Catalog

28 ARALIK 2025 2 EDİTÖRDEN ir yılı daha geride bırakırken tercih değil, ekolojik bir zorunluluktur. takvimler değişiyor, listeler Yavaşlamak dikkati geri çağırır. Dikkat Bir yılın ardından: eni yıl yapılıyor, yeni hedefler ise günümüz dünyasında belki de en dendiğinde sıralanıyor. Oysa doğa, radikal eylemdir. Ne yediğimize, nasıl hep büyük B yılın bu eşiğinde bizden seyahat ettiğimize, neyi satın aldığımıza kararlar gelir hızlanmamızı değil, durup dinlememizi dikkat etmek küçük ama etkili bir iklim Yaklımıza. istiyor. Çünkü doğa için yıl sonları eylemidir. Yaşamımızı kökten Doğanın bir bitiş değil, bir anımsama anı. Aynı değiştirecek hedefler, soruyu bize tekrar tekrar soruyor: Beni radikal dönüşümler, gerçekten dinledin mi? keskin başlangıçlar... 2025, iklim değişikliğinin artık Oysa bizi çoğu zaman soyut bir kavram olmaktan çıktığı ve yarı yolda bırakan da bedenlerimize, kentlerimize ve gündelik dersleri genelde omuzlarımıza yaşamlarımıza doğrudan temas ettiği yüklediğimiz bu bir yıl oldu. Sıcak hava dalgaları, büyüklük hissidir. Devasa kuraklıklar, ani yağışlar… Tüm bu 2025, iklim değişikliğinin DAIRESEL beklentiler, daha ilk başlıklar sosyal medyadan ve haber FLORA adımda yorulmamıza bültenlerinden taşarak yaşamın sıradan gündelik yaşamlarımızdaki neden olur. parçalarına dönüştü. Öte yandan doğa yalnızca uyarılar göndermedi aynı etkilerini açıkça HHH zamanda öğretmeye de devam etti. hissettirdiği bir yıl oldu. Belki de 2026’da gereksinim duyduğumuz Yılın sonunda doğa, büyük sözler değil, ÜÇÜNCÜ DERS: yaşamın içine sızacak sınırlar, yavaşlık, onarma küçük adımlardır. ONARMA YETİSİ AYÇA Her şeyi bir anda ve yeniden başlama üzerine Tüm karanlık tabloya karşın 2025, CEYLAN değiştirmek yerine umudu da fısıldadı. Restorasyon düşünmemiz gereken güçlü ruhumuzu yormayan projeleri, doğa temelli çözümler, yerel ayca_ceylan ve sürdürülebilir olanı girişimler ve küçük ölçekli ama gerçek dersler bırakıyor. seçmek... Değişim dönüşümler gösterdi ki doğa hâlâ her zaman gürültüyle kendini onarabilme kapasitesine sahip. başlamaz. Bazen en Yeter ki ona alan açalım, yeter ki baskıyı azaltalım. Umut, inkâr etmek değildir; köklü dönüşümler umut, onarmaya karar vermektir. Bu kimse fark etmeden, yüzden iyi haberler önemlidir. Çünkü sessizce gerçekleşir. bize “Her şey yolunda” demek için değil, Bir alışkanlığı terk neyin işe yaradığını göstermek için ettiğinizde, bir cümleyi BİRİNCİ DERS: SINIRLAR vardır. kurmamayı seçtiğinizde Doğa, bu yıl bize en çok sınırları veya kendinize biraz daha hatırlattı. Sınırsız büyüme, sınırsız nazik davrandığınızda o tüketim ve sınırsız hız fikrinin değişim çoktan başlamış gerçeklikle bağının koptuğunu demektir. gösterdi. Kuruyan göller, çatlayan topraklar, aşırı ısınan kentler birer HHH felaket manşetinden çok, doğanın Büyük adımlar çoğu sakin ama net bir cümlesiydi: Buraya zaman ulaşılması zor bir kadar! Sürdürülebilirlik, çoğu zaman hedef gibi görünür ve sanıldığı gibi “daha az zarar