Katalog

28 MAYIS 2026 PERŞEMBE DİZİ 11 İSTANBUL’UN 1940’LI YILLARDA BAŞLAYAN GECEKONDULAŞMA TARİHİ Gecekondu şehrinden rezidans şehrine dönüşüm akın dönem İstanbul tarihi, Plansız sanayileşme plansız yapılaşmaya yol açtı. gecekondulaşma olgusu göz Yardı edilerek yazılamaz. Sanayi tesislerinin büyükkentler yığılması köyden Mimarisiyle, kültürüyle, sınıfsal kente göçü tetikledi. Göçle gelen nüfusun barınma yapısı ve dayanışma kültürü ile sorunu çözülemeyince fabrikalara yakın boş MIYASE filmlere, romanlara konu olmuş ILKNUR arazilerde gecekondu mahalleleri kurulmaya başlandı. gecekondu bölgelerinin bugün yerinde yeller esiyor. Bugün o mahallelerin son kırıntıları rezidans bloklarının arasında sıkışıp kalmış küçük adacıklardan ibaret. 40’lı yılların sonundan itibaren gündeme gelen gecekondu sorunu, 2000’li yıllara kadar en çok tartışılan gündem maddelerimizden biriydi. “Gecekondu sorunu” diye bir sorunumuz vardı bir zamanlar. Şimdi onun yerini kent siluetini bozan dikey mimari ve yoğun yapılaşma sorununu konuşuyoruz. Yeni nesil gecekonduyu da gecekondu mahallelerini de bilmiyor, tanımıyor. Gecekondu sorunu diye bir kavramı gündemden düşmüşken aklımıza düşüren bir gezi yaptık hafta sonu. FEST Travel’in “İstanbul’un Gecekondu Serüveni” başlığı altında İstanbul’un ilk gecekondu mahallelerinden bazılarını gezdik. Tabii gecekondu mahallesi denebilirse... Zira İstanbul’un bir zamanlar en bilinen gecekondu mahalleleri olan Kâğıthane, 1 Mayıs, Örnek ve Gülsuyu mahallelerinde  SİYASET apartmanların ve rezidansların GECEKONDUCU arasında kaybolup gitmiş birkaç ev GECEKONDUCULARIN oy deposu İkinci adım olarak da belediyelerin dışında gecekonduyu ara ki bulasın. olarak kullanılabileceğini ilk düşünen elindeki arsaların ihtiyaç sahiplerine satıyor, yetmiyor gecekondunun İLİŞKİSİ DP oldu. Zaten kırsaldan oy alan DP, verilmesini ön gören Hazineden Şehir planlamacıları, mimarlar ve yapımında kullanılacak inşaat kırsalın kente göçüp kent çeperlerine Belediyelere Devredilecek sosyologların ağırlıklı olarak katılım malzemesini kendisinden almasını, gecekondular yapan kent yoksullarının oyunu alıp büyük Arazi ve Arsalar Hakkındaki 7367 Sayılı Yasa’yı gösterdiği gecekondu gezisinde hem bu malzemeleri taşıyacak at kentlerde CHP’yi dengeleme fırsatını kaçırmak istemedi. çıkararak attı. İkinci adım olarak da 1955 tarihinde kent sosyolojisi alanında önemli Gecekondu afları ilk olarak DP döneminde yaşandı. yaklaşık 2 bin gecekonduya tapu dağıtıldı. Aynı yıl arabalarını da yine kendisinden çalışmalara imza atmış Prof. Dr. 1953’te 6188 sayılı Bina Yapımını Teşvik ve İzinsiz Yapılan Kazlıçeşme’de bulunan 6 bin 232 gecekonduya tapu kiralaması şartını koşuyordu. Şükrü Aslan’ın hem de 68 kuşağının Binalar Hakkındaki Kanun’la, bu tarihe kadar yapılan verilmişti. Merkezi hükümetten sonra belediyelerin Sıkıysa itiraz et... İtiraz eden bedelini önemli isimlerinden ve DİSK’te gecekonduları yasallaştırırken bu tarihten sonrakilerin de elindeki arsaların ihtiyaç sahiplerine verilmesini ön canıyla ödüyordu. 