Catalog

21 ARALIK 2025 2 EDİTÖRDEN akvimler yılın öne çıkıyor: Plastik ağaçlar, son günlerine kesilerek satılan gerçek ir zamanlar yaklaşırken her ağaçlar ve ağacı doğrudan Gelenek, anlam ve yaşıyorduk, yıl neredeyse satın almadan geliştirilen artık T otomatikleşmiş alternatif yöntemler. yalnızca bir tartışma yeniden ortaya PLASTİK Mİ OLSUN, çıkar. Yeni yıl kutlanmalı B“kendi”mizi çevresel sorumluluk GERÇEK Mİ? mı, kutlanmamalı mı? seyrediyoruz. Kendi Kutlanacaksa bunun Plastik ağaçların üretim halimiz bizden giderek sınırları ne olmalı? Bu süreçlerinde kullanılan uzaklaşırken “o”nun sorular çevresinde dönen kimyasallar ve fosil yakıt bir izdüşümünü tartışmalar, aslında temelli imalat, çevre ve ekranda görmekle yalnızca bugüne ait değil. insan sağlığı açısından yetinmek ne kadar Yılbaşı ağacı İnsanlık, zamanı bölümlere ciddi sorunlar barındırıyor. yeterli? ayırmayı ve bu eşikleri Buna karşın, plastik bir Artık ne anlamlandırmayı çok daha ağacın uzun yıllar boyunca hissettiğimizi değil, Yılbaşı ağacı, yalnızca bir süsleme değil eski dönemlerden beri DAIRESEL (ortalama 10-12 yıl) nasıl göründüğümüzü, ritüellerle yapar. kullanılması durumunda, FLORA insanın zamanı, doğayı ve sürekliliği nasıl ne yaşadığımızı değil, Yeni bir döngünün kesilmiş bir ağaca nasıl algılandığını başlaması, eski bir dönemin anlamlandırdığının kadim bir sembolü. kıyasla karbon dengesi kapanışı… Bu geçiş değerlendiriyoruz. sağlanabildiğini öne süren İklim değişikliğinin etkilerini deneyimlediğimiz anları, farklı kültürlerde Yanılıyor muyum? araştırmalar da var. Yani farklı biçimler alsa da HHH zamanlardan geçerken tercih sorun, tek başına “plastik ortak bir gereksinime Kendini başkalarıyla mi, gerçek mi” sorusundan ettiğimiz her ağacın ekolojik işaret eder: Süreklilik karşılaştırarak ibaret değil, kullanım süresi duygusuna. Yılbaşı ağacı ve tüketim alışkanlıkları değerlendirmek olağan bir karşılığı olduğunu olarak bildiğimiz süsleme AYÇA belirleyici oluyor. kabul edilebilir. Çünkü hatırlamak gerekiyor. geleneği de tam olarak CEYLAN Gerçek ağaçlar konusunda “kendi”miz içinde bu noktada ortaya çıkar. ise sıkça dile getirilen bir bulunduğu toplumun Köknar, ladin veya porsuk itiraz var: Ağaç kesmenin ölçütleri içinde kendini ayca_ceylan gibi dört mevsim yeşil doğaya zarar verdiği olağan ve güvende kalan ağaçlar, binlerce düşüncesi. Oysa yılbaşı bulur. yıldır insan zihninde için satılan ağaçların büyük Ancak kendini yaşamın devamlılığıyla bölümü, bu amaçla özel ilişkilendirilmiştir. sürekli başkalarının olarak yetiştirilen üretim Yapraklarını dökmeyen bu gözünden analiz etmek alanlarından geliyor. ağaçlar, yalnızca doğanın özdeğerini hiçe saymak Bu yönüyle, tarımsal dayanıklılığını değil, ruhsal bir sorundur ürünlerden çok da farklı insanın da zamana karşı diyebilirdik. değiller. Üstelik büyüme kurduğu umudu temsil Ne yazık ki süreçlerinde karbondioksiti eder. günümüzde insanın emip oksijen üretmeleri, en büyük alışkanlığı, bulundukları ekosisteme İNANÇTAN kendini dışarıdan katkı sağlamaları da göz KÜLTÜRE seyretmek. önünde bulundurulmalı. Bu yüzden yılbaşı ağacını Attığı adımı Nitekim bazı ülkelerde yalnızca modern bir yapılan araştırmalar, iyi puanlıyor, verdiği alışkanlık olarak görmek yönetilen ormancılık tepkiyi tartıyor, eksik kalır. Müslümanlık uygulamalarıyla yetiştirilen duygularını bile öncesi