Katalog

AY’A SEYAHAT 1 ŞUBAT 2026 6 Sanatta ağaçların BAŞAK BIÇAK basakbicak @gmail.com sessiz devrimi PUANIM: 7/10 ew York’un önde Bilimsel raporların soğuk BÜYÜK gelen galerilerinde rakamlarına karşı, sanatın RESIM bu aralar sıra dışı bir somutlaştırdığı bir hafıza: Ağaç. motif göze çarpıyor: N Ağaçlar. Geçtiğimiz Günümüz sanat dünyasında patlama hafta ArtNews’ta okuduğum bir yapan ağaç motifi artık yalnızca bir makalede yazar Alex Greenberger, bu sezonun sergilerini birbirine doğa güzelliğini değil, yok oluşun ve bağlayan ortak noktaya dikkat direnişin hikâyesini anlatıyor. çekiyor. Alexis Rockman’dan Santiago Yahuarcani’ye kadar BALA farklı coğrafyalardan sanatçılar, GÜRCAN Ormanın ortasında, ağaçları merkeze alıyor. Bu kadim MADRA biraz tadilata figür iklim krizinin gölgesinde, kutsal ritüellerden yerli halkların Bir gereksinim duyan direniş hikâyelerine uzanan geniş bir ancak bütününde yelpazede ele alınıyor. Aslında sanatta ağaçlarla kurulan hâlâ güzel görünen bu ilişki çok eskilere uzanıyor. bir ev. İçine girip Mağara resimlerinden günümüze, annenin bazen manzaranın bir parçası, hayaller kuran bazen de sembolik bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Bazı sanatçılar tutkulu bir çift ve peşi için ağaç ne yalnızca bir motif ne sıra ekrana düşen bir çöküşü de basit bir biçim. Bazen anlam yaratma çabası bazen direniş aracı orman yangını... olarak karşımıza çıkıyor. ie My Love” TEMSİLDEN TANIKLIĞA (Geber Aşkım), Bu dönüşümü anlamak için girizgâhında ağacın sanattaki rolünün nasıl temsil edilen evrildiğine bakmak gerekiyor. “D bu üç imgeyle Yüzyıllar boyunca ağaç peyzaj seyircisini birazdan olacaklara resimlerinde derinlik katmak, bir hazırlamak bir kenara dursun bu sahneyi çerçevelemek veya simgesel mutlu tablonun klasik bir biçimde, anlam yüklemek için kullanıldı. “bir orman yangını” metaforuyla Hayat ağacı, bilgi ağacı, iyilik ve bozulacağını anlatmanın çok ötesine kötülük ağacı gibi farklı metaforlar götürüyor bizleri. Pastoral bir üretiyordu. Ağaç resmin içinde olsa dünyada yaratılan “bir cehennem”, da asıl konu hiçbir zaman o değildi. az önce tanıştığımız, geçmişlerine Rönesans dönemi boyunca ilişkin pek bir şey bilmediğimiz ve ağaçlar genellikle arka planda, öğrenmeyeceğimiz bu çiftin çocuk manzaranın bir öğesi olarak yer sahibi olmasıyla -aslında mutluluk aldı. Leonardo da Vinci ağaçları veren bir sebeple- yavaş yavaş gözlemliyor, dallarının matematiksel gün yüzüne çıkmaya başlıyor. Ve oranlarını not ediyordu. Onun için tam da anlattığı temanın “kutsal” ağaç doğanın düzeninin, evrensel dayanaklarıyla anlaşılması güç, yasaların bir yansımasıydı. zorlayıcı çoğunlukla da rahatsız edici 18. yüzyılda başlayan romantik bir deneyime dönüşüyor. kariyerinde içine düştüğü ikilem, dönemde ise ağaç, doğanın gücü ve “Geber Aşkım”ın başlangıcında sosyal hayattan uzak bir evde insanın onun karşısındaki küçüklüğü vurguladığı bu zıtlığın temelinde yaşamasının ve yalnızlığının getirdiği üzerinden daha yüce