Katalog

24 TEMMUZ 2026 CUMA EKONOMİ ekonomi@cumhuriyet.com.tr 9 CUMHURİYET 24 AYAR DOLAR AVRO STERLİN FAİZ BORSA ALTIN ALTIN 47.24 53.85 63.01 42.43 14.078 41.127 6.139 2 kuruş 9 kuruş 33 kuruş 0.5 puan 61 puan 1120 lira 175 lira Petrol ve TÜFE korkusu Göz ardı edilen n son geçen ocak ayında Kararla ilgili değerlendirmede, temmuz ayında enflasyonun tehlike: Erken politika faizini yüzde ana eğiliminde yükselme olacağı vurgulanırken enerji İndirim masada! E38’den yüzde 37’ye indiren sanayisizleşme fiyatlarının da yeniden artışa yöneldiği öne çıkarıldı. EKONOMİST ve uzmanlar sosyal Merkez Bankası Para Politikası irbirinden tamamen kopmuş iki Türkiye medya hesapları üzerinden Kurulu (PPK), temmuz ayında da var. Birinde ekranlardan hiç eksilmeyen yaptıkları değerlendirmelerde farklı Bsiyasi polemikler, gözaltılar, sosyal med- değişiklik yapmadı. ya tartışmaları, bitmeyen kavgalar... Diğerin- noktalara dikkat çektiler. Merkez Bankası Başkanı Fatih de ise üretmeye çalışan, ihracat yapmaya ça- Bu kapsamda Prof. Dr. Hakan lışan, yatırımını ayakta tutmaya çalışan gerçek Karahan başkanlığında, üyeler Kara, “Metinde iç talepteki ekonomi... Ne yazık ki ikinci Türkiye’nin sesi Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi zayıflamanın belirginleştiği neredeyse duyulmuyor. İshak Kara, Yusuf Emre Akgündüz, ifade edildi. Yani faiz indirimi Oysa İstanbul Sanayi Odası’nın geçen hafta Elif Haykır Hobikoğlu ile toplanan yayımladığı “Türkiye’yi Bekleyen Tehlike: Erken halen masada, Sanayisizleşme” uyarısı, aslında önümüzdeki PPK, yeni kararını dün açıklayarak ama jeopolitik izin on yılların kaderini belirleyebilecek önemde. bir hafta vadeli repo ihale faizini verirse” derken Peki erken sanayisizleşme nedir? Geliş- finansal piyasalar yüzde 37, gecelik vadede borç miş ülkelerde sanayinin milli gelir içindeki pa- yöneticisi İris Cibre, yı zamanla azalır. Çünkü önce güçlü bir sanayi verme faizini yüzde 40, gecelik oluşturmuş, yüksek teknoloji üretmiş, yüksek şunu vurguladı: vadede borçlanma faizini yüzde gelir seviyesine ulaşmış, ardından bilgi ekono- “Metinden güvercin 35.5’te sabit tuttuğun duyurdu. misine geçmişlerdir. çıktı. ‘Talep yavaşladı, Türkiye’de yaşanan ise bunun tam tersi. He- Kararla ilgili kısa değerlendirmede temmuzdaki bozulma Hakan Kara nüz yüksek gelirli bir ülke olamadan... Henüz ise enflasyonun ana eğiliminin geçici, ilk fırsatta yüksek teknoloji üretimini kuramadan... Henüz haziranda sınırlı şekilde gerilediği, verimlilik sorununu çözemeden... Sanayi küçü- indireceğim faizi’ lüyor. İşte buna “erken sanayisizleşme” deniyor. öncü verilerin ise bu eğilimin diyor ve doğrusunu da İmalat sanayinin milli gelirden aldığı payın yal- temmuz ayında geçici olarak yapar. Bunun yanında nızca iki yılda yüzde 19.5’ten yüzde 16.3’e ge- ana eğilimde aylığa yükseleceğini ima ettiğine rilemesi... Bu sıradan bir istatistik değil. Çünkü vurgu yapmış ama milli gelir içinde üretimin payı azalırken ticaret dikka çekilerek şöyle dendi: fiyat istikrarı sağlanana kadar durumunda para politikası duruşu büyüyor, inşaat büyüyor, çeşitli