Türk topluluklarının yılbaşı ağaçlarının belirli “Doğru mu yaşadım?” doğa merkezli inançlarında, koşullarda daha düşük diye sorguluyor. Hıristiyanlık anlatılarında çevresel etkiye sahip ve birçok kadim var oluşta İç sesimiz yerini olabildiğini gösteriyor. bu sembole rastlamak görünmez bir jüriye Ancak bu alanlarda yoğun mümkündür. Ağaç, farklı bıraktı. Sürekli not pestisit kullanımının dönemlerde farklı anlamlar veren, karşılaştıran, da yaygın olduğunu yüklenerek varlığını eksik bulan bir unutmamak gerekiyor. sürdürmüş, zamanla dini bakışa... Tüm bu seçeneklerin bağlamlardan çıkarak HHH kültürel bir işarete ötesinde ise üçüncü bir Sosyal medya bu dönüşmüştür. yol var: Geleneği yeniden halin yalnızca görünen düşlemek. Kitaplarla Ancak yüzü. Asıl sorun, bu bugün bu oluşturulan bir form, Yılbaşı bakışı içselleştirmiş geleneğe canlı bir bitkiye zarar olmamız. bambaşka vermeden yapılan küçük ağacının karbon Bu sürekli bir yerden bir dokunuş veya yeni bakmak özdeğerlendirme hali, ayak izi yıla girerken toprağa zorundayız. Yaşadığımız bırakılan bir fidan... insanı geliştirmiyor, Carbon Trust’a göre yaklaşık iki metre iklim gerçekliği, yavaş yabancılaştırıyor. Aslında yılbaşı ağacı boyunda bir plastik yılbaşı ağacı, kullanım bir ısınmadan ziyade geleneğinin özünde yatan Çünkü performans ömrünün sonunda çöpe atıldığında hızlanan ve derinleşen bir şey, doğanın sunduklarına sergilerken hata yaklaşık 40 kilogramlık bir karbon ayak izi çevresel kırılmaya işaret duyulan şükran duygusu. yapmaya, durmaya, bırakıyor. Gerçek bir ağacın yakılması ediyor. Dolayısıyla yılbaşı Belki de bugün asıl dağılmaya yer halinde bu rakam 3.5 kilogram, ağacı meselesi, estetik ya soru, nasıl bir ağaç kalmıyor. Hepinize iyi çöpe atılması durumunda ise da geleneksel bir tercih süsleyeceğimiz değil; bu pazarlar... olmanın ötesinde, çevresel 16 kilogram oluyor. geleneği nasıl daha bilinçli bir soruya dönüşüyor. Bu DENİZ ÜLKÜTEKİN ve saygılı bir biçimde noktada üç temel seçenek deniz.ulkutekin@cumhuriyet.com.tr sürdürebileceğimizdir. Çatalhöyük’te kadın figürinlerini yeniden okumak rkeoloji, “İşlevselcilik” yaklaşımı, anlam türeterek yapılmıştı. Oysa ? Toplumlar her zaman “uyumlu ? temsil ANA TANRIÇANIN başlangıçta maddi kültürün toplumsal Çatalhöyüklü hatunlar genellikle sistemler” değillerdi. Çatışma ve ? güç gösterisi IZINDE Pozitivizm’le çatışma, güç ilişkileri, sınıf iktidar da üretmişlerdi. “kutsal” sayılabilecek alanlarda ? mekân politikaları ile ilişkili çok kol kola politikaları, toplumsal değil ev içi dolgular, ocak çevreleri, ? Toplumdaki kadın/erkek rolleri katmanlı anlamlar taşıyabilirlerdi. Ayürüdü. cinsiyet gibi kavramlar çöp çukurları, yangın molozları ve sadece biyolojik değil, politik ve Arkeolojide bütün bu karmaşık Toprağın altından çıkan üzerinden okunabilecek platform altlarında bulunuyordu. kültürel olarak da şekillenmişti. sembolik evreni tek bir işleve her bir nesne, titizlikle olası sembolik, politik, Üstelik de çoğu kırık, parçalı veya ? Ritüeller, “toplumsal uyum”u indirgeyen “işlevselci” refleksin ölçülüp biçilir, olabildiğince ideolojik ve psikolojik eksikti. sağlarken, bireyler üzerinde kuramsal ve yöntemsel olarak “nesnel” ve “ölçülebilir” yorumlarını göz ardı Bu durum özenle saklanan “Ana iktidar ve kimlik de kuruyorlardı. sorgulandığı en önemli kale kavramlarla açıklanmaya