duyguları barınan çelişki, anlatının ruhunu bunalım ile en çok da anne ile kadın temsil etmeye başladı. Caspar David da sinematografisi gibi karanlığın olmayı sürdürmek arasındaki kimlik Friedrich’in yalnız çamları, insanın tümüyle çökmediği bir arafta bunalımı, karakterinin zihinsel doğa karşısındaki hayranlığını ve bırakıyor: Çünkü doğum sonrası çöküşünü somutlaştırıyor. çaresizliğini simgeliyordu. Ağaçlar psikozu veya halk arasındaki artık bilimsel gözlemin nesnesi tanımlamasıyla lohusalık, sırf LAWRENCE’IN PERFORMANSI olmaktan çıkıp yüce bir duygunun, sinemada değil günümüzde Her sahnede tekinsizliği artan, Tanrı’nın görkeminin temsilcisi dünyasında -hâlâ- anlaşılması ve her davranışında rahatsız edici haline geldi. ele alınması en zor konulardan gülümsemesiyle ne yapacağı 20. yüzyılda ağaca bakış tamamen biri. Dünyaya bir bebek getirmenin belli olmayan, cinsel istekleri değişti. İzlenimciler onu ışık ve “yüceliği” ve “mutluluğu” öylesine karşılanmadığı için gerçekle- renk deneyleri için kullanırken büyük bir mefhum olarak kabul gerçeküstü bir yerde fanteziler ekspresyonistler iç dünyalarının ediliyor ki annenin yaşadığı hormonal kurgulayan, hapsedildiğini aynası yaptı. Çarpık dallar ve çalkantılar tümüyle reddediliyor. düşündüğü evin etrafındaki çayırlarda kasvetli gölgeler, ressamın Bir kadının, anne olabilmek ve emekleyerek yürüyen veya çocuğuna duygularını yansıtıyordu. Mondrian çocuğunu bedeninde tutabilmek kocaman bir bıçakla yaklaşan bir ağacı geometrik çizgilere indirgedi, için dokuz ay boyunca istikrarlı anneyle özdeşlik kurmak epey zor Klee ise doğayı bir sistem gibi ele bir biçimde yükselişe geçen değil mi? “Geber Aşkım”ın, tam aldı. Yüzyıl ilerledikçe ağaç, soyut hormonlarının, doğumdan sonraki da Grace’in zihninin kıvrımlarında sanatın temel gereçlerinden biri birkaç gün içerisinde bu yükselişin gezinirken yapmak istediği şey bu oldu. tam tersine hızla düşüşe/çöküşe aslında. Çünkü zihinsel çözülmenin 1960’lardan itibaren büyüyen geçmesinin yarattığı karmaşa tıbbi eşiğinde, zaman mefhumunu ekolojik bilinçle birlikte ağaç, bir gerçek olmasına karşın yeterince yitirmiş, yanılsamalarla dolu bir estetik bir nesne olmaktan çıkıp önemsenmiyor; yalnızca uykusuzluk, dünyada ebeveyn olmanın getirdiği politik bir sembole dönüştü. Çevre yorgunluk gibi durumlar annenin yükümlülüklerle baş edemeyen, hareketlerinin yükselişiyle sanatçılar tükenmişliği için “somut” nedenler simgesi olarak öne çıkıyorlar. Arka milyarlarca ton karbon, yüzlerce üstelik kocası tarafından da ağacı sadece resmetmekle kalmadı, olarak gösteriliyor. plan olmaktan çıkan ağaç, tekrar tür. Ama bir sanatçının gözünden, görülmeyen bir kadını “anlamak” ve onunla doğrudan eylem yaptı. Filmin yönetmeni Lynne Ramsay merkeze yerleşiyor ama bu sefer bir o belirli ormandaki o belirli ağacın “özdeşlik” kurmanın olanaksızlığını Joseph Beuys’un 1982 tarihli “7000 ise Ariana Harwicz’in romanından uyarı, bir hatırlatma olarak. Bu yeni hikâyesi, krizi