Catalog

26 TEMMUZ 2026 2 EDITÖRDEN itmediğiniz bir Kentte en değerli şey oteli kaç kez gezdiniz? Henüz izlemediğiniz Gbir filmin kaç sahnesini gördünüz? Hiç oturmadığınız bir restoranda artık ağaç gölgesi hangi masanın daha iyi olduğunu biliyor musunuz? Ya da okumadığınız bir kitabın sonunu... Olasılıkla evet. Çünkü artık bir şeyi deneyimlemeden önce onunla ilgili neredeyse her şeye ulaşabiliyoruz. Gittiğimiz kentleri gezi vloglarından ezberliyor, restoranların mönülerini inceliyor, filmlerin yorumlarını okuyor, kitapların özetlerini DAIRESEL dinliyoruz. Bir anlamda, FLORA yaşayacağımız deneyimin provasını önceden yapıyoruz. Sizce bu bir avantaj mı yoksa deneyimin kendisinden bir şeyler mi eksiltiyor? HHH İnsan zihni yalnızca bilgiyle AYÇA değil, merakla da beslenir. CEYLAN Bilmediği şeyi tamamlamak ister. Karşılaşmayı, şaşırmayı, ayca_ceylan yanılmayı sever. Belki de bu yüzden hayatımızdaki en unutulmaz anların önemli bir Neden bu az aylarında sabah yürüyüşlerine çevreye geri yayıyor. “Kent ısı adası” olarak kısmı planladıklarımız değil, hiç çıktığımda kendimi farkında olmadan adlandırılan bu etki nedeniyle kent merkezleri, beklemediğimiz karşılaşmalardır. hep aynı eylemi yaparken buluyorum. çevresindeki kırsal alanlardan daha sıcak kadar önemli? Oysa bugün algoritmalar, Yolumu ağaçların gölgesine olabiliyor. Özellikle gece saatlerinde bu biriken merakın bıraktığı boşlukları biz Yçeviriyorum. Kentte o gölgeyi ısı kolayca kaybolmadığı için kentler serinlemekte n 2-8 DERECE DAHA SERINLETIYOR daha fark etmeden dolduruyor. ne kadar bulabilirsem tabii... Birkaç saniyelik zorlanıyor. İşte tam bu noktada ağaçlar yalnızca Dünya Kaynakları Enstitüsü Neyi beğeneceğimizi söylüyor, serinlik için kaldırımın diğer tarafına geçmek, estetik bir unsur değil, doğal birer iklim çözümü. (World Resources Institute - WRI) nereye gitmemiz gerektiğini yürüyüş temposunu değiştirmek veya gölgede AĞAÇLAR DOĞAL KLIMA verilerine göre ağaçlar, gölge ve gösteriyor, hangi kitabın biraz daha uzun kalmak artık yaz mevsiminin en yapraklarından su buharı salmaları “mutlaka okunması gerektiğini”, Bilimsel araştırmalar, ağaç gölgelerinin asfalt tanıdık alışkanlıklarından. Üstelik yalnız değilim. sayesinde insanların hissettiği hangi filmin “kaçırılmaması ve kaldırım yüzey sıcaklıklarını önemli ölçüde Avrupa’dan Türkiye’ye kadar milyonlarca insan, sıcaklığı 2 ila 8 derece arasında gerektiğini” önceden ilan ediyor. düşürebildiğini gösteriyor. Bunun nedeni yalnızca aşırı sıcakların etkisiyle artık kentleri gölgeden azaltabiliyor. Deneyim başlamadan beklenti gölge sağlamaları değil. Ağaçlar, yaprakları gölgeye yürüyerek deneyimlemeye çalışıyor. oluşuyor. Bazen de beklenti, aracılığıyla gerçekleştirdikleri evapotranspirasyon Bir zamanlar sıradan kabul ettiğimiz ağaç n DOĞAL KLIMA ETKISI YARATIYOR deneyimin önüne geçiyor. Sürpriz süreciyle çevreye nem vererek havanın gölgesi, iklim krizinin derinleştiği bir dünyada Ağaçlar yalnızca gölge sağlamıyor. ve beklenmedik kavramları serinlemesine de katkı sağlıyor. Başka bir giderek daha kıymetli bir kamusal değere Yaprakları aracılığıyla su buharı sessizce yaşamlarımızdan deyişle, bir ağacın altında hissettiğimiz serinlik dönüşüyor. Çünkü gölge yalnızca güneşten