ediyordu. Bu durum ise Tanrıça”lar olduklarına ilişkin ? Herhangi bir sanatsal obje -bir Çatalhöyük oldu. İngiliz Arkeoloji çalışılırdı. Hedef, doğa geçmişi anlamlandırmaya DOĞA “işlevselci” ve tekboyutlu anlatıyı bilimlerine yaklaşmaktı. Beş figürin, kabartma, duvar resmi- Enstitüsü’nden James Mellart’ın çalışırken “indirgemeci” zayıflattı. Kadın figürinlerinin TAŞLARDAN duyunun algıladıklarıyla tek bir işlevi yerine getirmenin 1960’lardaki ilk keşif ve ve tek boyutlu anlatılar toplumsal, ritüel, bireysel ve bilişsel sınırlı kalan Pozitivist bakış ötesinde, inanç sistemlerine kazılarından yaklaşık 30 yıl sonra doğurdu. düzlemlerde çok farklı, çok katmanlı günlük nesneler, ritüel objeler, sanat gönderme yapan, kimlikler kuran, Çatalhöyük araştırmalarını devralan İşlevselcilik teorisinin arkeolojik ve bağlama duyarlı anlamlar taşımış eserleri, mimari kalıntılar, insan veya Prof. Dr. Ian Hodder ve ekibi, kadın yorumlar üzerindeki etkisinin iktidarı meşrulaştıran, ritüelleri olabileceklerine; gündelik pratikler, hayvan figürinleri gibi maddi kültür belki de en belirgin ve uzun güçlendiren ve toplumsal hafızayı figürinleri defterini yeniden açmaya farklı ritüeller (kapanış, kırma, öğelerini, çoğu zaman “Acep ne soluklu örneklerinden birisi de aktaran ideolojik veya sembolik karar vermişti. gömme) hafıza ve hane içi ilişkiler işe yarıyordu?” sorusuna indirgedi. Bütün o bildiğimiz Çatalhöyük tarihöncesinin kadın figürinleriydi. aygıtlar da olabilirlerdi. gibi daha karmaşık süreçlerle Her şeyin, tek ve sabit bir “işlevi” tipi “etine dolgun” kadın 19. yüzyıl ortalarında ilk bulunmaya ÇOK KATMANLI ANLAMLAR bağlantılandırılabileceklerine olmalıydı. Örneğin: başladıkları günden beri bu heykelciklerini bağlamsal analize yönelik kabulü artırdı. kadıncıkların varoluş nedeni “bereket Özetle, geçmiş nesneler olası tabi tuttular. Çünkü kendilerinden ? Tapınaklar yalnızca “ritüel Çatalhöyük figürinleri bu açıdan işlevi” olarak kodlandı. Koca bir önceki, “kadın heykelcikleri eşittir dünyevi ya da kutsal işlev/ mekânı”. bir laboratuvar işlevi gördü: asır, sırf “bereket kültü” objesine Ana Tanrıça eşittir verimlilik işlevi” işlevlerinin doğurduğu, ?Heykeller ancak “toplumsal indirgenmiş ve o anlam kalıbında Nesnenin anlamı, yalnız biçiminden yorumlarının çoğu figürinlerin ? çatışma bütünleşme sembolleri”. sabitlenmişlerdi. buluntu bağlamları, değil, üretildiği, kullanıldığı ve terk ? Silahlar yalnızca “avcılık ? cinsiyet Ancak özellikle 1980 sonrası edildiği bağlamların toplamından ? jeolojik-stratigrafik konum gereçleri”. ? kimlik gelişen feminist arkeoloji, eleştirel türetilebilirdi. ? birlikte gömüldükleri objeler ? Kadın figürinleri ise neredeyse teori ve yorumlayıcı arkeoloji, ? ritüel Kaynakça: ? gün yüzüne çıktıkları mekânlar otomatik olarak “Bereket “işlevselci” modelin indirgemeci ? sembol (depo, ocak, mezar vb.) Tanrıçaları” olarak etiketlendi. doğasını sorgulamaya başlamıştı. * Shanks, M., & Tilley, C. (1987). ? yaş Geçmişteki nesnelerin tek bir dikkate alınmadan, ağırlıklı Arkeologlar uzun süre buluntuların Arkeolojiyi Yeniden İnşa Etmek: Teori ? beden anlamı olamayacağı iddiası kuvvet “işlevselci” yorumunu tek doğru olarak bedensel özelliklerden (koca ve Uygulama. Cambridge Üniversitesi sandı ve eleştirmeden kullandı. kazanıyordu.* ? hafıza memeli, koca popolu, etli butlu) Yayınları.