Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 13 TEMMUZ 2026 PAZARTESİ 2 olaylar ve görüşler y Bunca oksulluk varken Mah Mut aS lan devlet kendi ödediği malı teslim YAZAR alıyorsa buna lütuf değil, hak denir. ATO zirvesi için Ankara’da Tam bağımsız Türkiye Savunma stratejisi, kurulan o devasa sahne, Gerçek bağımsızlık, yabancıla- demokrasi ve Nbana Romain Gary’nin rın planlarına boyun eğmeyen, ulu- “Onca Yoksulluk Varken” romanını sal kaynağını ölçüsüz silahlanma- diplomasi... hatırlattı. Gary, Paris’in varoşlarında ya değil kendi işçisine ve emeklisine büyüyen görünmez çocuk Momo’yu nkara’yı günler öncesinden harcayabilen ekonomik özgürlüktür. anlatır; yoksulluğun yalnızca boş “yasak kente” çeviren iki Atatürk’ün sözleriyle: “Hangi istiklâl Agünlük NATO zirvesini geride bir cüzdan değil, devletin gözünden vardır ki, yabancıların nasihatleriyle, bıraktık. Elde ne kaldı derseniz; düşmek, unutulmak ve görünmez yabancıların planlarıyla yükselebil- ülke kasasından ödenen milyar Trump, yemeği “10 üzerinden sembolü olarak savunuldu. kılınmak olduğunu söyler. Bugün sin? Tarih böyle bir hadiseyi kaydet- dolarlık ABD F-35’leriyle Rus S-400 32 ülkenin lideri bu binanın 12’lik” diye övdü. Yurttaşın vitrinde bu ülkenin “Memo”ları aynı restleşmesinden çıkış yoluna memiştir.” yalnızca seyrettiği et, aynı hafta kapısından geçti. görünmezliği Ankara’nın gösterişli aralanan kapı; şimdilik! Tabii bir Tam bağımsız Türkiye, hakkını pa- yabancı konuklara Michelin yıldızlı Batılı liderlere “güçlü ve istikrarlı sokaklarında, Beştepe’nin ihtişamlı de Trump’ın kimi zaman birbiriyle zarlık konusu yapmaz; alacağını ege- çelişen demeçleriyle adresi Şam şefin elinden ikram edildi. Türkiye” fotoğrafı sunulurken aynı salonlarında yaşıyor. menlik hakkına dayanarak alır. İkti- ve Ankara hattında gezinen, kaygı Bu bir kader değil. Bu, kamudan, gün gazeteciler gözaltına alınıyor, Cumhurbaşkanı Erdoğan, darlar yolları boyayabilir, yabancı ko- verici bol keseden övgüleri, İran’a emekten ve sosyal devletten toplantı ve gösteri hakkı askıya “Dünyanın gözü Ankara’da” dedi. nuklara kusursuz bir dekor hazırla- yeniden saldırı kararını Ankara’dan yana olmayan siyasal tercihlerin alınıyordu. NATO Genel Sekreteri Doğru. Peki dünya ne gördü? duyurması... yabilir ama yoksulluğun üzerini bo- sonucudur. Mark Rutte’nin “Demokrasi sadece Güçlü bir Türkiye mi, yoksa Ankara’nın ABD yaptırımından yayamazlar. Cumhuriyetin ölçüsü sa- seçim yapmak değildir” sözü özenle boyanmış bir vitrin mi? çıkmak için S-400 hava savunma rayların ihtişamı değil, yurttaşın onu- Gösteriş devleti sistemini satacağına yönelik haberler zirvenin en isabetli cümlesiydi. Vitrin parlıyordu ama vitrinin rudur. Osmanlı’nın son döneminde de zirvenin peşi sıra geldi, en fazla ardındaki yoksulluk, en az vitrin Bu anlayışı değiştirmek için eleştiri söz edilen adres ise Körfez’i gösterdi. Silaha kaynak var, F-35’e yok yabancı devlet adamları İstanbul’a kadar belirgin bir şekilde yerinde Kremlin, S-400 satışı konusunu yetmez; somut adımlar gerekir: Vergi geldiğinde güzergâhlar süslenir, Zirvenin ana başlıklarından