiği bir döneme giriyor. böyle bir pazarlık yapan başka siyasetçi yok. yıldönümüydü. Altan Öymen bugün de mezarı başındaki bir anma HP seçilmiş yönetiminin dış politi- Prof. Dr. İlhan Uzgel töreniyle ayrıca anılacak. ka koordinatörü Prof. Dr. İlhan Uzgel 39 yıl önce de 22 Temmuz’da, P 1963’te Bursa’da doğdu. Ankara ve CCumhuriyet’in sorularını yanıtladı. Altan Öymen’in kardeşi olan Cambridge üniversitelerinde yüksek n NATO zirvesinin en önemli sonucu sizce gazeteci, yazar Örsan Öymen’i, lisans yaptı. LSE, Georgetown gibi ne oldu? 0 erken bir yaşta kaybetmiştik. Örsan üniversitelerde doktora ve doktora Zirvenin bizim açımızdan en önemli sonucu Öymen de her yıl olduğu gibi, bu yıl sonrası araştırmalar gerçekleştirdi. Erdoğan’ın otoriterliğini NATO’ya kabul ettirme- da, 22 Temmuz’da mezarı başında 1988’den itibaren Ankara R si oldu. Zirve öncesinde yapılan gözaltıların böy- anılacak. Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İki kardeşin ölüm yıldönümlerinin le anlamlandırılması gerekir. Akademisyenlerin, Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde bu kadar yakın olması, ayrıca Örsan çalıştı. Bölüm başkanıyken Şubat çevre koruyucularının zirveye ya da liderlere za- T Öymen’in eşi Gisela Öymen’in de 4 2017’de ihraç edildi. CHP’nin 38. rar verebilecek durumları yok. Ama burada çok yıl önce, 20 Temmuz’da, aramızdan Kurultayında PM üyesi seçildi. Genel bilinçli bir tercih yapıldı. R ayrılması, ilginç bir tesadüftür. başkan yardımcılığı ve gölge dışişleri n NATO ülkelerinde gerek Rusya gerekse bakanlığı yaptı. Uzgel, CHP’nin HHH İran kaynaklı gerilimin yükseleceğine yöne- seçilmiş yönetiminde dış politika Örsan Öymen, Milliyet E lik beklenti hâkim, bundan “daha az demok- koordinatörü görevinde bulunuyor. Gazetesi’ndeki “Politika Kazanı” rasi” mi anlaşılmalı? adlı köşesinde, 1970’lerde ve Küresel sistemdeki gelişmeler buna doğru zor- 1980’lerde, kamuoyunda büyük etki yaratan yazılar yazdı. Örsan Öymen luyor. Hem Avrupa hem dünya askerileşmeye Tekno-oligarşi dönemi başlıyor o dönemde Türkiye’nin en çok doğru gidiyor. Bunun anlamı çok açık: Daha faz- okunan köşeyazarlarından birisiydi. la otoriterlik. Küreselleşme çağı bitiyor. Dünya; Dürüst ve cesur duruşuyla, n “Beyin ölümü gerçekleş- siyasetin merkezine dijital dönü- baskılayıp ekonomik açıdan di- güvenlik, jeopolitik, aşırı askerileşme, otoriter- açık ve sade anlatım tarzıyla, ti” denen NATO’nun da ABD ile şümü koyan, insanın araçsallaş- jital sermayenin hâkim olduğu leşme, demokrasinin ve insan haklarının göz ar- milyonlarca kişinin sevgisini ve uyumlu olarak savunma strate- tırıldığı bir dünya modeli var ve muhafazakâr toplum modeline dı edildiği bir döneme giriyor. Demokrasi kay- saygısını kazanan Örsan Öymen, jisi değişiyor mu? bu çok tehlikeli. geçmek var. Bunu küçük örgütler bıyla gelir dağılımı bozukluğu birlikte işliyor. Adalet Partisi, Milliyetçi Hareket Çin’in yükselişi, dünya siyase- n “Liderler artık demokrasi üzerinden değil ancak devletler Gelir kaybı, bölüşüm ne kadar bozulursa otori- Partisi ve Milli Selamet Partisi tinde büyük bir dönüşüm yarattı. demiyor” dediniz, bununla bağ- üzerinden yapabilirler. Yani dün- arasında kurulan koalisyon terlik o kadar artıyor. Bu yüzden ABD, Avrupa’nın gü- lantısı var mı, demokrasinin ya o yüzden de devletçi bir mode- hükümetlerine, 12 Eylül askeri venliğini büyük ölçüde Avrupalı- arka plana atılması toplumları le doğru gidiyor. darbe “hükümetine” ve ANAP Devletler ‘güvenlik’ diyor hükümetine karşı eleştirileriyle, lara