salarak (evapotranspirasyon) çekiliyor. yalnızca psikolojik değil, ölçülebilen fiziksel bir korunmak anlamına gelmiyor. Daha yaşanabilir çevredeki havayı serinletiyor Sürpriz hoş bir rastlantı etki. Görüyoruz ki kentleri serinletmenin yolu kentler, daha sağlıklı insanlar ve iklim değişikliğine ve kentlerdeki ısı adası etkisinin değildir. Öğrenmenin en güçlü yalnızca daha fazla klimadan geçmiyor. Daha fazla karşı daha dirençli yaşam alanları anlamına da azaltılmasına katkı sağlıyor. yollarındandır. İnsan çoğu ağaç, daha fazla gölge ve doğayla uyumlu kent geliyor. zaman planladığı şeylerle değil, planlaması da en az teknolojik çözümler kadar n KENTLERI DAHA YAŞANABILIR AŞIRI SICAKLAR ARTIK NORMAL karşılaşmayı hiç beklemediği önemli. Nitekim dünyanın birçok kentinde yeşil KILIYOR anlarla değişir. Son yıllarda Avrupa’nın birçok ülkesi tarihin altyapı yatırımları, iklim politikalarının ve yerel Ağaçlar kaldırımların, yolların ve Gitmeden önce gitmek... en sıcak yazlarından bazılarını yaşadı. Rekor yönetimlerin uyum stratejilerinin temel başlıkları binaların aşırı ısınmasını önlemeye İzlemeden önce izlemek... sıcaklıklar yalnızca termometrelerde değil, arasında yer almaya başladı. yardımcı olurken açık alanlarda Yaşamadan önce yaşamak... gündelik yaşamın içinde de hissediliyor. Öğle Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve son yıllarda termal konforu da artırıyor. Bütün bunlar bize daha fazla saatlerinde boşalan meydanlar, değişen çalışma yayımlanan çok sayıda bilimsel araştırma, yeşil n DAHA FAZLA AĞAÇ, DAHA AZ bilgi veriyor ama aynı zamanda, saatleri, artan sağlık riskleri ve serinleme alanların stres seviyesini azaltabildiğini, hava SICAKLIK RISKI yaşamın en eski duygularından merkezleri artık iklim krizinin yeni kent kalitesini iyileştirdiğini ve insanların fiziksel birini de yavaş yavaş elimizden manzaralarının bir parçası. Türkiye de bu tablonun aktiviteye daha fazla yönelmesini desteklediğini WRI’ın aktardığı 2023 tarihli bir alıyor: İlk kez karşılaşmanın dışında değil. Yaz mevsimi uzuyor, sıcak hava gösteriyor. Tam da bu nedenle bir ağacı yalnızca modelleme çalışmasına göre Avrupa heyecanını. dalgaları daha sık ve daha uzun süre etkili oluyor. peyzajın parçası olarak görmek mümkün değil. Bir kentlerinde ağaç örtüsünün kent Hepinize iyi pazarlar... İklim krizi artık yalnızca geleceğin değil, bugünün ağacın gölgesi; halk sağlığı, iklim uyumu, biyolojik alanlarının yüzde 30’una çıkarılması, kent yaşamını da yeniden biçimlendiriyor. çeşitlilik ve yaşam kalitesiyle doğrudan ilişkili. 2015 yılında sıcaklığa bağlı yaşanan DENIZ ÜLKÜTEKIN Ancak kentlerde hissettiğimiz sıcaklık yalnızca Kent planlamasında doğru seçilip dikilen her ağaç, ölümlerin yaklaşık yüzde 40’ını hava sıcaklığıyla ilgili değil. Asfalt, beton ve gelecekte yaşanacak sıcak hava dalgalarına karşı önleyebilirdi. deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr yoğun yapılaşma güneşten aldığı ısıyı depolayarak atılmış küçük ama etkili bir adım anlamına geliyor. Can sıkıntısı baş belasıdır, aylaklık asla! ilozof Hegel, baş belasıdır. Kierkegaard, “ayaktakımı” der. mektupta şöyle diyor: tarihi, özgürlüğün Oysa aylaklık öyle mi? Asla! Çok acımasızca biliyorum ancak “Sevgili Jette, her şey bir