Catalog

14 HAZİRAN 2026 2 EDITÖRDEN Neden bu kadar ünümüz insanının odaklanma süresinin Ggiderek düştüğü artık kabul edilmiş bir gerçek. Filmler yerine meşgul ve mutsuzuz? diziler, kitaplar yerine maddelenmiş içerikler, baştan sona izlemek yerine Dikkatimizin, zamanımızın ve enerjimizin sürekli tüketildiği bir çağda yaşıyoruz. Mark Fisher’ın “depresif hedonizm” kavramı, özetler... bireysel tatminsizlik ile doğayla kurduğumuz ilişkinin zayıflaması arasındaki görünmez bağa işaret ediyor. İnsan yaşamı giderek önemli anlara odaklanmak, altı önceden çizilmiş DAİRESEL maddeleri bilmek üzerine Dikkatimizi yeniden FLORA kurgulanıyor. Peki bu durum yalnızca tükettiğimiz çağırmak için içerikler için mi geçerli? Yoksa yaşamlarımızı da aynı şekilde mi algılamaya 6 ADIM başladık? u DİJİTAL DETOKS: Günün ilk 30 HHH AYÇA dakikasını veya son 30 dakikasını ekransız Bugün bir insanı CEYLAN geçirmek. Sürekli akan bilgi akışından kısa tanımak için çoğu zaman süreliğine uzaklaşmak, dikkatin yeniden birkaç fotoğrafına, kısa ayca_ceylan toparlanmasına ve günün daha farkında biyografisine, sosyal medya yaşanmasına yardımcı olur. hesabına veya birkaç u ALIŞVERİŞ DİYETİ: Yeni bir şey satın dakikalık videolarına almadan önce kendinize şu soruyu sorun: bakıyoruz. Birkaç saniye “Buna gerçekten ihtiyacım var mı, yoksa içinde o kişi hakkında bir bir boşluğu doldurmaya mı çalışıyorum?” kanaat oluşturuyor, kim Bu küçük duraklama, tüketim alışkanlıklarını yeniden değerlendirmek olduğunu anladığımızı için bir fırsat yaratır. düşünüyoruz. u DOĞA MOLASI: Haftada en az bir Oysa bir insanın kez bir parkta, kıyıda ya da bir ağacın yaşamı bir özete sığmaz. altında 20 dakika geçirmek. Doğayla Mutlulukları, düş temas, yaşadığımız çevreyle yeniden ilişki kırıklıkları, korkuları, kurmanın en basit yollarından. pişmanlıkları, çelişkileri... ün boyunca onlarca bildirim, yüzlerce kurmamızı, bilgiye erişmemizi, üretmemizi ve yeni u YAVAŞ GÖZLEM: Bir ağacı, kuşu, İnsan dediğimiz şey biraz içerik ve bitmek bilmeyen bir bilgi fikirler geliştirmemizi sağlıyor. bitkiyi ya da gökyüzünü düzenli olarak da görünmeyenlerden akışı arasında hareket ediyoruz. Akşam Sorun teknolojinin kendisinde değil, onunla gözlemlemek. Dikkati sürekli değişen oluşur. Ancak dijital çağ, olduğunda ise yorgun hissediyoruz ama kurduğumuz ilişkinin dengesini kaybettiğimiz anlarda ekranlardan yaşadığımız çevreye görünmeyeni giderek daha Gçoğu zaman gerçekten dinlenmek için pek başlıyor. Bu dengesizliğin önemli sonuçlarından biri yöneltmek, aidiyet hissini güçlendirir. az değerli hale getiriyor. de bir şey yapmıyoruz. Belki bir diziyi art arda izliyor, de doğayla ilişkimizde ortaya çıkıyor. İnsan, tarihinin u TOPLULUK TEMASI: Bir arkadaşla yüz Artık hikâyelerin tamamını sosyal medyada saatler geçiriyor veya çevrimiçi alışveriş büyük bölümünü gökyüzüne bakarak, mevsimleri yüze görüşmek, komşuyla sohbet etmek değil, fragmanlarını siteleri arasında dolaşıyoruz. Sürekli meşgulüz, sürekli takip ederek, toprağa dokunarak geçirdi. Oysa bugün veya bir topluluk etkinliğine katılmak. izliyoruz. Belki de bu uyarılıyoruz. Ancak bütün bu hareketliliğin ortasında birçok kişi günün büyük kısmını ekranlar aracılığıyla Anlamlı ilişkiler kurmak hem bireysel yüzden birbirimizi hiç giderek daha fazla insan kendisini boşlukta, yorgun, deneyimliyor. Bir ağacın gölgesinde oturmak, kuş hem de toplumsal dayanıklılığın önemli olmadığı kadar çok görüyor parçalarından biridir. neşesiz ve bağlantısız hissediyor. seslerini dinlemek veya yağmurun kokusunu fark etmek