Katalog

7 MAYIS 2026 PERŞEMBE 6 AYDINLANMA YOLUNDA Gazetemiz 100. kuruluş yıldönümünü C.R.R’de büyük bir etkinlikle kutlamıştı. Büyük Atatürk’ün adını verdiği Cumhuriyet gazetesi 102. yaşında. Kurucumuz ve başyazarımız Yunus Nadi’nin ilk sayıda, “Cumhuriyet sadece Cumhuriyetin, bilimsel ve yaygın ifadesiyle demokrasinin savunucusudur” sözleriyle özetlediği yayın ilkeleri, gazetemizin anayasası olmayı sürdürecek. Bugün, İstanbul, Ankara ve İzmir’de 102. yılımız etkinliklerle kutlanacak. 102 YILLIK GURUR İstanbul’da gazetemizin bahçesinde yapılacak etkinliğe tüm okurlarımız davetlidir. Yenigün’den C’e umhuriyet, ne hükümet ne yoğun günleriydi. Yenigün’ün matbaası dünyaya bağımsızlık savaşının sesini de fırka (parti) gazetesidir. Ankara’dan Kayseri’ye taşınmıştı. Pek duyuruyordu. Ulusal Bağımsızlık Savaşı “CCumhuriyet sadece külüstür, ilkel bir şeydi. Kolla çevrilen “zafer”le sona ermişti ama bitmemişti. 29 Ekim 1923’te ülkede cumhuriyet cumhuriyetin, daha ilmi ve yaygın bir makineydi. Ben o zamanlar 12 ilan edilmişti. (Cumhuriyet gazetesi ifadesiyle demokrasinin savunucusudur. yaşındaydım. Matbaadakilere yardım bu büyük devrimden yedi ay sonra Cumhuriyet ve demokrasi fikir ve ediyordum. Bir keresinde kola asıldım, çıkmıştır), Yunus Nadi Büyük Millet esaslarını çiğneyen ve yıkan, yıkmaya çevirmeye çalıştım, derken hop... Ben Meclisi’nde, Cumhuriyet Devrimi’nin çalışan her kuvvetle mücadele de merdaneyi çeviren kolun hareketiyle ateşli bir sözcüsüydü. edecektir.” makinenin üstünden bir takla atıp, İlginç olan bu yedi ay süresinde 7 Mayıs 1924 tarihli Cumhuriyet kâğıtların üstüne düşüverdim.” (11 “Anadolu’da Yenigün”ün Ankara’da gazetesindeki ilk başyazısında Yunus Mayıs 1981, Cumhuriyet) yayınını sürdürmesidir. Yenigün, 11 Nadi gazetenin ilkelerini böyle Makinenin kollarını çevirmek için Mayıs 1924’te yayınını durdurmuştur. özetliyordu. ancak eski devirlerde değirmen kolu Cumhuriyet, 7 Mayıs 1924’te Aradan koca 102 yıl geçti. Devrimler, döndürenler lazımdı. Bu ağır işe kimse çıkmaya başladığına göre Yenigün’ün 2. Dünya Savaşı, tek partili dönemden dayanamıyordu. Sokaktan güçlü Mustafa Kemal Atatürk ve Yunus Nadi Cumhuriyet’le birlikte dört gün çok partili döneme geçiş, siyasi kuvvetli hamallar bulundu. Bunlar yayımlandığı anlaşılır. çalkantılar, darbeler, ekonomik krizler... davayı savunan bu gazeteyi sık sık Müdürü Umumisi (Basın Genel Müdürü) sıra ile birer saat kolu çevirdikten Türkiye Cumhuriyeti ile yaşıt, anlamdaş kapatıyorlardı. Mustafa Kemal Paşa Muhittin Birgen olmuştu. İstanbul’da sonra “Ben bu işi yapamam” diyerek Fethi Bey İstanbul’da ve özdeş olan, adı Kurtuluş Savaşı’nın Samsun’a çıktıktan sonra Yunus Nadi de gizli surette çalışmaya başlamış kaçarlardı. Gazetenin bir yüzü Yunus Nadi bir yandan Cumhuriyetin devrimci önderi Atatürk tarafından Anadolu’ya geçti. bulunan “m.m” grubundan mürettip basılır diğer yüzü kalırdı. Daha sonra ilanı ve hilafetin kaldırılması gibi konan Cumhuriyet gazetemizin 102 Bu işi yapmasaydı yakalanıp Malta’ya istendi. Fakat kimse Babıâli’yi bırakıp mürettipler kolu çevirirler, onlar devrim eylemlerinin içinde etkin rol yıllık tarihi, yalnızca bir gazetenin sürülmesi işten değildi. Ankara’ya gelmedi. Yalnız Ahmet yorulunca