Katalog

CUMHURÎYET 10 Ekim 1974 ; v£ AUA ftW W .Vf AUA« W Z Û ASDULCA TURHAN SELÇUK Cumhuriyet'in 50. Yılında Türk Basını FÜRUZAN 108 Babanla Kubilay ağızlanndan adını düşürmüyorlar. Seçil de onsuz ne yapıyorsunuz dıys yazmış geçenierde». O satırları hızla geçti. Anım sadığı sarsıcı olması gereken bölümü anyordu. îkinci sayfa başında, birden bire NUveyre oğretmenin yargılayan kendıne güvenen sesi duyulmaya başlıyordu. Emine kızım, vereceğım haberden sakın üzülme, çünkü biz yamlmamızın acısmı yeterince duyduk bıliyorsun. Biz, Kiraz'ı kızımız, siz kardeşiniz gıbi bagnmi7a basmışfık. Gel gör ki, o aynı hislerle dolu değılmiş bizlere karşı. Sen gittikten sonra daha asi, ve katiyyen söz dinlemez olmuştu. Üstelik ne versek azımsıyor gîbiydi. Geçen aydan itibaren babacığınla. Kiraz'a birkaç kuruş vermemizin uygun olacagım düşünmüştük.» Bu «babacıgın» sözcüfündeki sahip olma etkisim dudaklannı büzerek bir an düşündü Emine. «Üç gün önce, akşam eve dönüp bir bakahm ki ortada kimseler yok. girdik yattığı ortiva». Kızamık olayında Kiraz'ı o tıkış tıkış yer *" ^ine gittikten sonra da. Kiraz'm çıkamadığı delıX olmuştu. Emine'rrin odası verflmeliydi oysa ona. Gittikçe boşalan evde. Kiraz evin genç km gıbi özendirilmeliydi. Avnmdan kurtulrnak bu denli guç müydü? Kiraz'da bagışlanmar&n neydi? Liseve başlarken burüan düşünememişti. Emine Istanbul'a gıtmenin düşçülüfüne bin bir olasılıkla kattığı heyecanlarla doluydu. Orta sondayken Kiraz'dan kopmus gibıydi. Günlülc yasayışın öğuttüğü iliîkiler düaenmdeTdiler artık. Kiraz kendisine ayrılmış, sınırları bakıslarla, parmak devinimleriyle bastınlmış öfkelerle çizilmiş bölümde yaşıyordu. Elleri kabalaşıyor, saçlarını tararmyor, ıslayıp bastrrarak, kurur kurumaz püsür püstir olan örfüleriyle geziyordu. Kvdekilerin yüzüne bakarak konuştuğu da azdı. Söylenenleri anladıgını belirten, hiç bir dış belirtı taşımıyordu yüzünde. Bu da evd«kiler de Kiraz'ı ecme hortama dııyfMSunu bilıyordu sanki. Gorçi b«r buyurulanı yezine petiriyordu ya, bu o direngeç kapalılıgını kunselere unutturmaya yetmiyordu. Bir gün raevluda gftmesl gereîcmfştf annesinin. Emine'yi götürmeyi nedense düşünmemişti bile. Kiraz'a tek iyi pazenini giydirip. eline bir de ak örtü tutuşturarak yanına katıp gitmışti. Bu Emine'nin ilgisini çekmişti o sıra. Kirazia hiç bir jrana gitrneyi düşünmeyen annesi, mevluda niye onu götürdü diye. Onlar glderlerken pencereden bakmış anoesinin birkaç adım ötesinde yürüyen incecik tazm boy attıgını da. o gün seçmişti. Mevlud dönü^iı Kiraz'ın yuzü tutkulu bir anlamla doluydu. Onu izleyen günler türküleri kesmi» gîbiydi. îndirürniç o yaban sesiyle «çok alametler belirdi gelmeden» diye o güne degin işirmediği parçalar söyledığini duymuştu. Mutfağm onünden bir geçişinde de Kiraz'ı bulundugu yerden kendi sesinden kopmuş dua edeTken gbrmüştü. Emine'nin geçişini aezer Mnnez küçiik esmer avuçlarını sımsıkı kapıyarak kesiTermisti ymkan^nı. Birden hızla genç kız görünümü elde etmeye başlayan Kiraz, artık Emlne'ye bile kısa kesik yanrtlar verir olmuştu. Beton mutfaga yönelip, dua lle türkü arası, söylemelenne kapanryordu. Kıraz'daki Emine'ye yönelik dargmlıSı andırır gölgelenmeleTin, sertle^melerin çoğahnasından sonra Emine artık onun ardından gidıp gönlünü almaktin caymiîtı. Kiraz'a giderek bu gereği duyuracak bir yumuşaklık ve eziklık sısdırmıyordu kendisinden. Mektuba yine başladı. «Eline verdiğimis parayı, çeyizini yapanz hevesiyle çok tutmadıktı. Yiyor. içiyor bannıyordu. Harçlık nesineydi. Kabahat bizimdi. Yine de verdik. Ne de olsa o da kızranz sayıbrdı. Oksüzdü de. îyi bir Cehiz rapıp Derde y»?