bırakmak istiyor, “Kaynakla- nasıl etkilenecek? n “Çok kutuplu dünya”da n “Küreselleşme bitiyor” dediniz, bunun so- bugünlere nasıl gelindiğinin rımın bir kısmını Pasifik’e kaydı- Bu yeni sınıf demokrasiye kar- Türkiye nerede duruyor? nucu ne olur? açıklanmasını sağlayacak gerçekleri racağım” diyor. Artık ne ABD At- şı. Otoriter bir lider bulup onun Biz hazin bir yerdeyiz. Dünya Bu gidişatın yarattığı sonuçları epeydir yaşı- ortaya koydu. lantikçi ne de Çin Avrasyacı. İki- üzerinden toplumu kontrol et- çok kutupluluğa giderken Türki- yoruz. Aslında dünya bugün çok kutupluluğu, Örsan Öymen’in “Politika Kazanı” si de küresel siyaset üzerinden mek istiyorlar. Neoliberal model ye tek kutba doğru hızla yol alı- devlete dönüşü savunanların, küreselleşmeye ve “Bir İhtilal Daha Var” adlı kitapları sertleşen rekabetin iki büyük gü- aşırı bireyci, tüketime odaklı bir yor. O kutup da ABD. Kapasite- şüpheyle yaklaşanların istediği yöne doğru gi- da, Türkiye’nin yakın geçmişine ışık cü. Tek bir coğrafyaya bağlı de- insan tipi yaratmıştı. Ama bu ye- si Türkiye’den düşük ülkeler bi- diyor. Uzun süredir kimlik siyaseti çok öndey- tutan kitaplar arasında yer aldı. ğiller. ni proje bunun da ötesine geçi- le dış politikalarını çeşitlendiri- Köşeyazarlığı ile birlikte di, bu bitiyor, insan hakları siyaseti sonlanıyor. n Trump’la Erdoğan’ın ara- yor. Yeni bir birikim süreciyle, yorlar. Hükümet iktidarda kalma araştırmacı gazetecilik de yapan “Ticaret mi, demokrasi mi, güvenlik mi” sorula- Örsan Öymen, Abdi İpekçi cinayeti sının iyi olmasının Türkiye’ye yeni bir ekonomik modelle karşı yolunun ABD’den geçtiğini dü- rına devletler artan bir şekilde “güvenlik” yanı- ve papa suikastı konularında da çok olumlu etkisi olur mu? karşıyayız. Bunu da sağ otoriter şündüğü için bir pazarlık yaptı. tı veriyor. önemli araştırmalar gerçekleştirdi, Bize hiçbir faydası olmaz. Ame- popülist liderler üzerinden yap- Baltıklar’dan Karadeniz’e kadar n Neden küreselleşmeden vazgeçildi, en bü- Örsan Öymen’in ve Cumhuriyet rikan siyasetiyle Trump’ın üslu- maya çalışıyorlar. Bunlar, ABD Avrupa’yla, Ortadoğu’da ABD ile yük korku ne? gazetesi yazarı Uğur Mumcu’nun bu arasındaki ilişki çok iyi anla- ve Avrupa’daki sağ popülizmin iş yapmayı kabul etti. Avrupa Rusya’dan korkuyor. ABD Çin’den bu alanda yaptıkları araştırmalar şılamadı. İnsanlar Trump’ın pay- arkasındaki maddi gücü oluştu- n Nedir pazarlık tam olarak? çekiniyor. uluslararası boyutta etki yarattı. laşımlarına, konuşmalarına bakı- ruyor. Aynı zamanda X, Facebo- Avrupa “Bize askerinle destek n Bunlar haklı korku ve çekinceler mi? Örsan Öymen 49 yaşında yor ve “dengesiz biri” diyor. Ben- ok gibi iletişim araçlarının algo- ol” diyor. Ortadoğu’da İsrail’e za- yaşamını yitirmemiş olsaydı, daha Bunun haklı ya da haksız şeklinde değer- birçok alanda birçok başarılı se buna “Trump köpüğü” diyo- ritmalarıyla oynayarak seçimleri rar vermeyecek Mısır, Türkiye, lendirilmesi mümkün değil. Uzman ya da si- çalışmayı gerçekleştirecekti, halka rum. Trump’ın söylem etkilemeye çalışıyorlar. Suudi Arabistan, Pakistan’dan yasetçi kimliğiyle Avrupalı siyasetçilere ve topluma hizmet etmeye devam köpüğünü attığınızda ABD ve Avrupa’yı bu oluşan Bölgesel 4 (Regional 4) “Rusya’dan korkmayın”, ABD’ye “Çin’in ba- Türk edecekti. arkasındaki Ameri- ekip yönetirse dün- adını verdikleri bir eksen kuru- rışçıl yükseliş içindeyim dediğini” hatırlatma- HHH kan siyasetini gö- halkında yada işimiz çok da- yorlar. Çünkü ABD Ortadoğu’da- nın bir faydası