1970’lerde böyle uzun yıllar uzmanlık yapan FEST yapımını yasaklayan 6188 sayılı Bina Yapımını Teşvik gören Hazineden Belediyelere Devredilecek Arazi ve bir durum yaşanmıştı. Gazi Travel’ın yönetim kurulu başkanı ve İzinsiz Yapılan Binalar Hakkındaki Yasa’yı çıkardı. Arsalar Hakkındaki 7367 Sayılı Yasa çıkarıldı. Mahallesi’nde arazi mafyası Laz Faruk Pekin’in sunumları ilgiyle Dursun, fahiş fiyatla sattığı inşaat dinlendi. Şükrü Hoca, hem Kağıthâne malzemesine itiraz edip ihtiyacını çeşmeler yaptırdı. Çeşmesi olmayan göçmenlerden 2014’üne devletçe hem 1 Mayıs hem de Gülsuyu Portakal sandığı ve başka nalburdan satın alan bir mahaller ise ihtiyaçlarını o dönem göçmen mahallesi kurulması ile mahallelerinin tarihi ve sosyolojisi tenekeden baraka Sivaslı göçmeni adamlarına öldürttü. gezici sakalardan karşılıyordu. başlamıştır. Bu mahalleye 1954 üzerine araştırmalar, tezler yazmış İlk yapılan gecekonduların Onun akrabaları da Laz Dursun’u... Elektriğe kavuşmaları hayli geç yılından sonra Yugoslavya’dan gelen biri. Faruk Pekin ise 60’lı ve inşasında kullanılan malzemeler Arazi mafyasından nemalanan oldu. Önce gaz lambası ve lüks göçmen aileler de yerleştirilmiştir. 70’li yıllarda gecekondu halkıyla de hayli ilkeldi. Manavlardan ve Gazi Karakolu da Laz Dursun’u denilen ilkel aydınlatma araçları Sanayi atık sularını boşaltacak dayanışma gösteren sol hareketin sebze halinden satın alınan meyve öldürenlerden birini karakolda yerlere kurulduğunda Haliç’in kullanıldı. Kentte ilk yabancılığını içinden gelmiş biri. sandıkları, tenekeler, muşamba, falakada öldürünce mahalle savaş iki yakası, Kâğıthane, ve ürkekliğini attıktan sonra kaçak Gezi güzergâhında yer alan naylon, çividen ibaretti. Öyle ki meydanına dönmüştü. Alibeyköy, Silahtarağa ve İstinye hat çekilerek gecekondular elektriğe mahallelerin tarihini ve sosyolojisini 1947’de gazetemizde bir gecekondu Gecekondu mahalleleri kavuştu. sırtlarındaki fabrikaların çevresi aktarmadan önce Türkiye’de ve sakini, muhabirimize “Gecekondular üzerinde muhteşem araştırmaları Zeytinburnu’nda, Kâğıthane’de, de gecekondulaşmadan ilk nasibini bir zamanlar ülkenin en büyük çoğalınca meyve kasaları ve çivi olan Prof. Dr. Şükrü Aslan, bir Alibeyköy’de ilk gecekondularını alan bölgeler oldu. DP iktidarının gecekondu şehri İstanbul’da fiyatları üç katına çıktı. Geçen zamanlar İstanbul’un en büyük yapanlar güvenlik güçleri ile Londra Asfaltı’nı yapmasının gecekondulaşmanın kısa bir hafta aldığım kasayı şimdi üç misli gecekondu mahallelerinden olan çatışıyordu. Bir süre sonra sınır ardından bu kez hem sanayi hem de kronolojik öyküsünü anlatmakta fiyatına alıyorum” diye yakınıyor. ve günümüzde ilçe statüsünü gecekondular bu yolun iki tarafında anlaşmazlığı nedeniyle komşularıyla yarar var. Muşambalardan yer kazanan Kâğıthane’nin tarihiyle kümelendi. kavga etmeye başladılar. Ne güvenlik ilgili bilgi verirken bölgenin döşemesi, naylondan pencere İlk gecekondu mahallesi: İstanbul’un ilk gecekondu güçlerinin ne belediyelerin ne de arazi mafyası Kürt Ahmet’le