Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 17 NİSAN 2026 CUMA 2 olaylar ve görüşler iddetin ve uzman olursa “toplumsal olsun başarılı Ş kaynaklarını” olamayacağını Cumhuriyetin şöyle gördüğü zaman, özetleyebilirim: isyana ve şiddete 1) KİNDAR yönelir. EĞİTİM: 5) YÜKSEK Rüzgâr eken SÖMÜRÜ VE Kin eken fırtına biçer! EŞİTSİZLİK: Kindar nesil Toplumda, hem eğitim devrimi cinayet biçer! yetiştirirseniz yüksek sömürü hem sonuçta, ortada fırsat eşitsizliği hem yönlendirilir. birbirini öldüren insanlardan de büyük gelir adaletsizliği 3) AHLAKSIZLIK: Mustafa Gazalcı başka kimse kalmaz! varsa o toplumda şiddete Bireye aileden, okuldan, Milli Eğitim, insan, doğa, uygun bir ortam oluşur. medyadan, sosyal 16. vE 22. DönEm DEnizli mv., yurt sevgisi, barış içinde 6) KORKU VE medyadan, toplumdan Eğitimci birlikte yaşamak kültürü, GÜVENSİZLİK: aktarılan iyi-kötü, doğru- yurttaşlık bilinci öğretmek İnsanlar güvenlikleri için yanlış, güzel-çirkin uruluşunun 86. yılını yerine kin ve nefret üzerine devlete güvenemiyorlarsa o kavramları, öldürmeye değil, kutladığımız Köy kurulu ise evlatlarımız “İyi toplumda şiddet yaygınlaşır. yaşatmaya; kavgaya değil, KEnstitüleri, Türkiye insan iyi yurttaş” olarak 7) ŞİDDETE YÖNELİK uzlaşmaya; savaşa değil, Cumhuriyeti’nin en önemli değil, potansiyel katiller ÖRGÜTLER: barışa, birlikte yaşamaya olarak yetişir. Din, mezhep, ırk üzerine eğitim devrimidir. UNESCO’nun yönelik olmalıdır. 2) ADALETSİZLİK, kurulu olan örgütler şiddete Din, mezhep, ırk, gelişmekte olan ülkelere örnek HAKSIZLIK, yönelik eylem ve söylemler coğrafya gibi kültürel gösterdiği bir sistemdir. HUKUKSUZLUK: açılarından dikkatle kimlikler insanları Köy Enstitülü şair ve yazar Adaletsizlik, haksızlık, denetlenmelidirler. ayrıştırmamalı, Mehmet Başaran, Kurtuluş hukuksuzluk, şiddetin en 8) SİYASET: düşmanlaştırmamalı; tam Savaşı’nın eğitim alanında bir önemli kaynaklarından tersine, kurallı ve birbirlerine Siyasal iktidarlar, devamı, tamamlayıcısı olarak bir ülke yaratmak; köy-kent roman, öykü, inceleme ve bilim biridir. güçlerini pekiştirmek saygılı bir yurttaşlık ahlakı, görür Köy Enstitülerini. İnsanlar başka kişiler herkesi barış içinde birlikte ve sürdürebilmek için dengesizliğini gidermek, özgür vb. kitaplarını okuma.) Güzel veya devlet tarafından yaşamaya yönlendirmelidir. yurttaşları, ayrıştırıcı, Cumhuriyetin başında birey yetiştirerek insanı ve sanatlar ağırlıklı bir eğitim. kendilerine haksızlık dışlayıcı, düşmanlaştırıcı Aile, okul, arkadaş grubu, özellikle, Milli Eğitim Bakanı toplumu içinden canlandırmaktı. (Resim, müzik, beden eğitimi, edildiğini düşündüklerinde, medya, sosyal medya, politikalar izliyorlarsa Mustafa Necati döneminde yeni Sistemin kuramcısı, sporun uygun olan her dalı.) bunu meşru olarak şiddeti