Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 28 TEMMUZ 2026 SALI 2 olaylar ve görüşler Türkiye’nin sorunları ‘ Tek adam’dan büyük Tür! Tarihsel yeni yer almaktadır. kişisel iktidar hırsları veya Türkiye’deki siyasal rejimi yalnızca Kaan EROĞUZ Akademik yazında pek güçleri değil; sınıf mücadelesinin “tek adam rejimi” üzerinden SiyASet Bilimci kullanılmamakla beraber, somut tarihsel koşullarda aldığı tarif etmeye çalışmak, AKP aktör merkezli bu Weberyen haldir. Her ülkenin siyasal rejimi, iktidarının sınıfsal temsiliyetini eyrek yüzyıla yaklaşan bir başlangıç Ç kullanımların siyasal alandaki AKP iktidarının, toplumsal sınıflararası güç dengesini yansıtır. gölgelemekte, NATO zirvesinde söylemine denk düşen “tek muhalefete dönük yıllara yayılan Devlet aygıtının örgütlenme de görüldüğü üzere, iktidarın Prof. Dr. Meh Met t o Manbay baskın seçim yapma olasılığını adam rejimi” de kimi muhalif biçimi ve sınıf egemenliğinin uluslararası sistemdeki baskıları Türkiye’de siyasal rejimin artırmıştır. Kuşkusuz böyle bir 22. Dönem AnkArA milletvekili çevrelerin Türkiye’deki siyasal somutlaşması, siyasal rejime konumunu ve bağımlılık niteliğine ilişkin tartışmaları gelişme, CHP’yi birinci parti rejimi tanımlarken başvurdukları rengini veren temel eksendir. ilişkilerini ikincilleştirmekte ve sürekli güncel tutmaktadır. iyasal mücadeleler tarihi, yapan ve seçmenin güvenini temel kullanım haline gelmiştir. Nitekim, Türkiye’de özellikle 2013 böylelikle, ülkede gerçekleşen Özellikle, olağanüstü hal siyasi önderlere “yeni bir Bahsedildiği üzere, özellikle 2017 kazanmaya devam eden Özgür sonrası konuşulmaya başlanan tüm uygulamaları tek bir kişinin şartlarında gerçekleşen şaibeli yılında gerçekleşen referandum Syol açmak ya da yeni bir “tek adam rejimi uygulamaları”, arzu ve istekleri üzerinden Özel ve cumhurbaşkanı adayı 2017 referandumu sonrası ile yürütme gücünün yasama ve yol bulmak” konusunda yol uygulanmaya başlanan başkanlık yalnızca Türkiye’de değil, tanımlamaya çalışmaktadır. Ekrem İmamoğlu ikilisinin yargı karşısında cumhurbaşkanı sistemi, Türkiye’nin siyasal rejimini dünyanın merkez liberal-kapitalist Türkiye’nin siyasal rejiminin gösterici olaylarla doludur. seçime katılamamasına yol tekelinde toplanması ve aradan tanımlarken R. Tayyip Erdoğan’ın ülkeleri başta olmak üzere tahlili, sadece bir durum tespitini Resmi kurumsal sınırlarının, açabilecektir. Bu nedenle Özel geçen yaklaşık on yıldaki şahsi yönetimi üzerinden birçok coğrafyasında yükselen yapmak demek değil, iktidar yani örgütlerinin ya da ve İmamoğlu ikilisinin yeni uygulamalarda da görüldüğü gerçekleşen tanımlamalara bir “trend” olarak karşımıza süresi çeyrek yüzyıla yaklaşan ülkelerinin içinde mücadele bir yol bulma ya da yol açma üzere, bu yetkilendirmenin çıkmaktadır. Neoliberalizmin baskıcı ve karşıdevrimci bir daha çok rağbet edilmesine yol olanakları sınırlanan önderler anlamındaki yeni partileşmeleri