ama hiç olmadığı kadar az İngiliz kültür kuramcısı ve yazar Mark Fisher, bu sıradan deneyimler olmaktan çıkıp neredeyse lüks anlara u BOŞLUK HAKKI: Günün küçük bir tanıyoruz. durumu tanımlamak için dikkat çekici bir kavram dönüşüyor. bölümünü herhangi bir amaç gütmeden geçirmek. Bazen iyileşme daha fazlasını ortaya koymuştu: “Depressive hedonia” (depresif HHH TÜKETIM VE TATMINSIZLIK DÖNGÜSÜ yapmakta değil; durabilmekte ve rahatça hedonizm). Türkçeye, kabaca “haz odaklı depresyon” Çünkü fragmanlar nefes alacak alan açabilmektedir. Sürekli daha fazlasını satın almanın, daha çok içerik olarak da çevrilebilecek bu kavram, günümüz insanının merak uyandırabilir ama tüketmenin veya yeni deneyimler biriktirmenin bizi ikilemlerinden birini anlatıyor. Burada sorun haz karakter inşa etmez. Bu daha mutlu edeceği fikri yıllardır tekrarlanıyor. Ancak alamamak değil, sürekli haz arayışı içinde olmak. Ancak durum yalnızca başkalarını araştırmalar, bir noktadan sonra mutluluk ile tüketim bu haz derin bir tatmine, anlam duygusuna veya değil, kendimizi algılama arasındaki ilişkinin zayıfladığını gösteriyor. Buna iyilik haline dönüşemiyor. İnsan mutsuz biçimimizi de etkiliyor. karşın sistem, eksiklik hissini canlı tutarak yeni olduğunu hissediyor ama yine de kendisini Yaşamlarımızı giderek bir arzular üretmeye devam ediyor. Böylece hem sürekli oyalayacak yeni uyaranlar aramaya özgeçmişe, bir biyografiye, bireysel tatminsizlik hem de çevresel baskı aynı devam ediyor. birkaç önemli başarıya döngü içinde büyüyor. Belki de bu nedenle veya paylaşılabilir anlara DIKKAT EKONOMISI ÇAĞI günümüzün önemli sorularından biri şu: indirgeme eğilimindeyiz. Bağ kurduğumuzu Bu durum yalnızca bireysel bir ruh hali Gerçekten neye ihtiyacımız var? Daha fazla Sanki yaşamın geri kalanı değil. İçinde yaşadığımız kültürün de bir uyarana mı yoksa daha derin ilişkilere mi? bir dipnotmuş gibi. koruruz yansıması. Dikkat ekonomisinin hâkim Daha fazla tüketime mi, daha fazla temas ve Belki de çağımızın temel olduğu bir çağda yaşıyoruz. Teknoloji deneyime mi? DOĞAYLA kurduğumuz ilişkinin zayıafl ması yanılgılarından biri bu. şirketleri, dijital platformlar ve Sürdürülebilirlik çoğu zaman enerji yalnızca duygusal bir sorun değil, aynı Bir insanı tanıdığımızı zamanda ekolojik bir konu. Çünkü insanlar reklam sistemleri dikkatimizi sistemleri, karbon emisyonları ve sanıyoruz çünkü onun çoğu zaman bağ kurdukları şeyleri korumak mümkün olduğunca uzun geri dönüşüm politikaları üzerinden fragmanını izledik. Ama ister. Bir dereyi, ormanı ya da kıyıyı süre ekranda tutmak için konuşuluyor. Oysa konunun filmin tamamını neredeyse yaşamının parçası olarak hisseden kişi, onun tasarlanıyor. Her kaydırma görünmeyen bir boyutu daha var: yok oluşuna karşı daha duyarlı olabilir. Ancak hiç kimse görmüyor. hareketi, her bildirim ve Dikkatimiz! Sürekli parçalanan, doğa deneyiminin yerini ekran deneyimi Hatta çoğu zaman, her öneri algoritması bizi dağılan ve yönlendirilen aldığında, çevresel sorunlar da giderek kendimiz bile. Hepinize iyi biraz daha içeride tutmaya dikkatimiz hem kendi iç daha soyut hale gelir. İklim krizi haberlerde pazarlar. çalışıyor. Elbette teknoloji dünyamızla hem de yaşadığımız okunan bir başlığa dönüşür, günlük yaşamın yaşamımızın vazgeçilmez gezegenle kurduğumuz ilişkiyi hissedilen bir parçası olmaktan uzaklaşır. DENIZ ÜLKÜTEKIN bir parçası. İletişim etkiliyor. deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr Mark Fisher Bacon ve idollerimiz ilozof Francis Bacon (1561- dayanıyor ve Bacon, idolü “dış Tiyatro idolleri: Bu idol, araştırmayı ve 1626) Avrupa uygarlığının keşfetmeyi engelleyen bir engeldir. Daha gerçekliğe ilişkin bilgimizi bulandıran entelektüel açıdan bir kriz çok bilgi araştırmalarında kullanılan hatalı çarpıtma” anlamında kullanıyor. yaşadığını ve bu krizden yöntemlerdir kastedilen. Geçmişin felsefi Filozofa göre zihnimizde bulunan Fçıkılabilmesi için ortadan sistemlerindeki dogmatik bilgiler insan idoller dört gruba ayrılıyor. kaldırılması gereken birtakım engeller zihnindeki önyargıların en önemli nedenidir. Soy idolleri: Bu idoller insan olduğunu düşünüyordu. Ona göre Sözü edilen geçmişe ait felsefe her şeyden önce doğasında var olan, tercih ettiği şeyin bu engellerin başında ortaçağda bir Aristoteles felsefesidir. Aristoteles’in hatalı doğru olduğunu kabul etmesine neden AYŞE ACAR otorite kabul edilen Aristoteles’in bilim metotlarını, ampirik okul ve batıl inançlara olan putlardır. İnsanlar kendi düşünce anlayışı ve hatalı mantığı vardı. dayalı felsefeler alır. ve kararlarını destekleyen şeyleri görme, Bacon, bilimde reform işine girişirken onları sevme eğilimdeyken kendi düşünlerine NE IÇIN BILGI? beşeri bilginin tüm alanlarında bir yeniden aykırı olan şeyleri görmezden gelme eğiliminde Bu tespitlerin büyük bir bölümüne inşanın yaşamsal önem taşıdığını ifade eder. olurlar. Soy idolleri insan soyunda ortak bir katılmamak mümkün değil ancak Bacon’ın O, insan zihninin bilgiye erişmek için gerekli eğilimdir. şu cümlesini de hatırlamakta yarar var: yeteneğe sahip olduğuna inanmaktadır. Ancak Mağara idolleri: Bu grupta ortak eğilimden “Bilgi güç içindir”’ Modern dünyada bilginin öncelikle bu yeteneğin önündeki engeller bir bir çok bireylere ait bazı kusurları öne çıkarır. yalnızca anlamak, öğrenmek için değil, insana ortadan kaldırılmalıdır. Bireyden bireye değişen bazı putlardır bunlar. sağladığı güç için istendiğini söylemektedir. İnsan zihnindeki önyargılar, yanlış fikirler, Aile ve okul yaşamında edindiği eğitimler Oldukça tehlikeli bir istek! Bacon’ın kendi bozuk, çarpık düşünceler temizlenmeden sonucu ortaya çıkan önyargılar kişiyi belli özel yaşamında da güç istemi gerekçesiyle insanın bilgiye ulaşamayacağını söyleyen bir düşünceye karşı özel bağlılığa, birtakım tarihe geçmiş birtakım girişimleri olmuştur. Bacon, “Zihnimizde idoller var” der. otoritelere yüksek değer vermeye, kendi Politikaya girmiş, bir süre sonra yeterince Temizlenmesi gereken idoller putlardır; sağlam eğitim alanının dar kalıplarından olan biteni güçlenince birtakım yolsuzluklara bulaşmıştır. kavrayışa erişmemizi engelleyen doğal eğilim anlamlandırmaya yöneltir. Mahkemede savunmasını verirken işlediği suçu veya kusurlardır bunlar. Çarşı-pazar idolleri: Sözcüklerin insan devrin bozukluğuna bağlamış ve af dilemiştir. DÖRT FARKLI IDOL zihnindeki olumsuz etkileridir bunlar. Gündelik Yukardaki idol tespitlerinden hareketle yaşamda kullandığımız sözcükler muğlaktır hiç farkına varmadan konuşabileceklerini “İdol” sözcüğü bugün yaygın olarak, “çok özellikle soy ve mağara idollerinin kendisinden sevilen, örnek alınan kimse” anlamında ve biz onları gayet açık olan sözcüklermiş gibi söyler. Zihindeki sözcükler çarşı pazar yerini iş yaptığını söylememiz mümkündür. kullanılıyor. Bu sözcük Grekçe “imge” ve değerlendiririz. Bacon, iki insanın aynı sözcüğü andırırken konuştuğumuzu zannetmek pek Ne diyelim? İnsana en uzak mesafe insanın farklı anlamlarda kullanabileceği ve bunun mümkündür. ağzıyla kulağı arasındaki mesafedir. “suret” anlamına gelen “eidolon” sözcüğüne