hizmetler büyü- üç aylık ortalamada “Jeopolitik gelişmeler eşliğinde sürdürülecek sıkı para politikası da sıkılaştıracak. Merkez Bankası yor ama ülkenin üretim kabiliyeti zayıflıyor. Bu eğilim yükseliyor.” artan belirsizlikler neticesinde da uzun vadede; verimliliği, ihracatı, teknolo- duruşunun talep, kur ve beklenti PPK’nin kararı böyle olurken Elif Yılmaz Bunlara karşın ji üretimini, ücretleri, refahı birlikte aşağı çekiyor. enerji fiyatları yeniden yükselme kanalları üzerinden dezenflasyon finans ve emtia piyasaları yine Haluk Bürümcekçi, Bahçıvan’ın söylediği aslında çok kri- eğilimine girmiştir. Yakın döneme sürecini güçlendireceğini, politika hareketli bir gün geçerdi. Güne “Enflasyon endişeleri ağır bastı, tik: Almanya’nın, Japonya’nın ya da Güney ilişkin veriler iç talepteki zayıf faizine ilişkin atacağı adımları yeni bir rekorla başlayan dolar/ Kore’nin sanayisi ile Türkiye’nin sanayisi aynı gevşemede acele edilmeyecek” nedenle küçülmüyor. Onlar sanayiyi küçültme- seyrin belirginleştiğine işaret ise enflasyon gerçekleşmelerini, TL 47.2430’a kadar yükselirken yorumunu yaparken Prof. Dr den önce zenginleştiler. etmektedir. Jeopolitik gelişmelerin ana eğilimini ve beklentilerini kapanışı da yine bu seviyelerde Binhan Elif Yılmaz şu soruyu Biz ise zenginleşemeden sanayimizi kaybe- maliyet kanalı, iktisadi faaliyet sordu: “Yükselen petrol fiyatları, göz önünde bulundurarak ara yaptı. BİST 100 endeksi ise en diyoruz. Ve ne yazık ki mesele artık yapısal ve kronik. Sıralayalım: Yüksek finansman mali- kur artış hızı ve arz enflasyonu ve beklenti kanalı üzerinden hedeflerle uyumlu biçimde yüksek 14 bin 228 puanı görürken yetleri, öngörülemez ekonomi, düşük teknolo- baskısı devam edecek, sonu nereye enflasyon görünümüne etkileri dezenflasyonun gerektirdiği günü yüzde 0.43 düşüşle kapattı. ji üretimi, ithal ara malına bağımlılık, verimlilik varacak?” Prof. Dr. Emre Alkin ise yakından takip edilmektedir.” sıkılığı sağlayacak şekilde Öte yandan Brent petrolün vadeli sorunu, mesleki eğitimin zayıflaması, gençle- faizin geleceğine farklı bir açıdan rin sanayiden uzaklaşması, sanayicinin yatırım PPK ayrıca, önceki toplantıyla belirleyeceğini ifade etti. PPK, varil fiyatı 94 ile 102 dolar baktı: “İnşallah yıl bitmeden faiz yerine faizi düşünmeye başlaması, uzun vadeli ilgili değerlendirmesinde yer enflasyon görünümünde belirgin aralığında yukarı yönü hareket sanayi politikasının olmayışı... yükseltmek zorunda kalınmaz.” alan başlıkları yineleyerek ve kalıcı bir bozulma olması etti. l Ekonomi Servisi Üstelik mesele yalnızca sanayinin milli gelir- den aldığı pay da değil. Asıl soru, o sanayinin ne ürettiği, hangi teknolojiyle ürettiği ve ürettiği değerden ülkeye ne kadar pay bıraktığı. Bugü- Lisans mezunlarında istihdam yüzde 73.9’a düştü nün dünyasında ülkeler yalnızca daha fazla mal üreterek zenginleşmiyor. Bir ton çelik satmakla, o çelikten ileri teknoloji ürünü bir makine, tıbbi cihaz, robot ya da uçak parçası üretip satmak arasında büyük bir fark var. Birinde fiyatı küre- Üniversiteliler zorda sel piyasa