muharrirler gelir, nihayet iş alırken bir yandan da artık işgalcilerden tarihi değil, bir devrimin de tarihi aynı Yunus Nadi, İstanbul’dan 2 Nisan adında bir mürettip geldi. Muallim başmuharrire kadar dayanırdı. Böyle temizlenen İstanbul’da yeni çıkaracağı zamanda. Gücünü adının anlamından, 1920 tarihinde ayrılmıştı. Ankara’da yapılarak çocuklara mürettiplik zorluklar içinde Yenigün ancak (sabah gazeteyi kurmak için idare müdürü bilimden ve Aydınlanmadan alan Karaoğlan Caddesi’nde hapishaneye gazetesi olarak) ikindi vakti çıkabilirdi.” öğretildi. Bu mürettiplerden bir kısmı Fethi Bey’i İstanbul’a yollamıştı. okurlarıyla bütünleşmiş tek gazete. bitişik bir ahşap ev bulunmuş, alt (Enver Behnan Şapolyo, 20.8.1945, Hâkimiyet-i Milliye gazetesine, bir “İttihat Terakki”nin eski genel Çağdaşlaşma savaşını bugüne kadar kattaki odaya elle çalıştırılan bir köhne Cumhuriyet) kısmı da Yenigün matbaasına verildi. merkezi olan Pembe Konak’ı ödünsüz sürdüren Cumhuriyet, bu baskı makinesi konulmuştu. Ancak Elle çevrilen baskı makinesinde her (Enver Behnan Şapolyo, 20.8.1945, kiralamıştı. Bir sabah İstanbullular uğurda pek çok saldırıya uğradı, mürettip yoktu. Ankara’da Vilayet gün 2 bin 500 adet Yenigün basılıyordu. Cumhuriyet) dağıtılan sabah gazeteleriyle birlikte yazarlarını şehit verdi. Ancak yolundan Matbaası’nda yerli birkaç ihtiyar Kâğıdın iki yüzü ayrı ayrı basıldığından bir anket formunu da kapılarında Ankara’dan Kayseri’ye taşındı asla dönmedi... mürettip vardı. Akşam ezanından bu 5 bin baskı demekti. En ilkel buldular. Bu ankette, “Okurun Yunus Nadi, Yenigün’ü 2 Eylül sonra eşeklerine binerek bağlarına Nadir Nadi de o günleri bir çocukluk koşullarda yaratılan Anadolu gazeteleri istediği gazetenin temel çizgileri 1918’de çıkarmaya başlamıştı. gidiyor, gece çalışmayı kafalarına anısında şöyle anlatıyordu: bir yandan direnişin kamuoyunu nedir” sorusuna yanıt aranıyordu. Mütareke yıllarıydı. İngilizler, ulusal sığdıramıyorlardı. O zaman Matbuat “1921’de Sakarya Savaşı’nın en yaratıyor bir yandan da bütün Cumhuriyet’in yolculuğu başlamıştı. Gözü pek bir eylem ve fikir insanıydı... Ürettikleri ve destekledikleriyle tarihin ölümsüz sayfalarında yerini aldı Yunus Nadi ve Cumhuriyet’i... Cumhuriyet’i anlamak için kurucusu Yunus Nadi’yi tanımak, bilmek gerekir. Nadi yalnızca bir gazeteci değil, aynı zamanda bir eylem adamıdır. Gözü pek, yiğit, kararlı, bedel ödeyen bir eylem adamıdır hem de... Kurduğu Cumhuriyet gazetesi; Yunus Nadi’nin kişiliğini de aşıp ülkede kurumsal bir güç niteliği kazanmış, sürekli bir etkinlik kaynağı olmuştur. işilerin toplum yaşamındaki Rodos Adası’ndaki Süleymaniye önemleri yadsınamaz. Kimi Medresesi’nde ve Galatasaray Kinsan yaşarken öyle işler Lisesi’nde okuduktan sonra hukuk yapmıştır ki etkileri ölümünden sonra öğrenimi gördü. Gazetecilik ve yazarlık da sürüp gider. Yunus Nadi işte bu yaşamında Baba Tahir’in çıkardığı kişilerdendir. Kurduğu Cumhuriyet Malumat gazetesinde başladı. 1901’de Gazetesi; Yunus Nadi’nin kişiliğini de yönetim karşıtı gizli bir derneğe aşıp ülkede kurumsal bir güç niteliği katılmak suçundan üç yıl hapse kazanmış, sürekli bir etkinlik kaynağı mahkûm oldu ve Midilli Kalesi’ne olmuştur. gönderildi. Meşrutiyet’in ilan edilmesi Yunus Nadi, 28 Haziran 1945’te üzerine İstanbul’a dönerek İkdam Cenevre’de bir ameliyat sırasında ve Tasvir-i Efkâr gazetelerinde yurt yaşamını yitirdi. Cumhuriyet’i sorunlarını işleyen yazılarıyla dikkat zaten bir süredir oğlu Nadir Nadi çekti. 