yana yürüme tarihi olarak Kierkegaard, “Yeter ki kişi Kierkegaard bu, yapacak bir arzunu kaybetme. Ben her gün sağlığıma okurken bir şey yok! Başkalarını sıkanlar aylaklıktan sıkılmasın” yürüyor ve her türlü hastalıktan yürüyerek Fbaşka filozof için şunları da ekler: diyor. Eğer sıkılıyorsa uzaklaşıyorum. En iyi düşüncelerime Kierkegaard, “Tarih “Bunlar yığındır, genel bu gerçek bir aylaklık kendimi yürüyerek götürdüm ve şimdi sıkılmanın tarihidir” der. olarak insanlık kafilesi olamaz. İnsanın insanın yürüyerek kurtulamayacağı hiçbir Kierkegaard’a hak vermemek böyledir.” tek anlamlı işinin can sıkıcı düşünce düşünemiyorum. Yani AYŞE ACAR elde değildir: Âdem çok çalışmak olduğunu Kendilerini sıkmayan insan durmadan yürürse her şey yoluna sıkıldığı için Havva yaratıldı. insanlar bir şekilde düşünenler filozofun girer”. Sonra birlikte sıkıldılar ve bu kendilerini meşgul bu düşüncelerine Şu aylaklık nedir acaba? Neden bu kadar duruma Habil’le Kabil de eklendi. Sıkılma eden insanlardır, büyük olasılıkla övüyor onu? Kierkegaard, aylaklık derken yüzünden zamanla insan nüfusu her geçen hep bir işleri vardır. karşı çıkacaklardır. tinsel bir durumdan söz eder. Sıkılmaktan gün arttı. İnsanlar sıkıldıkları için başı göğe Kierkegaard, tam Kierkegaard’ın bu kurtulmuş insanın sonradan edindiği bir değen bir kule yapma fikrine kapıldılar. karşı çıkışları hiç da bu yüzdem bu tür ruh halidir bu. Sıkıntıyı unutma, kendinde Sonra zaman geçti ve insanlar, tıpkı insanların en sıkıcı ciddiye almayacağı dinlenmeyi öğrenmek. Aylaklık aynı şimdi insanların yurtdışına çıkmaları gibi insanlar olduğunu aşikâr. Çünkü her işi zamanda tesadüflere, yeni düşüncelere yeni yeryüzüne dağıldılar ama sıkılmaya devam söyler. Kendini sıkanlara bir çalışmaya dönüştüren deneyimlere yer açmak demektir. Aylaklık ettiler.* gelince bunlar seçkinler ve insanlardan filozofumuzun sonradan edinilen bir bilinç durumudur ve Kierkegaard’a göre can sıkıntısı aristokratlardır. Seçkinlik pek hoşlanmadığını Kierkegaard insana neşe getirir. Aylaklar ne sıkılırlar ne bütün kötülüklerin anasıdır. Âdem’den söylemekte yarar var. entelektüel bir seçkinlik de insan onların yanında sıkılır. Aylaklık bugüne insanlığa musallat olmuş bir olabileceği gibi başkalarını AYAKTAKIMI aşamasında insan ne kendisine ne de derttir. Savaşların, icatların, evliliklerin, sıkmaktansa kendini sıkmayı başkasına bir şey ispat etme derdindedir. boşanmaların, tatile gitmelerin, kilo Kierkegaard, “Sıkıntıdan eğlenmeye seçenler de olabilir. Ancak her iki biçimde yönelen insanın çabası nafiledir” der. Çünkü Çünkü aylak insan sıkıntıdan azade vermelerin, kilo almaların tek nedeni bu de sıkılma bütün kötülüklerin anasıdır. bu çaba kaçınılmaz olarak başka sıkıntılara olmuştur. Darısı hepimizin başına! beladır. Şairlerin elinden şiirleri, çocukların BOL BOL YÜRÜYÜN neden olacaktır. Filozofumuz sıkıntıyı elinden oyuncakları, örgü ören annelerin elinden ipleri alacak olsak kimbilir ikiye ayırır: Kendi kendimizi sıkmamız ve Peki ne yapmalı? Kierkegaard’ın en * Soren Kierkegaard, Kahkaha Benden Yana, dünyanın başına ne işler gelirdi. Sıkıntı bir başkalarını sıkmamız. Başkalarını sıkanlara büyük önerisi: Yürümek. Yazdığı bir Çeviren: Nedim Çatlı, Ayrıntı Yayınları.