ı erince ba? göz etme dilefindeydik. Işte bak asap bozuklu£undan olayı anlatnıa sırasuıı karma kan?ık ettim. Eve döndük ki kimseler yok. înanmıyacaksın ama Kıraz kaçtı yavrum. Ne nankörlük düşün. Baban d"\ çok sarsıldı. Gece yarısı çıkıp aramaya kalktı zor engelledim. Hayır aramıyacaktık, baban *ag olsun beni kırmadı. Madem gitmls varam gitsin dedik. Değil mi çocutum? Ne yedijŞimiz ne givdiğimizi ondan ayrı tutmadık bilirsin. Sen de hatırlarsın bilen gören herkes de hatırlar, ayrı seçki yapmadığımı Kiraz'a. tki gün dnce büyük temizlik için Nazik kadını çagırdım. Inan o kadın daha değerbılir. Üstelik bafina vur lokmasını ağzından al. Neydi son yıllardaki surat asmalan Kıraz'ın. Nazik kadtn İ3 yaparken ben de dolaplan düzenleyeytm dedim, bir de ne göreyim!... Yacarken hala inanmakta güçlük çekiyorum. Mendil bohçamdaki dantelli ipek mendillerim yok. Seçü'in Avrupa peluşundan gece dökan yok. Babaannenden kalma canım kristal Ustü sarı kakmalı düfmeler yok. Onlan, zamamnda ancak paşa karılan alabilirmiş. Nadır şeylerdi. Hepgini oebellejd etmiş bizim Kiraz hanım gitrnis. Dantel merv dil ne de yaraşır ona. Şimdi bu işin peşıne düştük nasıl olsa bulduracağız. lnsanın agınna fpdiyor. Kaç gündür mrkudao yemekten kfsUdim. Baban teselü etmese toparlanamayacaktıro. Ninesi o nurlu ihtiyar geliyor »klıma. îyi ki yajayrp da torununun bu yüz karasuıı görmedi kadın. Ah onu da ne kadar severdim. Canım başka türlü bir kadmdı o. Uzun süre hırsız dıyemedim Kiraz'a. Ama Içte görüyorsun. Izini buldular. O arka mahallelere glttiginl goren olmuş. Utançtan ve hicaptan daha öteain düşünmek istemiyorum» Annesl peşpeşe acmdınyordu kendinl. «Babaru bu sabah pollsten çagırdılar. Bizle yüzleştireceklermi; Kiraz'ı öyle samyorum. Hırsızhğım cezalandırmalıyız. Ancak böyle yola gelir. Öğrettnen arkad&îlar benim adam kullanmayı bilmediğimi söylüyorlar. «Çok alttan almak dogru değildin) diyorlar, haklılar, artık anladım. Anneannene söyle Nemıde teyzen bana babanın işi için Milll Egitim Müdüründen » Emine mektubu ötekilerin yanına bıraktı. Kiraz'ı tutuklanmasından bu yana sıçramalı dıpdiri duygularla geçirir olmuştu içinden. Bu mektubu şlmdiye değîn ahp yenlden okumamış olmasına yandı. (DEVAM VAR) (191374 YTJNUS NADİ ABMAÛANI IABIŞMASI BİRİMCİL1Ûİ.M KAZANAN İNCELEHE) Önder SENYAPILI Basının niceliksel gelişimini etkileyen ana etmen Basının Cumhuriyetın ellınei yaşında gösterdığı nıcel'.ksel geliş roeye yol açan ana etmenın, 1950 yılında benımsenen ekonomik »iyasa tonucu, gazetelerin tecimsel yarışmada bir «reUâm aracı» olarak kullanıbna olanağımn dogması ve bu olanagın bazı gazete patronlarınca gecitaneden değerlendırümesı oldugunu söylemek yanhş olmaz. 