yok. Altan Öymen de, Cumhuriyet rürsünüz. Çin’in ha zor. Buna karşı ki yükümlülüklerini de azaltma- n Bazen ülkeler “Güvenlik riski var” diye- ve Milliyet gazetelerindeki köşe pazarlıkla bu kadar büyüye- direnmemiz gere- ya çalışıyor ve bunu ancak dev- rek içeride normal zamanda yapamayacakları yazılarıyla, “Bir Dönem Bir ceğini hesap ede- aşılamayacak kiyor. Çünkü bun- letler üzerinden yapabilir. Do- Çocuk”, “Değişim Yılları”, “Öfkeli uygulamalara gidebilir, bu da öyle olamaz mı? meyen ABD siste- lar hem demokrasi- ğu Akdeniz’de ise bize “Karış- Yıllar”, “Ve İhtilal”, “Umutlar ve Hayır, tam olarak öyle bir şey değil. Küresel- bir direnç İdamlar” adlı kitaplarıyla, ayrıca mi, aynı stratejiyi ye karşı hem de kor- ma, çekil” dediler. Erdoğan da ka- leşmeyi ABD hâkim sınıfları başlattı, fakat geli- siyaset alanındaki çalışmalarıyla, farklı araçları dene- var kunç bir sermaye biri- bul etti. Balkanlar’ı AB’ye yak- nen noktada Çin’e daha fazla fayda sağladığını Türkiye’nin sevgisini ve saygısını yerek devam ettiriyor. kimiyle gelir uçurumu laştırıyorlar. Türkiye orada bü- gördüler. ABD, Çin’in yalnızca emek yoğun sek- kazanan birisi oldu. Sonuçta, Trump’ın temsil et- yaratıyorlar. yük olasılıkla kıyıda kalacak. törlerde kalacağını, köyden kente göçle bir orta Örsan Öymen’in ölümünden tiği bir sınıf var. Kafkasya’da ise Türkiye’ye bi- sınıf oluşacağını ve bunların daha fazla demok- sonra olduğu gibi, Altan Öymen’in ‘Hedef otoriter dünya’ n Hangi sınıfı temsil ediyor? çilen tek rol Ermenistan’la nor- rasi isteyeceğini, böylece Batı kapitalizmiyle en- ölümünden sonra da, siyasetin Şu an dünyada yaşanan dönü- Diğer büyük tehlike ise bunla- malleşme. Orta Asya’da da ABD her kanadından kesimler, Altan tegre olacağını düşündü. Ama bu beklentilerin şümlerden birinin nedeni Çin’in rın askeri endüstriyel kompleks- ve AB ortak çalışıyor. Türkiye’ye Öymen’e sahip çıktılar, onun hiçbiri gerçekleşmedi. Çin halkı, kültürel ola- cenaze törenine katıldılar, onun yükselişinin dengeleri bozması. le birleşmiş olması. Doğrudan fazla bir alan bırakmadılar. Oysa rak Batı değerlerinden bazılarını benimsedi ama hakkında olumlu yazılar yazdılar, İkincisi ise ABD’de yeni bir sını- Pentagon’la ortak iş yapıyorlar. Türkiye’nin kapasitesi bundan ideolojik olarak milliyetçiliğe tutundu. Çünkü olumlu sözler söylediler. fın yükselmesi. Buna tekno-oli- Dolayısıyla hem siyaset hem gü- daha fazla. Türkiye Cumhuri- ulusal gurur yükseldi, ABD ile eşit hizadan ko- Altan Öymen, 1972 yılında, Deniz garşi deniyor. Dijital kapitalizm venlik hem de ekonomi boyutun- yeti tarihinde iktidarda kalabil- nuşan bir Çin devleti çıktı. Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf dönemine geçiyoruz, bunun et- da yeni bir sistem kurmaya çalı- mek için böyle bir pazarlık ya- n ABD Başkanı Trump “dengesiz” olarak yo- Aslan’ın idamlarının durdurulması kilerini önümüzdeki yıllarda çok şıyorlar. Kafalarında demokrasi- pan başka siyasetçi yok. rumlanıyor, bu stratejinin bir parçası mı? için bir imza kampanyasının daha ağır yaşayacağız. yi dışlayan, insanın dijital dün- n Söz ettiğiniz pazarlık ve al- Trump’ın söylemini, siyasetini “bir delinin he- başlatılmasına öncülük eden n Zuckerberg, Peter Thiel, yaya tabi olduğu, meşruiyetin de- goritmalara etki eden tekno-oli- kişilerin arasında yer aldı, bu zeyanları” olarak görmek doğru değil. ABD da- nedenle tutuklandı. Elon Musk’ın içinde bulunduğu mokratik mekanizmalara değil, garşiyi birlikte düşündüğümüz- ha 2011’de “Benim yönüm Pasifik” dedi. 