verme cesaretimizi kırar. Oysa niyetiyle aynı şekilde devam küçük başlangıçlar bize etmek” değildir. Asıl mesele, her gün yeniden başlama nerede duracağını bilmektir. Doğa, gücü verir. Bir günü biraz sınır koymanın bir zayıflık değil, daha iyi geçirmek, bir hayatta kalmanın koşulu düşünceye biraz daha olduğunu hatırlattı. zaman tanımak belki DÖRDÜNCÜ DERS: büyük bir devrim değildir ama yaşamın dokusunu YENİDEN BAŞLAMAK bütünüyle değiştirebilir. Doğa, hatalarla ilişkimizi bizden çok daha olgun bir yerden kurar. HHH Daha hızlı değil, Yanlış bir mevsim, aşırı bir baskı ya da geç kalınmış bir müdahale, doğa Yeni yıl, “daha fazlası” daha uyumlu... için mutlak bir son değildir. Tohumlar için hırslanmak yerine toprağın altında bekler, yanmış alanlar “yeterince” olanı fark Yeni bir yıla girerken belki de zamanla filizlenir, boşluklar yeni yaşam ihtiyacımız olan şey daha büyük etmek için kıymetli biçimlerine alan açar. Doğa, yeniden hedefler değil, daha doğru sorular. Daha bir eşik de olabilir. başlamayı bir mucize olarak değil, çok sahip olmak değil, daha dikkatli Bu yıl kendinize şu doğal bir süreç olarak görür. Bu yüzden yaşamak. Daha hızlı olmak değil, daha soruyu sorabilirsiniz: bize şunu hatırlatır: Geç kalmış olmak, uyumlu olmak. Belki de en gerçekçi “Yaşantımda gerçekten vazgeçmek için bir neden değildir. umut, sıfırdan değil daha bilinçli bir büyütmem gereken ne, Yeniden başlamak; daha dikkatli, daha yerden yeniden başlamayı göze almaktır. yüklerimi hafifletmek için mütevazı ve daha ilişkisel bir yerden azaltmam gereken ne?” İKİNCİ DERS: YAVAŞLIK mümkündür. Yeni yılın, sessiz ama Doğa, 2025 boyunca büyük vaatlerde 2025’in bir diğer öğretisi hızla sağlam başlangıçlara bulunmadı. Bizi kurtaracağını ilgiliydi. Hızlı üretim, hızlı tüketim, hızlı aracı olması dileğiyle... söylemedi, mucizeler sunmadı. Ama çözümler… Oysa doğada hiçbir şey Cumhuriyet Pazar ailesi şunu açıkça öğretti: Uyum sağlamak acele etmez. Bir ağacın büyümesi, olarak hepinize huzur ve mümkündür. Daha azıyla yetinmek toprağın kendini onarması, mutluluk dolu bir 2026 mümkündür. Birlikte yaşamanın başka bir ekosistemin dengeye diliyoruz. yolları vardır. İklimle yaşamak, doğaya gelmesi zaman ister. karşı değil onunla hizalanarak var Yavaşlık bu yüzden DENİZ ÜLKÜTEKİN olmayı gerektirir. romantik bir deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr Tarihin ilk filozofu: Didimli Thales elsefenin antik değildir, gizemli konuşanlar üst düzleme yükseltir. Tuğla kaosun veya çokluğun gerisinde, Yunan’da, akılla anlaşılabilir ve kalıcı olan insanların da içinde ocağındaki, kalpteki, güneşteki Thales’le bulunduğu bilinç durumunu ateşin, bir ve aynı şeyin neden bu “arkhe” su olmalıdır. Thales’in başladığı yaygın bize gösterir. Düşünce kadar farklı şey yaptığını sorar. suda gözlemlediği şey onun F bir kabuldür. sezgi düzeyinde henüz Ateşin özünü araştırmaya yönelir.” bir görünüşten diğer görünüşe Thales, Milet Okulu’nun kavrama taşınmamış yani