Katalog

SEÇİM 83 Cumhurbaşkanlığı frt1/*/t yolund *+ olursan tren 5 jluna yatarım, beni çigner öyle gidesin!" Paşa gitmez. Başkentte ise çevrilen türlü oyunlara Ankara Valisi Nevzal Tandogan engel olur. Tevfik Rüştü'nün çevirdiği oyunlara gelince, nc pahasına olursa olsun, lsmet Paşa'yı bir büyükelçilik vererek yurt dışına sürmektir. Notlarında, "Beni bir sefirlikle filan memleket dışına çıkarmaya lcşcbbus etti" diye ya/ar. Ilkin Kazım Karabekir'le ilişki kuruluyor. Atatürk ölmeden iki ay önce Karabekir, Celal Bayar'la üişki kurmuş, lsmet Paşa ile görüştürmek istemiş. Vasıf Fatih adında emekli bir topçu subayı ile bir mektup gönderiyor. Mektupta selam, kelam. tsmet Paşa, mektuba posta ile yanıt veriyor. Şükrü Kaya, son günlerde bütün muhaliflerini izlettiği için, eskileri elbette izletiyordu. llk iş olarak içerde güvenliği sağlamanın gereğine inanıyor. Eski muhaliflerin sakinleştirilmesi, gerekirse kazanılması için her türlü önlemleri aldırıyor. Şükrü Kaya'yı lçişleri'nden uzaklaştırmanın başlıca sebebi budur. Biliyor ki muhalefet ve bolunme, kişisel atışmalardan doğmuştur. Celal Bayar'a buyuruyor: "Karabekir ve Hüseyln Cahit'le derhal ilişki kur, partlye girmeleıinl ve milletvekili olmalannı sagla!" Her ikisi de kabul ediyorlar. FeUıl Okyar, çok önceden zaten kabul etmiş oluyor. Karabekir Paşa, kendini güvenlik altında görünce, öteki arkadaşlarını da siyasete sokmak istiyor. Mersinli Cemal Paşa'yı, Oeneral Cafer Tayyar'ı, bir iki kişiyi daha Paşa'nın yanına getiriyor. Paşa, Karabekir'i Meclis Başkanhğı'na, Ali Fuat Cebesoy 'u Bayındırlık Bakanlığı'na getirtiyor. önemli görevler verdiriyor ötekilere de... Muhalıflerinin bilmediği bir yön vardır. tsmet Paşa, başbakanlıktan dilşse, Atatürk'ün çevrcsinden uzaklaşsa bile gene bu çevre ile sıktsıkıya ilişkilidir. En yalın ve gerçek haberleri alacak elemanları vardır. Notlarından kısa kısa bu bilgileri alabiliyoruz. "Celal Bayar ile her zaman selam yolladı. Selaınlarına mektupla cevap verdiın. Dr. Aras'la selam volladı, mektupla cevap verdim. Lozan gununde kimseye bir kelime yazdırmadılar. Kendisi telefonla çok muhabbetli şeyler soyletti. Sonradan haber aldığıma gore bıınları yazı ile göndermek dttşiincesindeydi. Hasan Rıza bu şekliyle yetindi. İki uç ay turlu soylentiler çıktı. Haberler hep halife ustundeydi. Mareşal, Fethi Okyar, Celal Bayar, sonraları Tevfik Rüştü Aras ve ozellikle Şükru Kaya... Sabiha Gökçen, her hafta cumartesl gider ve pazartesi gelirdi." Burada, "Sabiha Gökçen her hafta cumarlcsi gider ve pazartesi gelirdi." tümcesi Uzerinde önemle durmak gerekir. Bilindiği gibi Sabiha Gökçen Atatürk'ün manevi kızıdır. Atatürk onun pilot olmasını istemiş, o da Türk Kuşu pilotlarından olmuştur. Vasiyetinde ona gerekli yeri vermiştir. Çok sevdiği bir insandır. Her hafta lstanbul'a gidip geldiğine göre, Atatürk'ün bir hafta içinde neler yaptığını, nasıl olduğunu en yakından bilen kişidir. tsmet Paşa, işte çevreden ne kadar uzak bulunursa bulunsun, çevrenin en kesin haberlerinı Sabiha Gökçen'den almaktadır. Nıtekim notlarında, "Gellr gelmez bana Atatürk'ten haberier, muhabbetler getirdi. Vasiyet flkrl ve ihtimali Uzerinde memleket aylarca çalkalandı." diye yazar. Cumhurbaşkanı adaylarının durumunu günler geçtikten sonra notlarında şöyle irdeler: "Felhi Okyar fltneye lltlfat etmedi. Mareşal ortalıgı bir sttre yokladıktan sonra çekimser durum aldı. Çekilmemin başında korkmuş, hiç sokulmamıştı. Sonradan