1950'lerdeki sorun, gazeteyi geniş yığınlara benımsetmek. vazgeçilemez. her gün muhakkak bfr *rahe edınifme•ı gerekli bir «meta» durumuna gctirraektı. Yıgınlar, yannın yaInn gei»cegin tüketiclleri, gazeteyi haber veren bir araç olmanın otesınde bir kınolık ıçinde, yaşantılarmın hoş, çekıci bir ö|esi olarak görmeltydller. Reklâmcıların deyioüyle, «vazgeçılmez bır aıru edilirlik» uyandırılmahydı yığınlarda gazete (okumak için defil) satın almak ıçın. Bu bır pazarlama fmarketıng) sorunuydu. Denebilir kı. gazete. TBrklye'de bafanyla pazarlaıun flk tüketim malı olmnstur. 1950'nin Babıâli patronlan. yeni ekonomik donemm ilk başanlı ış adamlarıdır. Bol resim ve kısa hab«rlerle donatılan, fıkra ve makale türündekı yazıları kaldıran, yazılann altından imzalann silindıği, giderek haber yorumlarının bütün bütün kaldınldığı gazete bir değişik kimlik kazanmak ta ve bu kimliğiyle yığmlarm gereksindiği bir şey olmaktaydı: Bır tüketim malı. Ve ilk... tlk kez gatete İçin paaar yaratılmiftır Türkiye'de. Yenı dönemın kosullarını ilk degerlendıren gazete, bu pazarda yanşan ötekilere göre çok cabuk gelişmiş ve geh»tigi ölçüdeki hızla da, yeni düzenin cnimetlerimden (en çok) yararlanmayı ba^armiftır. Bugun btle b««ta giden, 1900'dekl koçulian ilk degerlendiren gazetedır. Kitle Toplumu Asa Briggs'in «Avrupa'da Kttle Toplumu» baflıklı yazuında or« sürdugU, yenı anamalcının (kapıtalistın) aradıgı elvertşlı ekoı>omık ve toplunısal koşullann 1950' den sonra Türkiye'de oluştuğu gözienmektedir. Kentler geni^lemefe ve aşın ölçflde kalabalıklasmaga baflamıjtır. Kentlerin nufusu gittikçe ve bula utmaktadır. tzlenen enflagyonist siyasal»r sonucu köylü ve KENTLt. geçmiş dSnemlere före eHne daha çok ve MrdenMre geçen parayı beaapsızca harcamaya koyul muytur. Toplu sozlrşme ve i? yasalanyla emekçilerin boş zamanIan ^eçmife göre dataa çoktur aimdi. Türkiye'de yülık UcreUi izin ve ücretli bayram Mnleri topla mı 41 gündür. îşçüer bayram tatilleriyle birlikte toplam 39 gün ücretli izin kullanmaktadır. Cumartesı ve pazar tatillerryle birlikte bir vüdaki tatil günü savıa 119'u, otekı bir deyişle yılın V o 32'sıni bulmaktadır. 7 tş yerlerindf n evlere dftnmek «dotmoş» bulu^uyla kolaylasmıştır ve görece olarak ucuz aayılır. R^tAm» sarfedilen para gittikçe artmaktadır. Tüm bu gelişimler 1930' den sonradır. Gazetelerin Reklim Gelirleri BugunkU gazetelerin ana gelir kaynağı rekltmlardır. Gaıetelerin basım ve «atış aayıları arttıkça reklim gelirleri artnut, rek lâm gelirleri arttıkça gelisme ola Dakları çoğalınıştır* Bannı lan yonilenmektedir. Hemen tUm büyük gazeteler «otfset» uygulayımı (teknlgı) ile Dasıimakuıcur Cumhunyetin ellincı yaşında. Babıâli'de yayımlanan gazeteler, daha 1013 yü öocesine değın 'mşkent Ankara'da bile saat 10.00'aan 11.00'den önce okunamazken, lzmir gibi bir büyük kentımizde ancak bir gün sonra okunabilırken, bugun aynı gazetelerin çoğu Istanbul'dan başka Ankara'da, Izmir'de, Adana'da ve gıderek Almanya'da basümakta ve en uzak il merkezlerinde olduğu gibi, Avrupa'run belli başlı merkezleıuv de de okunabilmektedır. TARIN: R EK L M DIŞI İÇERİK MALKOCOGLU yazan veçizen:Ayhan BAŞOGLU BANYA LUKA'NIN TOPLARI 1950'yi tzleyen Ekonomik Geiişim ».