Felsefenin antik Yunan’da geçebiliyor olmasıdır. Su, buz, kurucusu çok yönlü bir kavranmamıştır. başlamış olmasının başka buhar; bunlar aynı şeyin farklı filozoftur. Milet bugün Felsefenin antik Yunan’da nedenleri de vardır elbette ama biz görünümleridir. Thales’in AYŞE ACAR Aydın’ın Didim ilçesinde başlattığı bu düşünme biçimini başlamasının en önde Didimli Thales’i biraz yakından yer alan antik bir harabedir. devamında gelen başka filozoflar gelen nedeni düşüncenin tanıyalım. Felsefenin Türkiye’de, Didimli mitolojiden, gizemden logos’a da sorun edinecek ve tartışmayı GERÇEKLİK ARAYIŞI Thales’le başladığını söylememizde (akla) geçiş yapmaya başlamasıdır. geliştirilmeye devam edeceklerdir. Thales’in milattan önce 600’lü hiçbir sakınca yoktur. Antik Yunan elbette dünyanın Thales, güneş tutulmasıyla yılların ilk yarısında yaşadığı Felsefe neden antik Yunan’da çeşitli yerlerinde açığa çıkan bilgi ilgili tahminlerde bulunmuş ve bu (İyonya) ve neden Thales’le düşünülmektedir. Bilim ve tahminlerin tutmasıyla bölgede birikiminden faydalanmıştır; başlatılmaktadır? Çin, Hint, Mısır felsefe arasında henüz bir ayrımın hepten tanınır olmuştur. Filozofun Fenikelilerden alfabe, Mısır’dan ve Mezopotamya’da Thales’le yapılmadığı dönemlerden söz çalışmaları bununla sınırlı geometri, Babil’den astronomi hemen hemen aynı zamanlarda ediyoruz ve felsefe Thales’le değildir. Bir gün dönümünden ve matematik öğrendikleri aşikâr. yaşamış dikkat çeken başka isimler birlikte ilk olarak doğa felsefesi Ancak tüm bu birikim pratik ya ötekine geçişi ilk bulan, Güneş ile olarak kendini gösterir. de vardır. Buda, Konfüçyüs, Lao- da işlevsel nedenlerden ziyade Ay’ın büyüklüğünü hesaplayan, tzu ya da Zerdüşt’ün felsefesi doğrudan bilmenin kendisi için Thales kabaca şunu sorar: “Bu ayın son gününe “30. gün” “niçin” soruları ortaya çıkmaktadır. neden başlangıç için referans görünüşlerin çeşitli ve kalıcı adını veren Thales, yıl içindeki yapılmıştır. Ahmet Cevizci’nin dediği gibi, alınmamaktadır? Bu sorulara yanıt olmadığı dünyada kalıcı bir mevsimleri bulup yılı 365 güne BİLMEK İÇİN FELSEFE “Mısırlılar elbette ateşin faydalı vermeye çalışalım: gerçeklik var mıdır?” Bu gerçekliğe bölmüş, piramitlerin yüksekliğini bir şey olduğunu biliyordu. Çin, Hint, Mısır ve Bilmek amacıyla felsefe yapmak “arkhe” (ilke/töz) denecektir. hesaplamış kişidir. Mezopotamya’da düşüncenin düşünceyi ister istemez genel Çünkü tuğlaları sertleştiren, evi Thales’in kendisine sorun Thales’in yaptığı daha pek çok ısıtan, çeşitli materyallerin ortaya üzerindeki gizem örtüsü bütünüyle olana, “theoria”ya yükselten şeydir. edindiği konu şöyle sonuçlanır: iş var ancak o her şeyden önce çıkmasını sağlayan şey ateşti. kaldırılmış değildir. Gizem Bilme faaliyeti pratik bir gerekçe Gözle görülen bireysel varlıkların “neden”, “niçin” sorularını soran yalnızca bize gizemli gelen şey ile yapılmadığında “neden” veya Yunanlı ise burada kalmaz, bir ve değişmelerin oluşturduğu bir filozoftur.