eskisinden daha çok sokuldu. Şttkrii Kaya, Hasan Rıza Soyak (umumi katip) başlıca rota olarak Dr. Aras (Tevfik Rüştü) ile birlikte bir vasiyet koparmak veya uydurntak için çok çırpındılar. Sonuna kadar bu umidi muhafaza ettiler. Fakat Atatürk'ten bunu kopammadılar. Sözlü olarak uydurma, Hasan Soyak girişti ise de Celal Bayar engel oldu. Benim hayatım üzerine iki yanlı ilgi son dereceyi buldu. Şukriı Kaya, Ankara'nın bıiyuk yoneticllerine ve disiplin amirlerine bir vasiyet çıkarsa canla başla uygulayacaklarını söyledi. Ertesi gün tutanaklardan bunlan çıkardı." Görülüyor ki, Cumhurbaşkanı olma yollarını tıkamaya kalkışanlann karşısında kendisi boş durmuyor, gerekli önlemleri alıyor. Şükrü Kaya, tsmet Paşalyı Atatürk istiyor diye lstanbul'a çckmeyi çok özluyorsa da, bir türlü başarı sağlayamıyor. "ŞUkrii Kaya, İstanbul'a son anda beni götttremedigi için çok hiddetliydi." diyor. "Kasım 1938..." diye yazar "Medlsçılgın bir halde 24 »aat güç sabreltl. Bütün memleket radyolan basında bekledi. Oybirligi Ue beni Cumhurbaşkanı seçtiler. Iktidarda olmayan, hatta iktidar başındakilerin sevmedikleri, korktukları bilinen bir çekilmiş adamın getirilmesi, nza ile serbest oyla yapılmış hakiki bir seçim olarak tarihe geçecektir." Başında da yazdığım gibi, yeni dönemde Atatürk'ün yakınında bulunanlan uzaklaştırır, uzağında bulunanlan göreve alır, 1938'den 1950 yılına kadar iktidarın mutlak sahibi olur. 1950'den sonradır ki iktidarı seçimle yeni gelen partiye bırakmasını da bilmiştir. Muhalefeti çetin olmuştur. Ancak demokrasiyi yerleştirmek için çok ugraşmıştır. Nasıl bir demokrasi istiyordu, nasıl bîr demokrasi geldi geçti, bu bölümu de ilerde tarih gene yazacaktır. İnönü'nün notlarından: "Kasım 1938... Meclis çılgm bir halde 24 saat güç sabretü. Bütün memleket radyoları başında bekledi. Oybirliğinle beni Cumhurbaşkanı seçtiler. îktidarda olmayan, hatta iktidar başındakilerin sevmedikleri, korktuklan, bilinen bir çekilmiş adamın getirilmesi, rıza ile, serbest oyla yapılmış hakiki bir seçim olarak tarihe geçecektir." izde önemli devlet görevlerinde bulunan adamlar genellikle not tutmadıkları gibi anılarını da yazmazlar. Bundan ötürü perde gerisinde geçen ve bilinmcsi gereken olaylardan çoğu karankkta kalır. Ornejin lsmcl Paşa'nın notları yoktur, anıları, günceleri de... Bazı not ve anılar gün ışığına çıkarılmışsa da bunlar kirık kırpıktır, zorlama ve derlemedir. öğrenmemiz gereken öyle olaylar vardır ki, karanlıkta kalmıştır. AtatUrk öldükten, tsmet Paşa Cumhurbaşkanı olduktan sonra izlenen yöntem şudur. Atatürk'e çok yakın olanlar görevden uzaklaştınlacak, Atatürk'ün sağlığında görevlerinden uzaklaştırılmış olanlar kazanılacaktır. B Başa geçer geçtnez Celal Bayar'ı görevinden uzaklaştırmamıştır. Ancak kabinede iki Uyenin yennden ahnmasını istemiştır. Biri Içişlerı Bakanı Şiikru Kaya, öteki Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Ruştü Aras. Bunların yerine Içişlerine, Paşa'nın çok yakını sayılan Dr. Refik Saydam, Dışişleri'ne ŞUkrii Saraçoglu getırılmıştir. ŞukrU Kaya'nın gidişinin sebebi, Cumhurbaşkanlığı adayı için oyunlar çevirmesidir. lsmet Paşa'yı değjl de, Mareşal'ı ya da daha başkalarını önermiştir. Hatta canına kıyıldığı söylentileri bile çıkarilmıştır. Sözde Atatürk, tsmet Paşa'yı lstanbul'a çağırıyor. Oiderse yolda Şükrü Kaya'nın adamları temizleyeceklerdir. Bunu duyan Refik Saydam, "Gltme Paşam," der. "Gidecek ALI ULVI'DEN 13 NİSAN 1954 YAZISIZ