Erdoğan’ın şahsında mutlak bir 2008 yılında içine girdiği kriz, iktidara karşı toplumsal mücadele açmıştır. Karşılaştırmalı siyaset resmi güç merkezlerinin doğru olmuştur. iktidara dönüşmesi, “tek adam kapitalist sistemi önemli ve halen yöntemlerini ve araçlarını da bilimi literatüründe aktör merkezli dışına çıkarak örgütlülüklerini rejiminin” Türkiye’deki yönetim değerlendirmeler içerisinde içinden geçtiğimiz bir dönüşüme geliştirmek anlamına gelmektedir. o rtak liderlik sürdürürler. Örneğin; İkinci yapısını açıklarken kullanışlı yer alan ve dünyanın diğer soktuğu gibi siyasal alanı da bu Radikal bir çıkış gibi gözüken Siyasi tarih büyük toplumsal Dünya Savaşı’nda Nazi olduğunu düşündürebilmektedir. ülkelerindeki sağ popülist liderlerin dönüşüme uygun olarak yeniden “tek adam rejimi” saptaması, dönüşümlerin, tek bir lider işgalindeki Fransa’da General yönetimlerini analiz ederken de yapılandırmaktadır. Küresel iktidarı ve iktidarı üreten düzeni n eoliberalizmin değil, birbirini tamamlayan Charles de Gaulle teslimiyeti kullanılan “rekabetçi otoriter kapitalist sisteme bağımlı bir ülke hedefe koymaktan oldukça uzak iki güçlü siyasal liderin getirdiği yapılanma reddederek İngiltere’ye gider; rejim”, “hegemonik otoriter rejim”, olarak Türkiye dünyadan yalıtık olduğu gibi bu saptama üzerinden ortak mücadelesiyle daha “patrimonyal sultanizm” gibi değildir ve tüm bu dönüşümden hareket etmeye çalışan muhalif “Özgür Fransa” hareketini Ancak ülkelerin siyasal kavramlar akademik literatürde en kolay meydana geldiğini rejimlerini belirleyen kriter, etkilenmektedir. girişimlerin enerjisini de boşa örgütler, halkını direnişe sık başvurulan kavramlar arasında yönetimde bulunan aktörlerin Böylesi bir tarihsel durumda, düşürmektedir. göstermektedir. Güney çağırır. Savaştan sonra döner, Afrika’da N. Mandela ile Fransa’nın unutulmaz lideri O. Tambo, Hindistan’da olur. M. Gandhi ile J. Nehru, Sovyetler Birliği’nin kurucusu Polonya’da L. Walesa ile T. Lenin bir diğer örnektir. Mazowiecki, ortak hedef Çarlık Rusya’sının baskıları etrafında kenetlenen liderlerin nedeniyle yurtdışına çıkar. toplumsal değişime başarıyla 1900-1917 yılları arasında önderlik ettiklerinin önemli Avrupa ülkelerinde Bolşevik kanıtlarıdır. Cumhuriyetin hareketini örgütler. 1917’de kuruluş aşamasında Mustafa St. Petersburg’a geri döner, Kemal Atatürk ve İsmet İnönü kitleleri arkasına alır. Ekim ikilisinin farklı sorumluluk Devrimi’ni yaparak dünyanın alanlarını paylaşarak verdikleri ilk sosyalist devletinin mücadele bir diğer örnektir. kurucu lideri olur. Vietnam Ekrem İmamoğlu ile Özgür bağımsızlık mücadelesini Özel ikilisinin CHP içinde sergi- sürgünde örgütleyen Ho Chi ledikleri dayanışma ve ortak li- Minh, Fransa’da örgütlediği derlik toplumsal muhalefete ye- hareketiyle Şah rejimini ni bir enerji kazandırmıştır. İki çökerten Humeyni, 1911 Çin lider birbirini mükemmel şekil- Devrimi’nin lideri Sun Yat-sen de