belirliyor; diğerinde fiyatı bilgi, tekno- loji, tasarım, patent ve marka belirliyor. eleceğin garantisi olarak görülen Ggençler, her alanda önemli Katma değer dediğimiz şey sorunlarla boğuşmak zorunda tam da bu fark kalıyor. Çalışma yaşamı da bunların Dünya Bankası verilerine göre yüksek teknoloji ihracatı; havacılık, bilgisayar, ilaç, bilimsel cihaz- önemlilerinden biri. İş dünyası otomasyon ve lar ve ileri elektronik gibi araştırma-geliştirme yo- TÜİK’in dün yayımladığı ğun ürünlerden oluşuyor. Türkiye’de ise bu ürün- “Yükseköğretim İstihdam lerin imalat sanayisi ihracatı içindeki payı hâlâ yalnızca yüzde 5 dolayında. Yani ihraç ediyoruz rekabet gücü çağrısı yaptı Göstergeleri, 2025” raporuna göre ama büyük ölçüde fiyat rekabetine dayalı, orta bu kapsamda lisans mezunlarında ve düşük teknolojili ürünler satıyoruz. Oysa dü- ELİF ÖZGE YALÇIN konuşmadan önce sanayicinin “kayıtlı istihdam” oranı 2025 yılında şük ücret üzerinden kurulan rekabet, ne çalışanı “heykel”de. Ayrıca oransal olarak maliyetinin neden yüksek olduğunu refaha ulaştırıyor ne de ülkeyi yüksek gelir ligine yüzde 73.9 oldu. Bu oran 2024’te en hızlı artış yüzde 12.4 ile yüzde İSTANBUL Sanayi Odası (İSO) sorgulamak gerektiğini söyledi. “Kur, taşıyor. Kalıcı refahın yolu, daha ucuz üretmek- yüzde 75, 2023’te ise yüzde 75.6’ydı. 75.8’e çıkan “Türk halk oyunları”, en ten değil, daha akıllı ve daha yüksek katma de- Meclisi’nin “Türkiye’yi Bekleyen enflasyon ve asgari ücret arasındaki Yine önlisans mezunları için kayıtlı ğerli üretmekten geçiyor. Üstelik sanayi yalnızca Tehlike: Erken Sanayisizleşme” başlıklı korelasyon son üç yılda felaket şekilde hızlı düşüş ise yüzde 8.6 ile yüzde fabrika duvarlarının içinde kalan bir faaliyet değil. istihdam oranı da 2024’ten 2025’e toplantısına katılan TİM Başkanı koptu. Kimse ülkenin parasının değersiz 57.8’e inen “dilbilimi”nde görüldü. UNIDO’nun hesaplamalarına göre imalat sa- yüzde 66.4’ten yüzde 65.7’ye düştü. olmasını istemez elbette ama oyun Mustafa Gültepe, MÜSİAD Başkanı nayisinde yaratılan her bir iş, ekonominin diğer devam ederken bir anda kurallar Bu oran da 2023’te yüzde 67.7 idi. Kazançta pilotaj Burhan Özdemir, DEİK Türkiye- alanlarında ortalama 2.5 ilave istihdam oluşturu- yor. Bir fabrika yalnızca işçi ve mühendis çalış- değişirse oyun dışında kalırsın” diyen Lisans seviyesinde en yüksek Avustralya İş Konseyi Başkanı Steven Yine verilere göre lisans tırmıyor; lojistikten yazılıma, tasarımdan banka- Gültepe, şöyle devam etti: Young ve TTC Danışmanlık Kurucu kayıtlı istihdama sahip olan mezunlarında ortalama ilk iş bulma cılığa kadar geniş bir ekosistemi besliyor. Fab- Ortağı Tankut Turnaoğlu sanayinin bölümler, yüzde 95.5 ile “tıp”, yüzde rika kapandığında kaybedilen de yalnızca fabri- süresi 2024’te 14.4 ayken 2025’te Sanayiden hizmete kanın içindeki işler olmuyor. Bu nedenle sana- durumunu masaya yatırdı. 