1910’da Selanik’te çıkan İttihat yönetmekteydi. Yunus Nadi’nin eşi ve Terakki’nin yayın organı Rumeli Nazime Nadi; oğulları Nadir Nadi, gazetesinde başyazarlık yaptı ve Doğan Nadi, kızları Leyla Uşaklıgil, ertesi yıl Mebusan Meclisi’ne Aydın Nilüfer Nun doğal ortaklar olarak bir milletvekili olarak katıldı. anonim şirket oluşturdular. İmtiyaz ‘Benzersiz şahsiyet’ sahipliğini Nazime Nadi üstlendi. 1918’de kurduğu Yenigün Cumhuriyet, yolunda ilerleyecekti. - Neden? gazetesinde işgal devletlerine Cumhuriyet’i anlamak için kurucusu - Bütün benim hislerimi, karşı yazdığı yazılardan dolayı Yunus Nadi’yi tanımak, bilmek gerekir. düşüncelerimi, yazmak istediklerimi tutuklanacağını anlayınca 1920’de Bundan 20 sene kadar evveldi. hayretler içinde kalmıştım, onu, Nadi yalnızca bir gazeteci değil, aynı daha evvelden yazmış da ondan. Ankara’ya kaçtı ve gazetesini Ankara’da Fresko Bar’ın üzerinde bir ondan hiç de aşağı kalmayan ve zamanda bir eylem adamıdır. Gözü Cumhuriyet gazetesinin küçük odada oturuyordum. Bir akşam bu hayretimin artırdığı bir zevkle Anadolu’da Yenigün adıyla orada pek, yiğit, kararlı, bedel ödeyen bir başmuharriri Yunus Nadi Abalıoğlu çıkarmaya devam etti. Aynı yıl -daha doğrusu sabah çünkü saat dinliyordum. Yunus Nadi, büyük eylem adamıdır hem de... Yunus yalnız Türk gazeteciliğinde değil, Muğla milletvekili olan Yunus dört olmuştu- kapım vuruldu, açtım. Fransız şairinin şu mısrasını Nadi taraftır. Cumhuriyetten yana uluslararası gazetecilik âleminde Nadi, Cumhuriyetin kurulduğunu Yunus Nadi göründü. Canı sıkılmıştı, okuyordu: taraftır. Laiklikten yana taraftır. de eşine rastlanması pek güç bir bildiren kanun maddesini Meclis’te benim orada olduğumu hatırlıyarak - Et jamais je ne pleure et jamais Aydınlanmadan yana taraftır. şahsiyete sahipti. Yarım asra yaklaşan okumuştu. 7 Mayıs 1924’te görüşmeye gelmişti. Odamda bir de je ne ris (Ve asla ağlamam ve asla Bağımsızlıktan yana taraftır. İzmir’de gazetecilik hayatında, onun kadar İstanbul’da kurduğu Cumhuriyet küçük kütüphane vardı. Yunus Nadi gülmem) ilk kurşunu sıkan Hasan Tahsin’in mesleğine sadık, mesleğinin icablarına gazetesinde ölümüne kadar oradan Baudelaire’in “Les fleurs du Birdenbire durdu, kitabı kaldırıp geleneğinden yana taraftır. Ali Kemal hürmetkâr bir muharrir bulmak cidden başyazarlık yaptı. Mal”ini (Kötülük Çiçekleri) çekerek yere vurdu, büyük bir heyecan gibi gazetecilere karşı taraftır. imkânsızdır. Yunus Nadi, içinde Yunus Nadi’nin vefatının ardından yüksek sesle okumaya başladı. içindeydi. Sordum: Üç yıl hapis cezası gazeteci yazar Fikret Adil kaleme Bir tek kelime ile mest olmuştu. - Ne oldunuz üstadım?. bulunduğu şartlar ne olursa olsun, her 1880 yılında Fethiye’de Seydiler aldığı “İki Hatıra” başlıklı yazısında Ben, Yunus Nadi’nin o zamana kadar - Bu adama, dedi, dehşetli surette gün bütün gazeteleri okur, gündelik köyünde dünyaya gelen Yunus Nadi, bakın Nadi’yi nasıl anlatır... bilmediğim bu tarafı karşısında kızıyorum. makalesini yazardı.