özendirmemelidir. o toplumda şiddetin alfabenin kabulü, karma eğitim, uygulayıcısı büyük eğitimcimiz Parasız, kamusal, bilimsel, laik, düzeltme yollarının filizlenmesi ve egemen 4) UMUTSUZLUK: yaşama dönük program gibi İsmail Hakkı Tonguç ve nitelikli bir eğitim. bulunmadığını görürlerse Umut, insanın en önemli olması kaçınılmaz olur! ulusal eğitimle ilgili ileri adımlar Kurulduğu yere göre Köy bakanlıkta, enstitülerde görev şiddete yönelirler. yaşam kaynağıdır! HHH atıldı. Enstitüleri programları esneklik Hukuk devleti Son söz olarak, bir alan çalışma arkadaşlarıydı. İnsan kendisi ve ailesi işlemiyorsa, belli kişiler için iyi hayat koşullarını toplumda şiddetin Ancak bu önemli atılımlar taşıyordu. Örneğin Isparta Türkiye’ye özgü bu yeni eğitim veya gruplar ya da belli sağlayacak meşru ve yaygınlaşmasının nüfusun yüzde 80’inin yaşadığı Gönen’de gülcülük, bağcılık, sistemine kol kanat geren suçlar için “kayırmacılık”, doğrudan doğruya bir geleneksel yolların köylere yeterince ulaşamıyordu. Trabzon Beşikdüzü’nde balıkçılık cumhurbaşkanı Mustafa Kemal “cezasızlık” hatta “borsa/ olmadığını, fırsat eşitliği toplumsal kültür, eğitim 1935’te kent çocuklarının yapılıyordu. Yüzde 50 tarım, Atatürk ve İsmet İnönü, Milli rüşvet” sendromları devreye bulunmadığını, ne kadar ve siyasal iktidar sorunu yaklaşık yüzde 75’i, köylerde Eğitim Bakanları Saffet Arıkan teknik, yüzde 50 kültür dersleri girmişse insanlar şiddete olduğunu vurgulamalıyım! namuslu, ahlaklı, çalışkan yaşayan çocukların ise ancak ve Hasan-Âli Yücel’di. yapılıyordu. Öğrenciler üretirken yüzde 25’i okula gidebiliyordu. öğreniyorlardı. Köy Enstitüleri Yasası 40 bin köyün 35 bininde okul, Sistem başarı ile uygulanırken KimsEsizl Erin KimsEsi Eğitim Kur umlar I Köy Enstitüleri Yasası öğretmen yoktu. Köyler, birçok aydınlıktan korkanlar, çıkarı çıkarken kimi milletvekilleri, yönden geriydi. bozulanlar Köy Enstitülerinin Anadolu’yu baştan başa ay- tor, mühendis olarak yetiştir- Duran GÜLDEMİr enstitü adını, yalnızca köyden kolunu kanadını kırdılar. dınlatmıştı. İşte bu aydınlan- miş, daha da önemlisi onla- Eğitimci Üretici yeni bir eğitim öğrenci alınmasını eleştirdi. 1946’ta Yücel ve Tonguç ma ışığı bazı gözleri rahatsız rı bakan, başbakan yapmış, Cumhuriyeti kuranlar, köye Sonunda 429 milletvekilinden görevden uzaklaştırıldı. etmişti. Bu anlayışın getirdi- cumhurbaşkanı olarak ülke- u öğretmenler köyü- eğitimin ulaşması için bir çözüm 148’i oylamaya katılmadı, 278 ği politikalar sonucu köyler Enstitülerde görev alan yaklaşık “Bmüze geldikten sonra nin başına getirmiştir. aradılar. Bu amaçla Milli Eğitim milletvekilinin oyuyla yasa bizim ne söyleyecek sözümüz de boşalınca, Anadolu okul- Eğitim olanaklarının sınır- 400 yönetici, Yücel’in yerine kaldı, ne de gücümüz...” suz, öğretmensiz