2015’te Dünyayı değiştirmenin siyasi bir sınıftan mı söz ediyoruz? şirketlerin verimliliğine dayanan de, seçimler sembolik mi olacak? Obama küreselleşmeyi eleştirmeye başladı. faaliyetlerle olanaklı olduğu Evet. Bu yükselen sınıfın ba- otoriter bir dünya var. Böyle bir umutsuzluğa kapıl- Trump ilk başkanlık döneminde “Ben küresel- sonucuna varan Altan Öymen daha zı özellikleri var. Bir, korkunç n Bu amaç, başta söz ettiğiniz mak doğru olmaz. Ama Latin leşmeye karşıyım” ifadelerini kullandı. Joe Bi- sonraki yıllarda siyasete atıldı; ve çok hızlı bir sermaye birikimi askerileşme/otoriterleşme ile Amerika’da sağcılar kazanma- den ise son bir hamleyle dünyayı “demokratlar CHP’den milletvekili seçildi, CHP gerçekleştirdiler. İki; bu insan- doğru orantılı mı? ya başladı. Arjantin, Kolombiya, ve otokratlar” diye ayırmaya çalıştı ama bunun hükümetinde bakanlık yaptı, CHP lar sınıf bilincine sahipler. Dola- Evet, bunlar zaten Peru. Bu bize bir şey söylüyor... işlemediğini görünce çabuk vazgeçti ve 2011-‘ TBMM Grup başkanvekili olarak yısıyla üç; güçlerinin farkındalar muhafazakâr insanlar. Kafala- Önümüzdeki dönemde yüksek görev aldı. 15 arası başlayan stratejik çizgi devam ettirildi. ve siyasete etki etmeye başladı- rında bir önceki dönemin kim- strateji ile toplumlar arasındaki 12 Eylül askeri darbe döneminde Artık Batılı liderler demokrasi ve insan hakları CHP kapatıldı, Altan Öymen’e lar. Bunların kafasında, hayatın, lik siyasetini, serbest ticareti vs mücadeleyi göreceğiz. söylemini ağızlarına pek almıyorlar. de siyaset yasağı getirildi. Altan Öymen buna rağmen yılmadı, siyaset yasağı kalktıktan sonra, SHP Genel Sekreteri Deniz Baykal Türkiye’de sosyal demokrasi yükseliyor ile birlikte, CHP’nin yeniden açılmasını sağladı. Altan Öymen n Bu durumda toplu- sağın yükseldiği yerlerde bunu aşamıyor. Türkiye’nin ülke içindeki otoriterliğin 1999 ile 2000 yılı arasında, yaklaşık mun görüş ve tercihleri diyalektik olarak demokratik bir diğer farkı da zaten uzun çıkmazını yukarıdan yapılan bir buçuk yıl, CHP genel başkanı yönlendirilmeyecek mi? kesimler de güçleniyor. yıllardır otoriter bir rejimle siyasi ve stratejik pazarlıklarla olarak da görev aldı. Batı’da yönlendiriyorlar Mesela, aşırı sağın güçlendiği yönetilmesi. Türkiye’ye yeni aşamazsınız. Türkiye’de de Parti içi demokrasi, parti içi ama her yerde yüzde Almanya ve Fransa’da bir otoriter aktör ya da model aslında mücadele bir süredir eğitim, nitelikli bir üye yapılanması konusunda önemli hedefleri olan 100 işlemiyor. Mesela seçimlere katılma oranının getiremiyorlar. Dünyada dışarıyla yapılan stratejik Altan Öymen, genel başkan olarak Macaristan’da yükselmeye başlaması sağ popülizm, otoriterlik pazarlıklarla toplum arasında görevine devam edebilseydi, CHP işlemedi. Bu bir dikkat çekici. Türkiye’de yükselirken Türkiye’de yaşanıyor. Bu mücadelenin ve Türkiye bugün çok daha iyi bir umutsuzluk ise en son noktada Türk sosyal demokrasi yükseliyor. bir yanında halkımız ve noktada olurdu, CHP’de yaşanan tablosu değil. halkı, seçimli demokrasiden Bu yüzden cumhurbaşkanı onun desteklediği seçilmiş rezaletlerin birçoğu yaşanmazdı. Örneğin, vazgeçmiyor, hâlâ bir direniş adayımız Ekrem İmamoğlu genel başkanımız Özgür Özel CHP’liler onu sadece anmakla Avrupa’da var. İktidar istediği kadar Silivri’de, bu yüzden genel karşısında ise bu küresel yetinmemeli, onun ideallerini aşırı dışarıyla pazarlık yapsın merkezimiz işgal altında. Ama dönüşümün aktörleri var. yaşama geçirmelidir. Prof. Dr. İlhan Uzgel ‘