Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 16 TEMMUZ 2026 PERŞEMBE 2 olaylar ve görüşler Bu açıdan 15 Temmuz 2016 Cemaatçi Askeri Darbe Girişimine bakıldığında, onun en belirgin ve net sonucunun, Parlamenter Bir sebep olarak Demokratik Rejim’in değiştirilerek yerine “Cumhurbaşkanlığı 15 Temmuz-(2) Hükümet Sistemi” denilen tek kişiye bağlı ün 15 Temmuz ucube bir “Şahsım Devleti” Cemaatçi Askeri Darbe rejiminin kurulması olduğu DGirişimi’nin onuncu görülmektedir. yıldönümüydü. Daha net bir ifade Emperyalizm ve İktidar, her ile,15 Temmuz Cemaatçi zaman olduğu gibi, ülkenin Askeri Darbe Girişimi, tarihini ve güncelini kendi AKP iktidarının Rejimi ideolojilerine ve görüşlerine “Şahsım Devleti” olarak göre saptırmak ve yeniden değiştirmesine yol açmıştır! yazmak istedikleri için, İstiklal Nitekim İYİ Parti Genel (Kurtuluş) Savaşı’mıza bile Başkanı Müsavat Dervişoğlu yaptıkları haddini bilmez da “Girişimin” bu “Rejim müdahaleler bağlamında, Değişikliği” sonucunu bu olayı da kendilerine göre yaratmış olmasını, dün yorumlamaya kalktılar. sabah Sözcü TV’de çok net Aslında ben Salı günkü olarak vurgulamıştır. makalemden sonra, bu Bu açıdan, girişimin önceden konuda ikinci bir yazı yazmayı Sonuçsuz kalan haber alınmış olması, en yetkili düşünmüyordum. ağızdan “Allah’ın Lütfu” olarak Fakat özellikle, şimdi artık nitelenmiş bulunması, olay Fethullah Gülen Terör Örgütü/ sırasında en yetkili iki kişi olan Paralel Devlet Yapılanması, zamanın MİT Başkanı Hakan FETÖ/PDY olarak bir terör Fidan ile Genelkurmay Başkanı örgütü olduğu anlaşılmış Hulusi Akar’ın TBMM’de bulunan Gülen Cemaati’nin, bu konuda tanıklık yapmayı AKP ile müttefik olduğu, işbirliği çabaları reddetmeleri ve nihayet, İktidara ve Emperyalizme “TBMM 15 Temmuz’u Araştırma yaranmak için iş insanları, Komisyonu Raporu”nun politikacılar, gazeteciler kaybolmuş olduğunun iddia 2. Milletvekili adaylıklarının partiler kalmayacak, Türkiye ardı ardına tarafından bir referans olarak EROL TUNCER edilmesi, tarihsel süreç içinde, kullanıldığı dönemlerde, ona arasında adil bir biçimde paylaşılması. askeri müdahaleler dönemine girmiş tesav vakfı başkanı net olarak görülen bu Rejim en büyük desteği veren ve Birinci konuda uzlaşma sağlanması olmayacaktı. Değişikliği sonucunun yanında, böylece ondan en büyük zor olmamış, asıl sorunlar milletvekili Alınan sonuçlar herhalde toplumun ugün siyasal arenadaki tablo, bize sadece onu destekleyen ikincil yararları sağlayanların, şimdi adaylıklarının paylaşımında büyük çoğunluğunu mutlu edecekti. 1957 seçimleri öncesinde yaşanan bu saptırma ve yozlaşmalara derecedeki kanıtlardır. yaşanmıştır. Adaylıkların Bu işbirliği denemesinden, biz Cumhuriyet Gazetesi’ndeki Bve sonuçsuz kalan partiler arası en büyük katkıyı verdiklerini politikacılar için önemli dersler bölüşümünde küçük partilerin CHP benim Salı günkü yazım, görünce, kendimi tutamadım işbirliği çabalarını anımsattı. çıkarabiliriz: Birlikte hareket Zülâl Kalkandelen’in ve Barış ile neredeyse eşit paya varan talepleri, ve olayın siyasal tarih içindeki 1950-1960 arasında yaşanan Pehlivan’ın dünkü yazılarıyla edebilmek, siyasal kırılmaları yerini değerlendirmek için uzlaşma çabalarının önündeki asıl seçimler, Demokrat Parti (DP) ile bir çözümleme yazısı daha birlikte okunduğunda ve önleyecek bir gücü bünyesinde engeli oluşturmuştur. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) “Birinci Silivri Trajedisi yazmaya karar verdim. barındırır. Bu nedenle uzlaşmayı arasında yaşanan rekabete sahne HHH Dönemi”ndeki “kumpas” Yasal engel başarabilmek için kişisel hesapların olmuştur. DP bu üç seçimin ilk ikisinde davaları düşünüldüğünde, bu Tarihsel çözümlemeler Hürriyet Partisi kurulmadan önce ötesine geçmeyi bilmek gerekir. oy oranlarını artırarak iktidarını ile polis romanları metinleri tarihsel süreç bağlamındaki CHP ve CMP arasındaki başlatılan teşhisimin, sadece sonuç arasında büyük bir benzerlik korurken 1957 seçimlerinde oy kaybı görüşmeler, 19 Mart 1954 tarihinde Kayna Klar: vardır: olarak değil, “Rejim yaşamış ancak yine de TBMM’deki yapılan toplantı sonunda bir 1. Erol Tuncer, 1957 Seçimleri, Ankara, Toplumsal, siyasal, Değişikliğinin Sebebi” olarak çoğunluğunu korumayı bilmiştir. ekonomik ve kültürel da 15 Temmuz Cemaatçi anlaşmaya varmadan dağılmıştı. 2012, s.53-62. Partilerin bu dönemdeki oy oranları darbelerin, olayların gerçek Askeri Darbe Girişimi’nin Bunun nedeni, CHP’nin yerinde bir 2. DP’nin bu oy oranı Meclis tarihin- ve seçim sonuçları aşağıdaki gibidir: değerlendirilmeleri, bunların AKP iktidarı ile olan gerçek kararla; CMP’nin müstakbel ortağına de alınmış olan en yüksek oy oranı- l 1950 Milletvekili Genel kimin işine yaradıkları ve hangi simbiyotik ilişkisinin tarihsel yüzde 30’a kadar bir hak tanımaya dır. 1965 seçiminde Demirel’in başkan- Seçimleri’nde DP, yüzde 52.68 oy başka olaylara yol açtıkları ile niteliğiyle uyumu açıkça hazır olduğunu açıklamasına rağmen lığındaki AP’nin almış olduğu yüzde yapılır. görülmektedir! oranı ile 416 milletvekili; CHP, yüzde CMP’nin her vilayette adayların 52.8 oranındaki oy oranı 2. sıradadır. 39.45 oy oranı ile 69 milletvekili, diğer yarı yarıya iki partiden gösterilmesi partiler ve bağımsızlar yüzde 7.87 oy hususundaki teklifinde ısrar etmesi oranı ile dört milletvekili ile Meclis’te olmuştu. yer aldı. Hürriyet Partisi’nde ise başka l 1954 Milletvekili Genel bakımdan güçlükler vardı. HP bir Seçimleri’nde DP, oylarını artırarak yandan CHP’nin başlıca savunucusu yüzde 57.61 oranına ulaştı ve 503 olduğu fikirleri desteklerken milletvekili ile Meclis’te yer aldı. diğer taraftan CHP ile bir arada (2) CHP, yüzde 35.36 oy oranı (31 Son günlerin görünmekten korkmuştur. milletvekili), İşbirliği çalışmalarının önündeki CMP (Cumhuriyetçi Millet Partisi) en çok son engel, iktidarın işbirliği çabalarına yüzde 4.8 oy oranı (beş milletvekili), getirdiği yasal düzenlemelerdir. bağımsızlar ise yüzde 1.54 oy oranı (iki Gerçekten seçim kanununda iktidarca tartışılan milletvekili) ile Meclis’te yer aldı. yapılan değişiklikler, işbirliğini l 1957 Milletvekili Genel hemen hemen olanaksız hale Seçimleri’nde DP, yüzde 47.88 oy ismi: getirecektir. Örneğin; oranına geriledi, ancak 424 milletvekili l Siyasi partiler, her seçim ile Meclis’temi çoğunluğunu korudu. bölgesinde aday göstermek Vahdettin CHP, yüzde 41.09 oy oranıyla Meclis’te zorundadırlar. 