bırakılmış- lı olduğu o zor koşullarda, bakanı yapılan Saffet Arıkan, kabul edildi. Köye öğretmen ve atanan Reşat Şemsettin Sirer Köy Enstitülerinin kapatıl- tı. Oysa, yapılması gereken bu okullardan birinin (Öğ- 1935’te İsmail Hakkı Tonguç’u köye yarayışlı başka meslek tarafından görevden alındı. bir kişinin bile “eğitim”den retmen Okulu) öğrencisi ol- ma nedenleri anlatılırken o İlköğretim Genel Müdürlüğü’ne elamanlarını göndermenin yolu 1947’de enstitülerin beyni yoksun kalmaması için ona ma mutluluğunu yaşayan bi- dönemin toprak ağalarıyla getirdi. Tonguç ve arkadaşları açılmıştı. sayılan Hasanoğlan Yüksek Köy her türlü olanağın sağlanma- ri olarak bunları anlatmak- birlikte söz sahibi kimi ege- uzun incelemelerden sonra Yasa çıkar çıkmaz iş eğitimi Enstitüsü, 1954’te de bütün sı değil miydi? Öğrenci azlı- taki amacım yalnızca geçmişi men güç temsilcilerinin söy- küçük köylerdeki çocuklara ilk uygulanan Köy Öğretmen Köy Enstitüleri klasik öğretmen ğı gerekçesiyle, köy okulları anmak, bu okulların kuruluş lediği bu söz yıllardır hep ya- üç sınıfı okutmak üzere 1936’da Okullarının adı Köy Enstitüsü okullarıyla birleştirilerek bir bir kapandı. Evet her ge- gününü kutlamak değil. Bu zıldı çizildi, konuşuldu. Bel- Köy Eğitmenleri uygulamasını oldu. 1948’de açılan Van Ernis’le kapatıldı. çen yıl öğrenci sayısı düşü- iki eğitim yuvasının binler- ki de işin en üzücü yanı, buna başlattı. Bu uygulama 1948’e enstitü sayısı 21’e ulaştı. Her Köy Enstitüleri sisteminden yordu ama bunun çözümü ce yoksul köy ve kasaba ço- benzer sözleri, Köy Enstitü- değin sürdü. 1937’de “İş içinde üç-dört ilin yararlanacağı 17 bin 341 öğretmen, 8 bin 675 konusunda gerekli hiçbir ön- lerinin kapatılmasından yıl- cuğuna hem analık hem ba- iş aracılığıyla, iş için eğitim” lemin alınmamasıydı en bü- biçimde ülkenin dört bir yanında eğitmen, 1248 sağlık memuru, lar sonra kendi köyünde oku- balık yaparak onlara nasıl sa- lun kapanmasını isteyenler- yük sorun. hip çıktığını hatırlatmak. Bü- ilkesinin uygulandığı Köy konumlandırılan Köy Enstitüleri, 213 Yüksek Köy Enstitülü yetişti. den duymaktı. Her alanda olduğu gibi eği- tün bunları yaparken çağdaş, Öğretmen Okulları açıldı. bir güneş gibi çevresini Köy Enstitülerinin ekonomik, Bir seçim öncesinde, kö- timde de çok büyük geliş- laik ve bilimsel bir eğitim an- Bu iki deneme başarılı aydınlatmaya başladı. toplumsal ve kültürel olumlu ye gelen bir grup gurbetçinin melerin yaşandığı çağımız- layışı içinde o büyük başarı- olunca sorunu kökten çözmek sonuçları oldu. Eğitim ve köylerindeki okulun kapan- da, bizim de bu gelişmeler- lara nasıl imza atıldığını vur- Parasız, bilimsel, laik için 17 Nisan 1940’ta 3803 edebiyatımız nicel ve nitel olarak masını istemeleri karşısında le dünden daha ileride olma- gulamak. eğitim sayılı Köy Enstitüleri Yasası zenginleşti. Yoksul köy çocukları şaşkınlığımı gizleyememiş- mız gerekmiyor muydu? Ma- Her geçen gün artan şid- çıkarıldı. 