biri duruyordu. değerlendirmek için Ankara ile dilimlerinin yeniden düzenlenmesi, dilenciler ortadan kaldırılırdı; savunma harcamalarının milli temasların sürdüğünü duyurdu. kayıtdışı istihdamla mücadele, tarıma Kaynak var, tercih başka halka hesap veremeyen iktidarlar, gelirin yüzde 5’ine çıkarılmasıydı. Katar’ın dışında satış yapılabilecek gerçekçi destek, katma değerli üretim Milyonlarca insan her ay kirasını yabancı gözlere iyi görünmeye Emekliye zam istendiğinde bütçe ülkelerden birinin geçmişte iktidar için teknoloji yatırımları, enflasyonla cephesinin Ortadoğu politikaları ve ödeyebilmek için debeleniyor. Et, çalışırdı. Halk yoksullukla disiplini hatırlanıyor, asgari ücret FETÖ iddiaları nedeniyle sert tepki kalıcı mücadele ve sosyal koruma sis- sofraların temel gıdası olmaktan boğuşurken, devlet 1875’te iflasını konuşulduğunda enflasyon gerekçe gösterdiği BAE’nin olması dikkat teminin hak temelli bir yapıya kavuş- çıktı; kasap vitrinlerinde seyredilen ilan etmişken Dolmabahçe ve Yıldız gösteriliyor ama silahlanma söz çekici. BAE’nin aynı zamanda turulması. Bunlar, sarayların merme- pahalı bir ürüne dönüştü. TÜRK- sarayları Avrupa’nın en görkemli konusu olunca milyarlar bir anda Trump’ın İsrail’le normalleşme rinden daha kalıcı, devleti gerçekten yapılarıyla yarışacak ihtişamda bulunabiliyor. İŞ’in Haziran 2026 verilerine göre, planlarında yakın müttefiklerinden güçlü kılacak yatırımlardır. yükseliyordu. Trump’ın Erdoğan’a yönelttiği olduğunu hatırlamak gerek. Bazı İranlı dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 35 kaynakların ABD saldırılarına BAE’nin Ne yazık ki bugün bu ülkenin Aradan bir buçuk asırdan fazla övgüler ve ardından F-35 meselesi bin 759 lirayı, yoksulluk sınırı 116 destek verdiği iddiaları da var. “Memo”ları vitrin ışığında hâlâ gö- zaman geçti; değişen yalnızca dekor de aynı sahnenin parçasıydı. bin 478 lirayı aştı. Asgari ücret ve Kafalar karışık ama ülkemiz rünmez. Ancak onları görünmez kı- oldu. Türkiye programa katıldı, parasını emekli aylıkları bu rakamların çok açısından net olan NATO’nun Rusya lan ışık bir gün söner; geriye ne kalır, Zirvenin yapıldığı “Beştepe peşin ödedi, S-400 gerekçesiyle gerisinde kaldı. ile İran’ı hedefe koyan tutumu ve Külliyesi” (muhalefetin deyimi ile programdan çıkarıldı. Erdoğan’ın hep birlikte göreceğiz. O gün gelme- Aynı hafta Beştepe’de sofra başka bunun Türkiye açısından yarattığı “kaçak Saray”) bu hikâyenin güncel ifadesiyle “Beş adet F-35’in sözünü den, yalnızca sarayların değil, sofra- riskler. Transatlantik ilişkilerindeki türlü kuruldu. Liderler onuruna gerilim hattında Türkiye, ABD- ların da vicdanını taşıyan bir siyaset verilen akşam yemeğini, Türkiye’ye simgesidir. Atatürk Orman Çiftliği aldık”; kendi parasıyla aldığı Avrupa üzerinden her iki koldan anlayışına gereksinim var. Bu, ikti- ilk iki Michelin yıldızını kazandıran arazisine yargı kararlarına rağmen onlarca uçaktan yalnızca beşinin da çekiştirilmek isteniyor. İktidar şef Fatih Tutak hazırladı; ana yemek inşa edilen bu yapı, “İtibardan teslim edilme olasılığı diplomatik darın, muhalefetin, sivil