^ç, Oszetelerın gehşıml gelışmeye kojut olarak cereyan etmiştir. Yönetme ertdnl ele geçıren DP, ilk hükUmet proframında duyurâugu ilkeler uygun olarak dışa borçlanma ve agır bir anflasyon sirasası güderek, Celâl Bayv'ın sözleriyle, halkm «kendi h»yatında bır kolayhk, bır d«gisiku1a isteftaı gidermek çabalanna glrişıniştir. Yoî, muamele ve hayvan vergllerı kaldınlnuş. tanm ürtinlenn« yüksek fıyat verılmeye, tarım sal kredi musluklan 1990'deki 500 mllron TL.'ndan 196O'ta 2 milymr 500 milyon TL"na varacak biçımde açılmaya başlanmmır. «Gözü para gören köylü»nün tüketim egilimleri bu ko»ullar altında artmayacakUr da ne olacaktır?.. Öte vandan, özel girışime devlet bankalarınca 1950'deki 300 milyona karşılık 1960'da 7,5 mılyara varacak kredı verilecektir. Ancak bu kredilerin önemli bolflmü tecim kesinıine venlmektedır. 1956 yılında ülkedeki anonim şirkettarin •'. 7l'i, limited 0 ortaklıklann 'Ü90'I t«cim kesımındedir. 19601960 arasında tedavüldeki para bes kat artmıştu:. 6 / TÜın aayılan veriler, top lumun kırda ve kentte harcama yeteneğinin arttıfızu dile getirdıgi gibi, tecimsel yanşmanm da, dogal olarak, başlaöıgını anlatmaktadır. K O N G RE BUyükd«re Boronkay Spor Kulubü Dernetinuj vıllık kongresi 25.10.1974 curaa gusü saat 20 30 da merkez kulüp lokalinde y»pılacakur. Sayın üyelere duyorulor. G Ü N D E M: 1 Açıltj, 2 Kongr» ba»kan v« kitip seçimi, 3 Faaliyet okunması, 4 Malî raporunun okunması, 5 Murakıp raporu, 6 İdare heyeünın ibrası, 7 Yeni idare heyetinin seçimi. (Cenajane; 813/8066) DİSİ BOND TİFFANY JONES GARTH ÎSTANBUL DEVLET MÜHENDlSLÎK VE MÎMAKLIK AKADEMÎSÎ BAŞKANL1Ğ1NDAN B tUrü puan «onuçlanna göre kontenjanı dolmayan Ankara Mübendislik ve Mimaruk Yüksek Okulu Kimya Bölumü ile Konya MUhendislik ve Mimarlık Akademisi HarıtaKadastro ve Mimarlık Bölümlerine 376.000 ve daha yukarı fen puanı almıs olan Sanat Enstitüsü ve Kadastro Meslek Iisesi Mezunlanndan öğrenci alınacaktır. Kayıt işleml her bölüme alıcacak ögrencı kontenjanı tamamlanıncaya kadar devam edecektir. Kayıtlar 9 ekim çarşarnba günü saat 14.00 de tstanbul Devlet Muhendislik ve Mimarlık Akademisınde yapılacaktır. Ancak kayıt yaptırmak Uzere çağınlmış olmak ıstekliye Akademl ve Yüksek Okullara girmek hakkını vermez. Kayıt yaptırmafc üzere baş vuracak isteklilerin Üniversitelerarası Seçme smavı kimlik kartı ve Üniversiteler arası seçme sınavt »onuç b»lgesini birlikte getirmeleri sarttır. (Baım: 23645) 8050 <> Büro Tatbikatı Bilim Dalında J (1) Asıstan alınacak Ticaret ve Turizm Yüksek Öğretmen Okulu Müdürlüğünden: 1 Büro tatbikatı dersleri için bır asistan alınacaktır 2 Taliplerde, Devlet Memurlan Kanunu ile tlgüı nü kümlere ilâveten 7 eylül 1967 gün ve 12693 sayıh Resmi Ua zete'de yayımlanan okulumuz Asistanlık Ybnetmelıeındek! öze! sartlar da aranır. 3 Talipleriı. adreslerine bildirilecek tarihte. önce yabancı dilden imtihan yapılır. Başanlı olanlar, girecelüen bılım dalmdan. okulda aynca ilân edilecek sünde ımtihana tâbi tutulurlar. 4 Asıstanlığa alınacaklara yan ödeme vapıiıı ve masteı veya doktora yapma imkânları sağlanır 5 Taliplenn 15 ekim 1974 günü mesai saatı sonuna K a dar okul müdılrlüğüne bir dilekçe ile müracaat ederek bıl diklerı yabancı dili ve girmek istediklen bılım dalını bıldır melen ve Asistanlık Yönetmeliği'nin 4. maddesınde gösterılen belgeleri dilekçelerlne eklemeleri lüzumu üân olunur. (Basm 23689) 8049