somutlaştırıyor. gösteriyor bizlere. Sadece yardım Oaks” projesi bunun en radikal uyarladığı öyküsünde bunun tam görsel dilde çoğu zaman varlığıyla Belki de bu yüzden New York edilebilir diyor ki Grace’in örneği. Sanatçı, Documenta 7 da aksini kanıtlamaya çalışıyor değil, yokluğuyla konuşuyor. galerilerindeki ağaçlar bu kadar durumunda, -kendisi de çok iyi kapsamında Kassel’e 7000 meşe bizlere: Doğum sonrası süreçte, İklim değişikliği hakkında çarpıcı. Bu yeni görsel dilde durumda olmayan- Pam dışında onu ağacı dikerek sanatı bir çevre bir annenin, Grace’in (Jennifer bilimsel raporlar okunduğunda, ağaç, çoğu zaman varlığıyla anlayan birinin olmayışı, bu pastoral eylemine çevirdi. Lawrence) “delirmesi” için sırf sayılar çoğu zaman anlamsız değil, kaybıyla veya yokluğuyla dokulu kâbusu, yalnız Grace için Ancak 2000’lerle birlikte bu hormonal sebeplere gerek olmadığını, gelir: Milyonlarca hektar orman, konuşuyor. değil, etrafındakiler ve onu izleyenler eylemci dil yerini daha eleştirel bir bunların karakterin kendisinde var için bir karabasana dönüştürüyor. tanıklığa bıraktı. Çinli sanatçı Ai olan nedenlerle de -basitçe- birleşerek Jennifer Lawrence’ın kontrolsüz Weiwei’nin 2009-2010 yıllarında işleri zorlaştırabileceğini hatta belki ve dizginlenemeyen performansı hazırladığı “Tree” (Ağaç) serisi de hiçbirinin öneminin olmadığını, bu kasvetli ortamın kaynağı ve bu dönüşümün önemli bir simgesi. yalnızca kimlik bunalımının bu bazı anlarda karakterle birlikte Çinli sanatçı, Güney Çin’den türden bir psikozu yaratabileceğinin boğulmanızı sağlayan, kulakları toplanan ölü ağaç parçalarını altını çiziyor. Bu yüzden hikâyedeki tırmalayan ses tasarımı ve Pekin’deki atölyesinde yeniden karakterlerin kimliklerinin, bir araya getirerek dev ağaç sinematografisi de bu vahşi, tehlikeli geçmişlerinin, aralarındaki ilişkinin heykelleri oluşturdu. Her parça, hızlı rüyaya katkı sağlıyor. Ancak kendi cinsellik dışındaki dayanaklarının kentleşmenin ve kültürel mirasın adıma “Geber Aşkım”ın görkemli hiçbir önemi yok. Tümüyle ilkel bir yok oluşunun birer sembolü oldu. kabusunun, beni ikna edemeyen düzeyde, birbirlerine duyduklarını anları olduğunu söylemeliyim ki varsaydığımız bir tutku var ve zaten İKLİM KRİZİNİN bunda, ana karakterin psikozu dışında bu tutku da silikleştiğinde Grace’in GÖRSEL DİLİ bir şey göremiyor olmamızın da karakteri sinir krizinin eşiğine Bugün sanat dünyasında payının olduğuna inanıyorum. Yine yaklaşmaya başlıyor. gözlemlediğimiz ağaç patlaması, de bir annenin, anne olmaya çalışan bu tarihsel gelişimin son halkası. ADIM ADIM ÇÖKÜŞE bir kadının, “kutsal”la mücadelesine Eski dönemlerde ağaçlar yönelik bu ıstırabı büyüleyici ve Kocası Jackson’ın (Robert doğanın estetik güzelliklerinin, Pattinson), onun günden güne “ele mutlaka görülmesi gerekiyor. biçimlerinin mükemmelliğinin birer geçirilmesine” duyarsızlığı, cinsel “Geber Aşkım”ı, MUBI Türkiye’de temsilcisiyken şimdi iklim krizinin isteklerine kayıtsızlığı, Grace’in izleyebilirsiniz.