1942’de de Köy Köy Enstitülerinin çoğu fırsat eşitliğiyle eğitim ve ülke tim. “Neden?” diye sordu- alesef geçmişin özlemi için- det olaylarının okullara ka- Enstitülerine öğretmen bugün de geçerli olan bazı yönetimine katıldı. ğumda verdikleri cevap  şuy- de, geçen her geçen günü dar uzandığı ve daha da kor- yetiştirmek, köy incelemesi ilkeleri şunlardı: Üretime Bugün Köy Enstitüleri du: “Köyümüzde okuyan  öğ- arar olduk. Bugün özellikle kuncu dünyanın kan gölüne yapmak, ders kitapları yazmak dayalı demokratik bir eğitim. felsefesinin, düşüncesinin artarak Köy Enstitülerinden ve daha döndüğü şu son günlerde, bu rencilerin çoğu göçer ailele- için Hasanoğlan Yüksek Köy Öğrencilerin yönetime katılması. sonra kapatılan Öğretmen sürmesi, ileride oluşturulacak rin çocukları. Bunlar okuyup eğitim kurumlarının eğitim ilerde iş güç, meslek sahibi Okulları’nın o çağdaş eğitim anlayışının sevgi, saygı, dost- Enstitüsü açıldı. Amaç, üretici Eleştiri ve özeleştiri. Özgür eğitim düzeni için örnek bir olacaklar. Oysa bizim, mala anlayışından alınması gere- luk ve barış temeline dayalı eğitim yoluyla, çağdaş, gelişmiş okuma. (Ders kitapları dışında eğitim sistemi olmasıdır. davara bakacak çobana; ba- ken o kadar çok ders var ki… olduğunu da hatırlatmak ge- ğa bahçeye gidecek ırgata ih- Cumhuriyet, “kimsesiz- rek. Her şeye karşın umutsuz tiyacımız var…” lerin kimsesi olma” anlayışı değiliz. Çünkü bu ulus, Cum- CUMHURİYET YAZARLARI, BURSA KİTAP FUARI’NDA OKURLARIYLA BULUŞUYOR Köy Enstitülerinin deva- doğrultusunda ülkenin dört huriyetle birlikte her türlü mı olan Anadolu Öğretmen bir yanındaki yoksul Anadolu engeli aşıp o büyük başarıları Okulları, köy okullarına bin- çocuklarına böyle sahip çık- nasıl yakalamışsa, bugün ni- lerce öğretmen göndererek mış, onları öğretmen, dok- ye dünden daha iyi olmasın? 18 NİSAN 18 NİSAN 18 NİSAN Bozkırın genç fidanları rağı işlemeyi, su getirmeyi, ko- MÜctEba bİnİcİ operatif kurmayı, hak arama- vEtErinEr HEkimlEr yı ve “Köy Enstitülü öğretmen” DErnEği GEnEl SEkrEtEri olmanın gerektirdiği gibi, top- nümde, zamanın yıpratıcı lumu her alanda dönüştürme- HÜRRİYET YAŞAR ÖZLEM YÜZAK-ORHAN BURSALI DURSALİYE ŞAHAN Öetkisinden nasibini almış, yi öğretti. kenarları kıvrılmış, sararmış si- İMZA: 14.00 İMZA: 13.00 İMZA: 13.00 Işık sönmeyecek yah-beyaz bir fotoğraf duru- SÖYLEŞİ: 12.00 yor. Üzerindeki çizgiler ve leke- Ne yazık ki Türkiye’nin bu bü- “Kırılma Çağında: Toplum, Ulus, B‘l‘m ve Gelecek” ler, onun yalnızca bir kâğıt par- yük aydınlanma hamlesi ya- Tonguç’un dehasıyla filizlenen HÜDAVENDİGAR SALONU çası değil, bir dönemin tanı- rım