tamamlayan özellikleri ve ve- ve Güney Afrika’dan Oliver falı dayanışmalarıyla seçmen Tambo gibi liderler baskı psikolojisinde “ahlaki ve güven rejimlerine karşı yurtdışında veren liderler” olarak genel ka- ya da farklı ortamlarda bul görmüşlerdir. Yaşadıkları başarılı mücadeleler vererek bütün büyük haksızlıklar ve sı- ülkelerinin unutulmaz liderleri kıntılara karşın bu özelliklerin- olmuşlardır. En güzel örnek den ödün vermeyerek ortak mü- ise Mustafa Kemal Atatürk’tür. cadelelerini büyütmeye ve halk Aciz saray hükümeti ve işgal desteğini artırmaya devam et- koşullarında, İstanbul’u terk mektedirler. Bu özellikleri, or- ederek Anadolu’da bağımsızlık tak önderliklerine stratejik ola- mücadelesini başarıyla rak kazandıran bir davranıştır. örgütlemiştir. değişimin dönüm noktası yeni partiye giden yol Öte yandan, bir yanda Siyasi hakları gasp düşürülemeyen enflasyon edilen Özgür Özel ile ve derin yoksullukla birlikte Silivri Cezaevi’nde hukuk yaşanan sosyal sorunlar mücadelesi veren Ekrem diğer yandan da Cumhuriyet İmamoğlu’nun ortak liderliği sembollerine artan saldırılarla ile oluşturulan, halkın farklı laik, demokratik rejimin kesimlerini aynı hedef etrafında değiştirilmek istenmesi, birleştirebilen; demokratik, toplumda yaygın ve hızla kamucu, cumhuriyetçi büyüyen bir değişim isteğine, yeni siyasal yapılanmanın yeni bir parti, yeni bir liderlik toplumsal değişim talebini arayışına yol açmıştır. karşılayabileceği ve büyük bir Özgür Özel başkanlığındaki kabul göreceği anlaşılmaktadır. CHP’nin 31 Mart 2024 yerel Halk gerçek liderliğin binalar seçimlerinde yüzde 37.8 ya da resmi mühürle değil halk oyla Türkiye’nin birinci desteğiyle olduğunu fark etmiş- partisi olmasının ardından tir. De Gaulle Londra’dayken CHP üzerindeki iktidar Fransa’nın lideri, Atatürk ise baskısı artmış ve yetkisiz bir İstanbul’u terk ederken Cumhu- istinaf mahkemesi 21 Mayıs riyetin düşünsel lideriydi. Siya- 2026 günü verdiği “mutlak si tarih yeni bir yol için gerekti- butlan” kararıyla CHP’nin 38. ğinde baba ocağını terk etmenin kurultayını iptal etmiştir. başarılı örnekleriyle doludur. Altı yıl önceki 37. Türkiye’de tarih şu anda Özel kurultayda seçilen Kemal ve İmamoğlu’nun başlattıkları Kılıçdaroğlu genel başkanlığa mücadeleyle, Atatürk’ün Cum- döndürülmüştür. Böylelikle huriyetin harcına kattığı top- bir yanda delegenin seçtiği lumsal barışı, kardeşlik ve hoş- Özgür Özel, diğer yanda da görü ruhunu yeniden şahlandı- yargı kararıyla gelen Kemal racağı; Türkiye’nin dört bir ya- Kılıçdaroğlu ile iki başlı bir nında yeni bir umut meşalesi CHP görüntüsü yaratılmıştır. yakacağı, sarsılmaz bir iktidar Yargı eliyle yaratılan bu ortam, iradesini var edeceği bir top- düşürülemeyen enflasyon, lumsal değişimin dönüm nokta- derinleşen yoksulluk ve devasa sına; laik, demokratik Cumhuri- sosyal sorunlar nedeniyle yet için yeni bir tarihsel başlan- köşeye sıkışmış iktidarın gıca doğru hızla ilerlemektedir.