178 sandalye elde etti. CMP yüzde 7.14 l Karma liste yasaklanmıştır. oy oranıyla dört milletvekili çıkardı. l Bir partiden altı ay önce istifa HP (Hürriyet Partisi): yüzde 3.84 oy Vahdettin’in etmemiş olanlar başka bir partiden oranıyla dört milletvekili kazandı. aday olamayacaktır. Bu durumda yalnızca bir partinin üç ihanet dosyası Muhalefetin girişimleri parti adına seçime girmesinden başka Antidemokratik kanunları kaldırma çözüm yolu kalmıyordu. Bu partinin, vaadiyle işbaşına gelen ve 1950-1954 doğal olarak CHP olması gerekirdi. Önemli arasında bu sözünü bir ölçüde tutmaya İşbirliği konusunda yaşanananlar çalışan DP iktidarının, 1954 seçiminde bunu diğer partilerin kabul etmesinin yükselen oy oranının verdiği özgüven tarihçilerin olanaksız olduğunu biliyorlardı. ve moralle demokratik uygulamaların İşbirliği partileri bu durumda alanını genişletmesi beklenirdi. Oysa incelemeleri elde kalan son seçeneğin gereğini tam tersi oldu. Osman Bölükbaşı’nın yerine getireceklerdir ve seçime genel başkanı olduğu Millet Partisi’nin ortak listelerle girmek yerine kendi bütün adaylarını milletvekili seçen İngiliz gizli listeleriyle girmişlerdir. Bu koşullarda Kırşehir ilini ilçe yapmakla işe alınan seçim sonuçları, yalnızca her üç başlayan DP iktidarı birbiri ardına partinin tabanlarında değil, toplumda belgelerinde antidemokratik kanunlar çıkardı. Basın da hayal kırıklığı yaratmıştır. ve muhalefet başta olmak üzere çeşitli 1957 seçiminde DP iktidarı kesimler üzerindeki baskıların artması Vahdettin’in yüzde 47.88 oy oranıyla, muhalefet da muhalefet partileri arasındaki partilerinin toplam 186 milletvekiline işbirliği arayışlarını gündeme getirdi. karşılık 424 milletvekili çıkararak iç yüzü Bu işbirliğinin amacı, iktidar ezici bir çoğunlukla iktidarını İnceleme partisine karşı ortak cephe oluşturarak korumuştur. 13,5x24 seçimlerde DP’yi iktidardan 395 sayfa Seçim sonrası yapılan indirebilmekti. 1954 seçimleri öncesinde CHP ile değerlendirme CMP arasında başlatılmış olan işbirliği 1957 seçimlerine eğer bu üç parti girişimleri, HP’nin de katılımıyla, ortak listelerle girebilselerdi, seçim 1956-1957 yıllarında CHP, CMP ve sonucu şöyle olacaktı: HP arasında yürütülmüştür. Partilerin DP 23 ilde 245 milletvekili, işbirliği kurultayları toplanarak yönetimlere listesi 43 ilde 365 milletvekili işbirliği konusunda gereken yetkileri çıkaracaktı. (Partilerin çıkaracakları vermiş ancak yoğun çabalara karşın milletvekillerin hesabında, partilerin bu girişimlerden ne 1954 ne de 1957 seçim bölgelerindeki oy oranlarının seçimleri öncesinde olumlu sonuç toplamı esas alınmıştır. Bu durumda; alınabilmiştir. İşbirliği görüşmelerinde iktidar değişecek, ‘işbirliği grubu’ iki ana konu üzerinde durulmuştur: iktidara gelecek, siyasal arenadaki 1. Rejimi sağlıklı hale getirecek gerginlik yerini yumuşamaya düzenlemelerin yapılması (Anayasa, bırakacak, 1960 yılında yapılan seçim kanunu gibi.), askeri müdahalenin gerekçesi