toplumun ve cephesi, askeri gücüyle ittifakın ağır ateşte pişmiş dana kaburgaydı. tasarruf olmaz” anlayışının başarı gibi sunuluyor. Oysa bir her yurttaşın ortak sorumluluğudur. peşinde koştuğu ülke olma söyleminden memnun görünüyor ama bu durumun bölgesel, uluslararası dengeler çerçevesinde Türkiye’nin güvenliği, savunma ş ve diplomasi konsepti konusunda Üretim-bölü üm paradoksu yaratacağı sonuçları çok iyi değerlendirmek gerekiyor. Sıtkı Ergün Ey “makro” ve “mikro” ekonomi başlıkla- doğrultusunda optimum kullanılma- ğu kez çoğunluğun çıkarları ile örtüşmeyen rı altında yapılan iki tanımlaması vardır. sıyla karşılanmasını öngörür. Bu ta- önceliklerdir. Ekonomist Kıbrıs’ta artan gerilim Makro iktisat; toplumda sonsuz sa- nımlamadaki “öncelikler” -doğal ola- Farklı politik görüşlerin benzer -ulusal ve NATO’da Rusya, İran vurguları İktisat öğretisinin, kapitalist sistem ve yıdaki gereksinimlerin, sınırlı sayıda- rak- ekonomiyi yöneten siyasi kadro- uluslar arası- ekonomik konularda farklı ter- öne çıkarken Akdeniz’deki serbest piyasa ekonomisi bağlamında ki kaynakların “belirlenmiş öncelikler” larca belirlenerek tercih edilen, ço- cih ve uygulamalara neden olması; ekono- gelişmeler hızlanıyor. Kıbrıs’a yönelik minin politikadan bağımsız ol(a)mayacağını, Yunanistan, İsrail, Güney Kıbrıs bu nedenle de ekonomik kararların “ekono- hattında artan işbirliği, AB üzerinden mi-politik” sentezde değerlendirilmesini zo- KKTC ve Türkiye’ye yönelik baskı runlu kılmaktadır. çabaları artıyor. İsrail’in Filistin, Adam Smith bu çelişkiyi “Milletlerin Refahı” Lübnan’da işgalini genişlettiğini, (Wealth of Nations) adlı kitabında uluslararası Suriye’de askeri etkisini artırdığını, (sömürgecilik) boyutu ile ortaya koymuştur. aynı zamanda Türkiye karşıtlığında Mikro iktisat; firma bazında üretilen mal ve el yükselttiğini de hatırlamak gerek. hizmetlerin, minimum maliyet-maksimum İktidarın “dostum Trump”a güvenerek kârlılık esasına göre yapılmasını öngörür. Eko- yol alması ise bilinmezliklerle dolu. nometrik ölçümler de çoğu zaman maksimum Sonuçta herkesin gözü kasım ayında ABD’de yapılacak ara seçimlerden kârlılık ilkesi ile uyumlu olarak fayda-maliyet çıkacak sonuçta. değil, maliyet-kârlılık odaklı yapılır. Türkiye’nin savunma sanayisini geliştirmesi, teknolojik ilerlemelerle Serbest piyasa ekonomisi uyumlu şekilde araçlarını Her iki tanımın da ortak bileşenleri; üretim çeşitlendirmesi kuşkusuz önemli. (arz) tüketim (talep) ve üretimde yaratılan de- Caydırıcı savunma gücü konusunun, ğerin bölüşümüdür. Üretim, dört üretim fak- barışı hedefleyen, tüm taraflar törünün (emek/ücret, sermaye/faiz, toprak/ arasında görüşme masasını kurabilen rant, girişim/kâr) toplam maliyetinden oluşur. diplomasi kabiliyetiyle birlikte ele Serbest piyasa ekonomisi modelinin uygulan- alınması şart. Bu konu partiler üstü dığı ekonomilerde üretimde yaratılan değerin bir bakışla yürütülmeli. Ancak bol üretim faktörleri arasında bölüşümü piyasa- övgülerle süslenen “Ben istedim da oluşan arz-talep büyüklükleri sonucu çıkan yaptılar” sözleriyle emperyalist denge fiyatlarına