ilgili camı, tenekeden çatı kaplamasıyla Zeytinburnu mahallesi Kazlıçeşme ve merkezi hükümetin aldığı yıkım ilginç anekdotlar anlattı. Kürt yapılan konduların inşaat Veliefendi Çayırı civarındaki kararları ya da gecekonduları 1940’lı yılların ikinci yarısında Ahmet de Gazi Mahallesi’ndeki malzemeleri de zaman içerisinde taşıma faaliyetleri bir işe yaradı. gerek sanayileşmenin büyük Yeni Mahalle, Osmaniye, Beş Laz Dursun gibi Kâğıthane’nin biraz daha iyileşti. Artık duvarlar Köyden kente akın akın gelenlerin kentlerde plansız bir şekilde Telsiz ve bölgedeki Sümerbank ağasıydı. Kâğıthane’deki Hazine portakal sandığından değil ya barınma ihtiyacı karşılanmadığı için yoğunlaşması ve DP döneminde Fabrikası’ndan dolayı sonradan arazilerini parselleyip satarken kerpiçten ya da briketten, çatı hazine ve vakıf arazileri pıtrak gibi yolların yapımı, köyden kente adı Sümer olacak mahalleye belediye ile ortak çalışıyor. Belediye kaplaması alüminyum saçtan yapılır göçü tetikleyen en önemli etkendi. kuruldu. Çünkü bölgede deri gecekonduyla doldu. başkanlarının makam odasına oldu. Gece kondurulan barakaların Plansız sanayileşme, plansız tabakhaneleri, Sümerbank, Mensucat teklifsiz girebiliyor. Zaten arazi Arazi mafyası elektrik, su ve kanalizasyonu göçü ve yapılaşmayı beraberinde Santral, Fişekhane, Çimento, mafyalarının jandarma, polis, yerel yoktu. Tabii yolları ve ulaşım ile tanışıyoruz getirdi. İlk gecekondu mahalleleri Vita Yağı ve Ağır Bakım Tamir yönetim ilişkileri olmadan bu işi araçları da. Sular yakındaki de sanayi tesislerinin çeperindeki Fabrikası vardı. Burada çalışan Bu göç akını farklı bir rant yapması olanaksız. fabrikaların işçilerin temizliği için boş arazilere kuruldu. Zeytinburnu, işçiler bu bölgelerin boş olmasından kapısını da açmış oldu. Kendine Zaten siyasiler de bir süre sonra yapılan çeşmelerinden karşılandı Yedikule ve Bakırköy’ün sahile bir arazi çevirip gecekondusunu da yararlanarak ilk derme hükümetler ve siyasi partiler yakın bölgelerinde ilk gecekondular önce. Sonra artezyen kuyuları çatma barakalarını kondurdular. yapanlar fazladan çevirdiği araziyi de gecekondu sorunu ile başa yapıldı. açıldı gecekondu mahallelerinde. Sur dışındaki bu arazilerde yapılan sonradan gelen kent yoksullarına çıkamayacağını anlayıp bu furyadan 1950’li yıllarda İstanbul’daki Belediyeler ve hükümet de bir barakalarına jandarma ve polisin satıyordu. Rant kapısı bir kez “Siyaseten nasıl yararlanabilirim” ikinci büyük gecekondu gelişmesi süre sonra gecekonduları yıksa baskınından kurtulmak için açılmayagörsün... Hemen o işin diye düşünüp yol verdiler. Taşlıtarla’da ortaya çıkmıştır. zamanla yarışarak gece başlayıp da ertesi gün yeniden yapıldığını mafyası da türeyiverir. Artık hazine Buradaki yerleşme 1950-1951 yılları gün ışımadan bitirildiği için görünce çaresiz kalarak hiç olmazsa arazilerini çeviren birtakım silahlı Yarın: Sol örgütler gecekondu yapıyor arasında Bulgaristan’dan gelen gecekondu dendi. su ihtiyaçlarını karşılasınlar diye adamlar yeni gelenlere bu araziyi