90.8 ile “özel eğitim öğretmenliği” 14.2 ay oldu. En kısa süre 2.4 ayla “Yüzde 45 kredi faiziyle sanayicilik yisizleşme yalnızca bugünün üretimini değil, ya- Artık robot ve otomasyonla ve yüzde 89.9’la “havacılık elektrik olmaz. Çin, Hindistan ve Vietnam’ın “dil ve konuşma terapisi”, en uzun rının rekabet gücünü de aşındırıyor. Üstelik bu- üretimin kaçınılmaz olduğunu belirten dünya ticaretindeki pay yukarı, bizimki ve elektroniği” oldu. 2024’te ise gün artık sıradan bir teknolojik dönüşüm yaşa- süre 22.7 ayda “kamu yönetimi”nde Turnaoğlu, bu yüzden ucuz işgücünden mıyoruz. Yapay zekâdan robotiğe, biyoteknolo- aşağı gidiyor. Onlar bunu ucuz işgücü ve bu oranlar aynı sırayla yüzde 96.4, hesaplandı. Lisans mezunlarının jiden ileri malzemelere kadar uzanan yeni sana- çok bu dönüşüm için ucuz sermaye malla yaptı. Gerekli rekabet şartlarının yüzde 95.1 ve yüzde 90.1’di. En kazanç durumları incelendiğinde yi devrimi, ekonomileri yeniden şekillendiriyor. ve enerjiye erişimin kritik olduğunu ortaya konması lazım.” Özdemir ise Bu yarışta üstünlük ucuz işgücüne değil; bilgiyi düşük oranlar ise 2024’den 2025’e ise aylık ortalama kazancı “çok öne sürdü. Turnaoğlu, “Tüketici odaklı temel sorunlardan birinin plansız üreten, teknoloji geliştiren ve onu ürüne dönüş- yüzde 38.7’den yüzde 36.6’ya yüksek” olan ilk üç bölüm “pilotaj”, veri kullanımıyla markalaşma ve daha sanayileşme olduğunu, atıl kapasitenin türebilen insan kaynağına bağlı. düşen “deniz ulaştırma işletme “matematik mühendisliği” ve “uzay Ne var ki Türkiye’de eğitim sistemi ile üretim az çalışanla katma değer sağlamak devlet eliyle değerlendirilmesi dünyası arasındaki bağ giderek zayıflıyor. Sa- mühendisliği”, yüzde 40.6’dan yüzde mühendisliği” olurken “çok düşük” mümkün. Kapasitemizi dünyada rekabet gerektiğini belirtti. Özdemir ayrıca, vergi nayici nitelikli eleman bulamamaktan yakınıyor; 38.2’ye düşen “gemi makineleri olduğu bölümler ise şöyle sıralandı: edebilir hale getirmemiz lazım yoksa nedeniyle oluşan ücret farkları sonucu gençler ise eğitim gördükleri alanlarda iş bula- işletme mühendisliği” ve yüzde “Opera”, “tiyatro” ve “resim.” mevcudu iç tüketimle doldurmak bir yılda sanayiden hizmet sektörüne mıyor. Bir tarafta teknik personel açığı, diğer ta- zor” dedi. Gültepe ise inovasyonu 160 bin kişinin geçtiğini anımsattı. l Ekonomi Servisi rafta işsiz diplomalılar var. OECD verilerine göre 49.7’den yüzde 47.4’e düşen Türkiye’de her dört gençten biri ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde. Yapay zekâ çağında en stratejik yatırım artık ne bina ne ma- kine ne de teşvik; insana yapılan yatırım. KISA... KISA... KISA... HES ithalatı azalttı Tüketici güveni arttı Kısacası sanayi politikası ile eğitim ve istih- dam politikası birbirinden ayrı düşünülemez. HİDROELEKTRİK Santralları Sanayi l DÜNYA Altın Konseyi’nin TÜİK’in dün yayımladığı “Tüketici Güven Hangi sektörlerde büyümek istiyoruz? ve İş İnsanları Derneği Başkanı Elvan araştırmasına göre merkez bankası Endeksi, Temmuz 2026” raporuna göre Hangi teknolojileri geliştireceğiz? Tuğsuz Güven, bu yıl yağışlar ve rezerv yöneticilerinin yüzde 45’i 12 aylık dönemde hanenin maddi durum tüketici güven endeksi, haziranda 87.9 Beş, on ve yirmi yıl sonra hangi mesleklere, ayda altın rezervini artırmayı