göre gerçekleşir. çıkarların hedefi olmamanın yolu, ülkenin ekonomik kırılganlıktan Serbest piyasa ekonomisinde, mal ve hizmet uzak, toplumsal kutuplaşmaya araçlarının mülkiyeti ağırlıklı olarak özel sek- geçit verilmeyen, demokrasi-hukuk tördedir. Girişimciler, yatırım ve üretim için ge- çizgisinde, birlik beraberlikle örülü bir rekli emek, dış finansman, toprak gereksinim- iklimle kuşatılmasından geçiyor. lerini piyasada oluşan denge fiyatlarını öde - yerek (ücret, faiz, rant) kâr sağlarlar. Bu ger- Özel sahada çek, K. Marx’ın üretim araçlarının mülkiye- Karnemiz ise bu örneklemeden ti ve emek-sömürü (artık değer/surplus va- uzak bir görünümde. NATO lue) teorisinin esası olmuş, çözüm olarak üre- öncesi yüzlerce gözaltı, Silivri’de tim araçlarını mülkiyetinin kamuda olmasını tartışmalı yargı süreçleri, eleştirilere savunmuştur. tahammülsüzlük, CHP’ye siyasi Türkiye gibi emeğin örgütsüz, arzının talebin mühendislik çabaları derken zirve üzerinde olduğu aşırı nüfuslu, gelir dağılımının bitiminde CHP’li belediyelere yönelik dengesiz, toplam/marjinal tasarruf eğiliminin yeni operasyon dalgaları... İktidar düşük olduğu, toprakların rant amaçlı yatırım- cephesinin yeni anayasa planı lar için kullanıldığı ekonomilerde ücretler dü- için İmralı süreciyle birlikte siyasi şük, faizler ve toprak maliyetleri yüksektir. Bu pazarlıkları önümüzdeki günlerde yeniden gündeme getirmesi nedenlerle girişimcilerin pazarlık gücünün yük- mümkün. Peki böylesine kritik bir sek olduğu üretim faktörü emektir. dönemde, yerel seçimlerden birinci çıkan CHP hangi rüzgârların peşinde Toplumsal refahın derseniz; tam bir karmaşa. CHP’nin yaygınlaştırılması seçilmiş lideri Özel cephesinin Üretim-bölüşüm paradoksu işte bu durum- olağanüstü kurultay çağrılarına da ortaya çıkmaktadır. Bu paradoksun olma- mutlak butlancıların kapısı kapalı. ması, ekonomide gözetilmesi gereken temel Demokrasi, güçler ayrılığı ilkesinde aşınmalara yol açan politikalara dengelerin; arz-talep, tasarruf-yatırım, dış ti- yönelik tartışmalarda butlancıların caret/ödemeler, işgücü-istihdam, gelir dağı- sesi cılız. Baskıların hedefindeki Özel lımı, enflasyon/kur/faiz tesisi ile sağlanabilir. cephesi yeni parti oluşumuna doğru Mevcut koşullarda bunların, -üretim araçları- yol almakta. Gözler kent, kasaba, nın mülkiyetinden bağımsız olarak- ekonomi- köy ziyaretleriyle seçmenle buluşan, nin gelişmişlik düzeyi ile uyumlu, bölüşüm ve “Kimse milletin önünde duramaz” toplumsal refahın yaygınlaştırılmasına odak- diyen Özel cephesinin yol haritasını lı para ve maliye politikaları ile desteklenerek nasıl sürdüreceğinde. Ve parti sürdürülmesi gerekir. kurmaylarının, iktidar cephesine karşı Enflasyonist baskı yaratır gerekçesiyle düşük en sağdan en sola demokratik tüm ücretli kesimin gelirlerinin baskılanması, zaten bileşenlere yönelik birlik çağrılarının yetersiz olan tüketim malları üretiminin da- nasıl yanıt bulacağında. Ki bu ha da azalmasına, birim ve toplam üretim ma- noktada yeni tartışmaların yaşanması liyetlerinin büyüyerek arz fiyatlarının daha da da olası... yükselmesine neden olmaktadır, olacaktır.