bırakıldı. Ancak Dicle’den, bu kurumlar, köylüyü “efendi” ğı olduğunu haykırıyor. Bu ka- Hasanoğlan’dan, Kızılçullu’dan kılmanın ötesinde, onu “aydın” reye baktığımda, yalnızca top- yayılan o ışık hiç sönmedi. Bu kılmayı hedeflemişti. lu bir öğrenci fotoğrafı görmü- fotoğraf, o ışığın sönmeyeceği- Fotoğraftaki bu genç yüzlere 17-18-19 NİSAN 19 NİSAN 19 NİSAN 19 NİSAN19 NİSAN yorum; bir ülkenin makus tali- nin en somut kanıtlarından bi- iyi bakın. Her biri, elinde dünya hini “akıl ve üretimle” yenme- ridir. Binlerce eğitim neferinin klasikleri, sırtında tuğla, gön- ye ahdetmiş bir kuşağın, “in- ektiği tohumlar, bugün hâlâ la- lünde yurt sevdasıyla bozkı- sanlaşma devriminin” adsız ik ve çağdaş Türkiye’nin en di- rı yeşertecek birer rönesans in- kahramanlarını görüyorum. rençli kaleleri olarak ayaktadır. sanı adayıydı. Onlar, dogmala- Ve bu kahramanlardan biri, en Köy Enstitülerinin 86. kuru- ra hapsolmamış, özgür bir akıl ön saflarda, umut dolu gözler - luş yıldönümünü kutlarken bu ve emeğin kutsallığına olan le geleceğe bakan babam, Re- toprakları yurt kılan o devrim sarsılmaz inançla yetiştiriliyor- sul Binici’ydi. O, 1946’da girdiği ocaklarını, bu fotoğraf karesin- lardı. Babamın miras bıraktı- Dicle Köy Enstitüsü’nü 1952’de deki tüm genç fidanları ve ya- ğı en değerli hazine de işte bu YALIN GÜNDÜZ RİFAT ESEN ULUÇ GÜRKAN ADNAN GERGER bitirdi. şamını bu yola sermiş tüm Köy inançtı. İMZA: 17 NİSAN / 14.00 - 18 NİSAN 14.00 İMZA: 14.00 İMZA: 16.00 Dicle’nin kıyısında yükse- Enstitülü öğretmenlerimizi İMZA: 14.00 19 NİSAN / 12.00-14.00 ve 16.00-18.00 Bitmeyen öğretmenlik SÖYLEŞİ: 15.00 len bu fotoğraf, muhteme- saygı ve minnetle anıyorum. “Cumhur‘yet Gazetes‘ Okurları: len 1950’lerin başlarında, Dic- Babam Resul Binici, bu fo- Babam ve onun gibi binler- SÖYLEŞİ: 19 NİSAN - 13.00 B‘r Bellek, B‘r Vefa” “Yazarın Ölümü: Yapay Zekâ, le Köy Enstitüsü’nün bahçesin- toğraftaki o heyecanlı gençler- ce öğretmenin yaktığı ışık, yo- SEMİNER SALONU 3 Özgün Eser‘n Sonu mu?” de çekilmiştir. Dicle’nin kıyı- den biri olarak, Dicle’den aldı- lumuzu aydınlatmaya devam SEMİNER SALONU 3 sında yükselen o eğitim ocağı, ğı feyz ile bir ömür boyu Cum- edecektir. Bizler, onların bırak- bölgenin çocukları için hem bir huriyetin sancaktarlığını yap- tığı bu mirası, emekle ve bilim- okul hem de özgürlüğün, daya- tı. Onun öğretmenliği ders zi- le besleyerek yarınlara taşıma nışmanın ve bilimin rehberliği- liyle bitmezdi; köyün tarlasın- sorumluluğunu omuzlarımız- nin canlandığı bir yaşam mer- da, su kanalında, kütüphane- da hissediyoruz. Onların ışı- keziydi. Hasan Âli Yücel’in ev- sinde devam ederdi. O, yalnız- ğı, yarınlarımızı aydınlatmaya BURSA AKM MERİNOS YERLEŞKESİ rensel vizyonu ve İsmail Hakkı ca okuma yazmayı değil; top- devam edecektir.