planlıyor. su rejiminin olumlu seyretmesiyle hangi becerilere ihtiyaç duyacağız? iken temmuzda yüzde 2.2 artarak 89.8 beklentisi” endeksi yüzde 2 artışla 91.4 Üniversitelerimiz, meslek liselerimiz ve ya- elektrik üretiminde rekora l REKABET Kurumu, ilk altı ayda 209 ve “Gelecek 12 aylık dönemde genel puan oldu. Bu kapsamda, “Mevcut şam boyu eğitim sistemimiz buna göre mi şekil- ulaşıldığını, 5 milyar dolarlık enerji teşebbüse 17 milyar liralık idari para dönemde hanenin maddi durumu” ekonomik durum beklentisi” endeksi leniyor? ithalatının önüne geçildiğini bildirdi. cezası uyguladı. endeksi yüzde 3 artışla 74.5, “Gelecek 12 yüzde 5.2 artışla 88.3 puan yükseldi. Yoksa gençleri gelecekte karşılığı olmayacak diplomalarla mezun edip ardından onlara “İş be- ğenmiyorlar” mı diyoruz? Erken sanayisizleşmeyi önlemek fabrikaları bu- günkü halleriyle korumaktan ibaret değildir. Üre- ‘Boyada verimlilik Yapay zekâ ‘müşteri Veysel Feyzoğlu, timi dönüştürmek, teknoloji düzeyini yükselt- doğru ürünün mek ve her şeyden önemlisi kendi insanına yatı- herkese zaman daha önemli oldu’ ilişkisi’ni değiştiriyor rım yapmak zorundayız. Çünkü bir ülkenin gerçek ve maliyet avantajı zenginliği yalnızca toprağında, fabrikalarında ya İNŞAAT maliyetlerindeki artışlara sağladığını belirtti. MÜŞTERİ Deneyimi Yönetimi ve Emrah da sermayesinde değil; insanlarının bilgisi, bece- dikkat çeken Bianca Boya Kurucu Teknolojileri Derneği’nin (MDYD), Banu Hızlı risi, yaratıcılığı ve birlikte üretme kapasitesindedir. Basalak Ortağı Veysel Feyzoğlu, bunun Bugün tartıştığımız siyasi polemiklerin büyük bu sektörün yeni dönem liderlerini bölümü birkaç hafta sonra unutulacak. metraj, kolay uygulama ve doğru Hızlı, “Yapay zekâ teknolojilerinin boya tercihlerindeki kriterleri yetiştirmek için Koç Üniversitesi ile Ama bugün kapanan fabrikalar... yüzey hazırlığı bir araya geldiğinde varlığı, günümüzde birçok sektörde değiştirdiğini belirtti. Feyzoğlu işbirliği yaptığı açıklandı. Yapılmayan yatırımlar... hem kullanılan boya miktarı müşteri ilişkilerini ve iş yapış şunu vurguladı: Bu kapsamda “AI Çağında Müşteri Kaybedilen mühendisler... hem işçilik süresi kontrol altında şekillerini kökten değiştiriyor” “Rekabet artık yalnızca ürün fiyatı Deneyimi ve Liderlik Sertifika Üretimden kopan gençler... tutulabiliyor. Özellikle tadilatta, Bunların faturası yıllarca ödenecek. üzerinden şekillenmiyor, ürünün derken Koç Üniversitesi Yönetici Programı” başlatıldı. Dokuz Çünkü ülkeler üretebildikleri, teknoloji geliş- uygulayıcıya ve kullanıcıya sunduğu tüketiciler ürünün kutu fiyatından Geliştirme Programları Yöneticisi eğitimin yapılacağı programa tirebildikleri, sanayilerini koruyabildikleri ölçüde toplam verimlilik daha önemli hale önce toplam uygulama maliyetini Emrah Basalak, pratik kazanımlar başvurular 2 Kasım’a kadar devam güçlü olurlar. Türkiye’nin gerçek gündemi de geliyor. Yüksek kapatıcılık, geniş hesaplamalı.” sunacaklarını belirtti. edecek. MDYD Başkanı Banu tam olarak budur. Merkez Bankası Para Politikası Kurulu, politika faiz bir kez daha yüzde 37’de bıraktı